III SA/Lu 609/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Monika Kutarska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 października 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2010 oddala skargę Decyzją z dnia ... marca 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. odmówił M. S. przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z umową cesji z dnia ... listopada 2009 r. T. P. przekazał M.S. wszystkie ciążące na nim obowiązki i przysługujące prawa wynikające z umów dzierżawy dotyczące działek ewidencyjnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Organ podkreślił, że zgodnie z § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku sprzedaży lub innej umowy, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje producentowi rolnemu, na rzecz którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego, jeżeli w terminie 35 dni od dnia tego przeniesienia złoży on wniosek do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i zobowiąże się do kontynuowania realizacji programu rolnośrodowiskowego do końca okresu objętego zobowiązaniem złożonym przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego. Prowadzący gospodarstwo rolne złożył w dniu ... maja 2010 r. wniosek o przyznanie płatności, dostarczył również w dniu ... czerwca 2010 r. dokumenty wskazujące na przeniesienie praw i obowiązków (umowa cesji z dnia ... listopada 2009 r.) dotyczących zobowiązań rolnośrodowiskowych. Wnioskodawca przekroczył zdaniem organu termin (35 dni) wskazany w powyżej przytoczonym rozporządzeniu. W konsekwencji organ odmówił wnioskodawcy przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010. W wyniku rozpoznania odwołania złożonego od powyższego rozstrzygnięcia organu I instancji decyzją z dnia ... czerwca 2012 r. organ odwoławczy - Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji wskazał, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR dokonał prawidłowych ustaleń. Organ odwoławczy wskazał, iż M. S. był kontynuatorem przedsięwzięć rolnośrodowiskowych zainicjowanych przez swojego poprzednika T. P. Organ podkreślił, iż pierwotny wnioskodawca uzyskał płatność rolnośrodowiskową do działek ewidencyjnych, które przejął M.S.. Przejście praw i obowiązków związanych z prowadzeniem działalności rolniczej na działkach, do których wnioskowano o płatności, nastąpiło zdaniem organu z chwilą zawarcia pomiędzy T. P. a M. S. w dniu ... listopada 2009 r. umów cesji. M. S. złożył wskazane umowy cesji dopiero w dniu ... czerwca 2010 r. Dlatego organ uznał, iż nie został spełniony warunek wynikający z zacytowanego powyżej rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. Nie zgadzając się z powyższą decyzją M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie wysokości płatności rolnośrodowiskowych, skarżący wskazał, iż zaskarżona decyzja narusza jego interes prawny poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego. W skardze zarzucono ponadto przewlekłość postępowania z powodu kilkakrotnego rozpoznawania sprawy przez organ pierwszej i instancji. Zarzuty dotyczyły także naruszenia § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. poprzez ich błędną interpretację i błędne ustalenie terminu przewidzianego dla dołączenia dokumentów dotyczących przeniesienia posiadania gospodarstwa. W uzasadnieniu skargi zaznaczono, iż organ powinien uwzględnić specyfikę umowy dzierżawy, która wskazuje jedynie na posiadanie tytułu prawnego, ale nie przesadza o faktycznym użytkowaniu gruntów. Skarżący wskazał, że wbrew twierdzeniom Agencji przyjąć należy, iż kontynuacja programu rolnośrodowiskowego nastąpiła z chwilą złożenia stosownego oświadczenia o wydaniu przedmiotu dzierżawy, co nastąpiło w dniu ... maja 2010 r. Termin 35 dniowy do złożenia dokumentów został zatem zdaniem skarżącego zachowany. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Prawidłowe jest stanowisko organu, że skarżącemu nie przysługują płatności rolnośrodowiskowe za rok 2010. Warunki oraz tryb udzielania pomocy na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz.1809 z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 z późn. zm. Skarżący ubiega się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych z tytułu kontynuacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych rozpoczętych przez T.P., który otrzymał płatność na rok 2009. Skarżący powołuje się na przejęcie od T. P. działek rolnych objętych programem rolnośrodowiskowym. Zastosowanie mieć zatem będzie przepis § 14 ust. 3 w zw. z ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia z dnia 20 lipca 2004 r. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli po dniu wydania decyzji administracyjnej w sprawie płatności rolnośrodowiskowej nastąpiło przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje producentowi rolnemu, na rzecz którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części, jeżeli w terminie 35 dni od dnia tego przeniesienia złoży on wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji i zobowiąże się do kontynuowania realizacji programu rolnośrodowiskowego do końca okresu objętego zobowiązaniem, złożonym przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego. Z powołanego przepisu wynika, że warunkiem podstawowym uzyskania płatności przez producenta rolnego, który przejął posiadanie gospodarstwa rolnego jest złożenie wniosku o przyznanie płatności w terminie 35 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Termin ten jest terminem prawa materialnego i jego niezachowanie powoduje wygaśnięcie uprawnienia do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej przez nabywcę gospodarstwa rolnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 29 lutego 2012 r., II GSK 31/11, niepubl.). Prawidłowe jest ustalenie organu, że wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych złożony został z przekroczeniem wskazanego wyżej terminu. Jest poza sporem, że skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności w dniu ... maja 2010 r. Dla oceny, czy wniosek ten złożony został zachowaniem terminu określonego w § 14 rozporządzenia konieczne jest ustalenie daty przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części na rzecz skarżącego. W ocenie organów za datę przeniesienia posiadania uznać należy dzień ... listopada 2009 r., czyli datę zawarcia umów przenoszących na skarżącego wszelkie uprawnienia i obowiązki wynikające z umów dzierżawy nieruchomości rolnych objętych programem rolno środowiskowym. Są to cztery umowy nazwane umowami cesji, zawarte w tej samej dacie przez skarżącego i dzierżawcę (T. P.) za zgodą wydzierżawiającego (Agencji Nieruchomości Rolnych). Skarżący natomiast twierdzi, że za datę przeniesienia posiadania uznać należy dzień ... maja 2010 r., tj. datę sporządzenia protokołu przekazania skarżącemu przez T. P. gruntów rolnych stanowiących działki, wskazane we wniosku o przyznanie płatności, objęte programem rolnośrodowiskowym. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie za datę przeniesienia posiadania w rozumieniu § 14 rozporządzenia uznać należy dzień ... listopada 2009 r., czyli datę zawarcia przez skarżącego umów, nazwanych umowami cesji (stanowiących w istocie z punktu widzenia przepisów kodeksu cywilnego umowy przelewu wierzytelności i przejęcia długów), przenoszących na skarżącego wszelkie uprawnienia i obowiązki wynikające z umów dzierżawy nieruchomości rolnych, objętych programem rolnośrodowiskowym. Z mocy tych umów skarżący wstąpił w prawa i obowiązki dotychczasowego dzierżawcy i stał się z dniem ... listopada 2009 r. dzierżawcą wymienionych w nich nieruchomości rolnych. Podstawowym uprawnieniem dzierżawcy jest używanie rzeczy i pobieranie z niej pożytków (art. 693 § 1 k.c.). Wykonywanie tego uprawnienia wymaga faktycznego władania rzeczą. Przeniesienie w drodze umowy wszelkich uprawnień dzierżawcy oznacza zatem przeniesienie także uprawnienia do władania rzeczą w celu jej używania i pobierania pożytków. Władztwo dzierżawcy nad rzeczą jest posiadaniem zależnym. Zgodnie bowiem z art. 336 kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Nie ulega zatem wątpliwości, że w wyniku zawartych przez skarżącego i dzierżawcę umów cesji nastąpić powinno także przeniesienie posiadania przedmiotu dzierżawy, z czym łączy się wydanie rzeczy. W żadnej z umów zawartych w dniu ... listopada 2009 r. nie zastrzeżono, że wydanie przedmiotu dzierżawy nastąpi w terminie późniejszym. Przeciwnie, jednocześnie z zawarciem umów sporządzone zostały aneksy stanowiące teksty jednolite umów dzierżawy, z których wynika, że wydanie przedmiotu dzierżawy już nastąpiło. Aneksy te podpisane zostały przez wydzierżawiającego oraz skarżącego. Tym samym skarżący potwierdził fakt objęcia w posiadanie przedmiotu dzierżawy z dniem 30 listopada 2009 r. Fakt przeniesienia posiadania z dniem ... listopada 2009 r. potwierdza również oświadczenie skarżącego z dnia ... marca 2003 r. złożone w Agencji w związku z ubieganiem się o płatność z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom (k. 494 akt administracyjnych). Z treści tego oświadczenia wynika wprost, że z dniem ... listopada 2009 r. skarżący podjął samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego. Za datę przeniesienia posiadania gospodarstwa nie może być uznany dzień sporządzenia protokołu przekazania skarżącemu przez T. P. gruntów rolnych stanowiących działki wymienione