II SA/Sz 943/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Kierownik Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie Śródmieście w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 11 w zw. z art. 50 ust. 1, 2, 3, 5, 6, art. 106 ust. 1, 3b, 5, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 127 poz. 1055) w zw. z § 5 i § 7 ust. 2 uchwały Nr LIV/1016/06 Rady Miasta Szczecina z dnia 10 kwietnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, w oparciu o art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz upoważnienia Prezydenta Miasta [...], po rozpatrzeniu wniosku J.B. zmienił decyzję własną z dnia [...] r. w ten sposób, że przyznał pomoc w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania, przez firmę P.: - na okres od [...]r. do [...]r., - w ilości [...] godziny dziennie, [...] razy w tygodniu, w dni od [...]do [...], - płatnych za dni od poniedziałku do piątku w wysokości [...]zł za godzinę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz zebrane dokumenty stwierdził, że u wnioskodawczyni nastąpiła zmiana dochodu. W myśl art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej, zmiana dochodu w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeśli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 47,70 zł. Organ podał, że poprzedni dochód J.B. wynosił [...]zł, a aktualny dochód wynosi [...]zł. Różnica między dochodami wynosi [...]zł, przekracza więc 10% kryterium dochodowego, tj. 47,70 zł. Wskazany dochód stanowi [...]% kryterium dochodowego określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Wysokość odpłatności liczona od kosztu usługi wynosi w tym przypadku [...]% kosztu usługi, tj. [...]zł w dni od [...] do [...]. Aktualny koszt 1 godziny usług świadczonych przez firmę "P" wynosi [...]zł w dni od powszednie, w soboty, niedziele i święta. W odwołaniu od powyższej decyzji, J.B. wskazała, że jej miesięczne dochody wynoszą [...]zł a opłaty około [...]zł plus opłata za opiekę. Wniosła o zmianę decyzji i pozostawienie dotychczasowej opłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J.B., decyzją z dnia [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 50 ust. 1 -3 ustawy o pomocy społecznej. Następnie podało, że w dniu [...]r. przeprowadzony został w miejscu zamieszkania J.B. wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że strona (ur. [...]r.) mieszka sama, ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, utrzymuje się z renty rodzinnej ZUS. Organ II instancji wskazał, że stosownie do § 4 uchwały Nr LIV/1016/06 Rady Miasta Szczecin z dnia 10 kwietnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, usługi opiekuńcze i usługi specjalistyczne przysługują nieodpłatnie osobom, których dochód osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 2. Usługi opiekuńcze i usługi specjalistyczne przysługują nieodpłatnie niezależnie od dochodu osobom, które ukończyły 95 lat, a w przypadku osób samotnych - 90 lat (ust. 2). Wobec faktu, że J.B. posiada dochód przekraczający ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - 477 zł (art. 8 ustawy o pomocy społecznej) oraz jest osobą, która nie ukończyła 90 lat, nie mogła skorzystać z nieodpłatnych usług opiekuńczych. Z kolei, stosownie do treści § 5 ust. 1 uchwały, osoby nie spełniające warunków, o których mowa w § 4, ponoszą odpłatność za każdą godzinę świadczonych im usług opiekuńczych lub usług specjalistycznych. Następnie Kolegium zamieściło w decyzji tabelę zawierającą wskaźniki odpłatności za usługi opiekuńcze w zależności od dochodu rzeczywistego netto osoby. Kolegium przytoczyło też treść art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej po czym stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że dochód J.B. stanowi kwota [...]zł, stanowiąca [...]% kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ([...]%). Uwzględniając zasady uchwalone przez Radę Miasta w cytowanej wyżej uchwale organ stwierdził, że kwota odpłatności za usługi opiekuńcze osób samotnie gospodarujących, których dochód znajduje się w przedziale pomiędzy 280% a 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosi 80% (tj. [...] zł). Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Wobec zmiany wysokości dochodu J.B. organ I instancji obowiązany był dokonać zmiany dotychczas obowiązującej decyzji z dnia [...]r., regulującej kwestię odpłatności za świadczone stronie usługi opiekuńcze. