II FZ 1069/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 794/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 19 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za czerwiec 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 10 września 2013 r., I SA/Łd 794/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał spółce z o.o. S. z siedzibą w L. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd ten, powołując się na przesłanki zawarte w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: "p.p.s.a." wskazał, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z oświadczeń skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy, w tym nadesłanych przez nią dodatkowych dokumentów i informacji, wynika w szczególności, że spółka ostatni rok obrotowy (2011) swojej działalności zakończyła stratą na poziomie 11.595 zł, wartość jej kapitału zakładowego wynosi 124.000 zł, wartość środków trwałych zamyka się kwotą 87.222 zł, jej miesięczne obroty w okresie od maja do sierpnia 2012 roku wahały się w granicach 7.661 – 15.259 zł. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że skarżąca, wbrew własnym deklaracjom i wezwaniu Sądu, nie przedstawiła wyciągów z rachunku bankowego potwierdzających, że rzeczywiście nie posiada bieżących środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w tej oraz trzech innych zawisłych przed Sądem sprawach, a za spełnienie powyższego wymogu nie można było uznać oświadczenia skarżącej zawartego w piśmie z dnia 2 stycznia 2013 roku. W ocenie Sądu spółka twierdząc, że nie posiada takiego rachunku, zaprzeczyła swoim wcześniejszym oświadczeniom zmierzając w istocie do uniknięcia realizacji obowiązku przedstawienia tychże wyciągów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że wniosek skarżącej zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie i przyznał jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 złotych. W pozostałym zaś zakresie Sąd odmówił zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż jego zdaniem skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd zwrócił przy tym uwagę na fakt, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnoszącej o jego przyznanie. Sąd zauważył, że skarżąca posiada znacznej wartości majątek trwały, a wykazane obroty gwarantują możliwość pokrycia tychże kosztów. Podkreślił również, że postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy, jakim jest skarżąca, stanowi element prowadzonej działalności gospodarczej i także w tym zakresie musi się on liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, którymi są koszty sądowe. Natomiast przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań priorytetowo traktowanych przez stronę. 2. W zażaleniu na opisane wyżej postanowienie spółka zarzuciła Sądowi błędne przyjęcie, że brak rachunku bankowego, a co za tym idzie, nieprzedstawienie wyciągów z tego rachunku wyłącza zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości, a strona nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu. Spółka podniosła ponownie, że nie posiada środków trwałych, w tym nieruchomości, które są wymieniane jako jedna z podstaw odmowy udzielenia pomocy prawnej. Ponadto, nie można pomijać, że Sąd wydając zaskarżone postanowienie oceniał sytuację spółki sprzed ponad roku, ponieważ opierał się na bilansie za rok obrotowy 2011 r. Tym samym Sąd, w ocenie spółki, bezpodstawnie odmówił jej przyznania prawa pomocy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie stwierdził, że nie jest ono zasadne. Przede wszystkim podkreślić należy, że oceny sytuacji materialnej skarżącej spółki Sąd pierwszej instancji dokonał w oparciu o dokumenty nadesłane przez spółkę i tylko na podstawie tych materiałów, które przedłożone zostały do akt sprawy Sąd mógł rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do wnioskodawcy należało zatem przekonanie Sądu, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniesionym na urzędowym formularzu są wiarygodne i w konsekwencji zwolnienie od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w pełnej wysokości jest zasadne. Tymczasem z dokumentów przesłanych przez spółkę do dyspozycji Sądu pierwszej instancji wynikało, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest na tyle zła, aby uniemożliwiała partycypowanie w kosztach sądowych w części. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd wskazał przy tym na dokumenty dotyczące 2011 r., ponieważ tylko takie dokumenty zostały przez spółkę przedłożone do akt sprawy. W oparciu o nie Sąd ustalił wysokość kapitału zakładowego spółki oraz wartość środków trwałych, jakimi spółka dysponuje. Z kolei na podstawie przesłanych deklaracji podatkowych Sąd wywiódł, że spółka w 2012 r. osiągała stałe miesięczne obroty. Nie można zatem czynić zarzutu Sądowi pierwszej instancji, że oparł się na dokumentach dotyczących roku 2011, skoro takie dokumenty strona skarżąca przedłożyła. Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał, że oświadczenia o nie posiadaniu rachunków bankowych, ponieważ zostały one zamknięte, nie są wiarygodne. Skoro spółka twierdzi, że istotnie konta w banku zostały przez nią zlikwidowane, to nic nie stało na przeszkodzie, aby załączyć do akt sprawy pismo z banku dotyczące likwidacji konta celem uwiarygodnienia swoich twierdzeń. Pismo tego rodzaju mogło również zostać przedłożone na etapie postępowania zażaleniowego, jednakże do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wpłynęły od spółki żadne dodatkowe dokumenty. W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie jest wystarczające powołanie się na trudną sytuację materialną, lecz tego rodzaju oświadczenia należy w sposób wiarygodny udokumentować. O tym, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, świadczy treść art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tej przesłanki spółka nie wykazała. Sąd wziął jednak pod uwagę fakt, że spółka ma trudności finansowe i zwolnił ją od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w znacznej części, to jest od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 zł. Biorąc pod uwagę fakt, że w trzech postępowaniach toczących się przed WSA w Łodzi zainicjowanych skargami spółki wpisy od skarg wynoszą po 500 zł w każdej sprawie stwierdzić należy, że skarżąca spółka uzyskała znaczne zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie Sądu kasacyjnego przyznanie zwolnienia w wysokości przewyższającej tę kwotę nie byłoby zasadne. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.