w tym protokole. Pomijając już fakt, że treść tego protokołu pozostaje w wyraźnej sprzeczności z aneksami do umów dzierżawy oraz wyżej wymienionym oświadczeniem skarżącego o prowadzeniu gospodarstwa rolnego, zauważyć należy, że zgodnie z § 14 ust. 1 i 3 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy. Warunkiem koniecznym przyznania następcy płatności jest zatem zawarcie umowy, w wyniku której nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa objętego programem rolnośrodowiskowym. Orzecznictwo przyjmuje, że poza wskazaną w przepisie § 14 ust. 1 rozporządzenia umową sprzedaży może to być umowa dzierżawy, użytkowania, najmu, zastawu, a także umowa nienazwana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lutego 2012 r. II GSK 31/1 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2010 r., III SA/Wr 61/10). Kopię tej umowy należy dołączyć do wniosku (§ 14 ust. 2 rozporządzenia). Protokół z dnia ... maja 2010 r., na który powołuje się skarżący nie jest umową wskazaną w powołanym wyżej przepisie. Nie został on także sporządzony w wyniku zawarcia umowy przenoszącej posiadanie. Z treści protokołu wynika, że stwierdza on okoliczności faktyczne, nie spełnia zatem wymogu dokumentu, o którym mowa w § 14 ust. 2 rozporządzenia. Tylko ubocznie zauważyć należy, że z chwilą zawarcia umów cesji dotychczasowy dzierżawca utracił uprawnienie do władania przedmiotem dzierżawy. Nie miał zatem żadnego tytułu do władania nieruchomościami wymienionymi w protokole jak dzierżawca, czyli posiadacz zależny. Z materiału zebranego w sprawie nie wynika również, by faktycznie takie władztwo wykonywał. Z tych zatem także względów nie mógłby przenieść na skarżącego posiadania zależnego w dacie wskazanej w protokole. Odmowa przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej była więc uzasadniona. Wniosek o przyznanie płatności nie został bowiem złożony w terminie 35 dni od daty przeniesienia posiadania w wyniku zawarcia jednej z umów wskazanych w § 14 ust. 1 rozporządzenia. Jak wykazano wyżej z prawidłowych ustaleń organu wynika, że przeniesienie posiadania w wyniku zawarcia umowy nastąpiło z dniem ... listopada 2009 r., natomiast wniosek o przyznanie płatności złożony został w dniu ... maja 2010 r., czyli ze znacznym przekroczeniem terminu. Niezłożenie wniosku w terminie spowodowało utratę uprawnień do płatności rolnośrodowiskowych przysługujących przekazującemu gospodarstwo rolne. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że przedłużenie postępowania z powodu dwukrotnego uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że organy podejmowały bez zbędnej zwłoki wszystkie czynności mające na celu wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, zapewniając przy tym skarżącemu czynny udział w postępowaniu. Należy zauważyć, że wniosek skarżącego wymagał wyjaśnień i uzupełnień, co również przyczyniło się do przedłużenia postępowania. Trafnie także podnosi organ, że skarżący nie skorzystał z prawa zaskarżenia bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Nie jest również trafny zarzut skarżącego, że z umowy skarżącego z poprzednim dzierżawcą wynika, że skarżący wejdzie w posiadanie przedmiotu dzierżawy z chwilą uprzątnięcia działek i usunięcia stogów siana. Jak wykazano wyżej, w zawartych za zgodą wydzierżawiającego umowach z dnia ... listopada 2009 r. nie zostały poczynione żadne zastrzeżenia co do późniejszego terminu wydania przedmiotu dzierżawy. Słusznie zatem nie uwzględnił organ twierdzeń skarżącego co do innego niż wynikający z tych umów terminu przeniesienia posiadania. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika również, by między stronami zawarta została jakakolwiek inna umowa w tym zakresie. Co do zarzutu naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przez wysłanie wezwania do udzielenia wyjaśnień na błędny adres, stwierdzić należy, że uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. W postępowaniu przed organem drugiej instancji skarżącemu prawidłowo doręczono zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, skarżący z możliwości tej jednak nie skorzystał. Ponadto w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zawarł skarżący wyjaśnienie co do daty przejęcia gospodarstwa i organ drugiej instancji do podniesionych przez skarżącego okoliczności ustosunkował się w zaskarżonej decyzji. W skardze do sądu nie podał skarżący, jakich wyjaśnień i dowodów nie mógł przedstawić w postępowaniu administracyjnym na skutek wysłania wezwania na błędny adres, prawo skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu, wynikające z art. 10 § 1 k.p.a. nie zostało zatem naruszone. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).