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J.B. podała, że decyzję wydano na podstawie błędnie podanej kwoty dochodu. Wskazała że jej dochód wynosi [...]zł miesięcznie a nie jak podano w decyzji [...]zł. Skarżąca stwierdziła, że według tabelki wskaźnika odpłatności powinna być ujęta w przedziale [...] a nie [...]procentowej kwoty kryterium dochodowego. Do skargi załączyła kopię wyciągu z rachunku bankowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał co następuje: Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie przyznającą J.B. pomoc w formie usług opiekuńczych na okres od [...]r. do [...]r. [...] razy w tygodniu po [...]godziny, płatne w wysokości [...]zł za godzinę. Materialnoprawną podstawą wydania decyzji organów obu instancji stały się przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 50 ust. 1 tej ustawy, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze w zależności od dochodu strony świadczone są przez wyznaczone jednostki nieodpłatnie lub odpłatnie w zależności od osiąganego dochodu. Wysokość opłat ustala właściwa rada gminy. W ocenie skarżącej organy niewłaściwie ustaliły wysokość odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze, w związku z błędnie ustalonym jej miesięcznym dochodem. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej) - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy do dochodów skarżącej organy zaliczyły następujące składniki: świadczenie rentowe w wysokości [...]zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...]zł, co dało łącznie kwotę [...]zł. Zgodnie z art. 8 ust. 3 powołanej ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie społeczne, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu nie wlicza się: jednorazowego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 4). Wymieniony wyżej katalog wyłączeń od dochodu, zawarty w cytowanym przepisie, ma charakter zamknięty, a dodatek mieszkaniowy nie został w nim uwzględniony. Wyjaśnić należy, że dodatek mieszkaniowy stanowi skierowaną indywidualnie do danej osoby konkretną pomoc w ponoszeniu wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego. Mimo, że pomoc tego rodzaju nie jest bezpośrednio przekazywana do rąk osoby uprawnionej do dodatku, lecz na konto zarządcy nieruchomości lokalowej, to stanowi jednakże przychód uprawnionego w rozumieniu art. 8 ust. 3, gdyż zmniejsza obciążenie z tytułu odpłatnego korzystania z lokalu. W tym miejscu należy zauważyć, że co prawda Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło w uzasadnieniu decyzji treść art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej ale nie wyjaśniło stronie w sposób zrozumiały, że dodatek mieszkaniowy, jako niewymieniony w art. 8 ust. 4 tej ustawy, podlega wliczeniu do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie społeczne. Takie wyjaśnienie byłoby pożądane zwłaszcza, że w odwołaniu skarżąca dała wyraz temu, iż nie rozumie dlaczego jej dochód przyjęty w decyzji jest wyższy niż faktycznie otrzymywane świadczenie z ZUS, tj. [...]zł. Dostrzeżone uchybienie nie miało jednakże wpływu na wynik sprawy, gdyż samo rozstrzygnięcie jest prawidłowe i zgodne z prawem. Bez istotnego znaczenia pozostaje również kwestia niewłaściwego powołania się w decyzji organu I instancji na art. 155 K.p.a., który w niniejszej sprawie nie powinien mieć zastosowania w sytuacji istnienia szczególnego unormowania wynikającego z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 106 ust. 5 ustawy stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W oparciu o cytowany przepis art. 106 ust. 5 istniała zatem podstawa do zmiany wcześniejszej decyzji organu I instancji z dnia [...]r. Sąd stwierdził, że organy orzekające w sprawie prawidłowo przyjęły, że na dochód skarżącej składa się świadczenie rentowe w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy przyznany jej decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] w wysokości [...]zł. W związku z powyższym do ustalenia odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze, stosownie do § 5, § 7 ust. 2 uchwały Nr LIV/1016/06 Rady Miasta Szczecina z dnia 10 kwietnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze należało przyjąć stawkę wskaźnika odpowiadającą [...]% kryterium dochodowego strony. Przyznanie skarżącej usług opiekuńczych z odpłatnością w kwocie [...]zł za godzinę w świetle przytoczonych przepisów prawa jest prawidłowe. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, także pod kątem ewentualnego wystąpienia przyczyn w niej nie podniesionych, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).