I GZ 425/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 557/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia 18 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. zarządzeniem z 27 czerwca 2012 r. wezwał S. R.do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. w kwocie 12922 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie S. R. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że wspólnie z mężem zamieszkuje w mieszkaniu córki, nie posiada żadnego majątku i oszczędności. Ponadto zaznaczyła, że aktualnie jedynym jej dochodem jest świadczenie emerytalne otrzymywane miesięcznie w kwocie 3541,92 zł gdyż od 2008 r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżąca oświadczyła, że w dniu zaprzestania działalności gospodarczej nie posiadała żadnego majątku związanego z tą działalnością. Ponadto podniosła, że koszty utrzymania gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z mężem wynoszą 1000 zł i obejmują wydatki związane z zakupem leków, żywności oraz środków czystości. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. postanowieniem z 30 października 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 557/12 uwzględnił wniosek w części i zwolnił skarżącą od opłaty sądowej ponad kwotę 1200 zł, zaś w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, że koszt utrzymania gospodarstwa domowego w wysokości 1000 zł stanowi wyłącznie koszt utrzymania skarżącej z wyłączeniem męża. Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 30 listopada 2012 r. odmówił przyznania S. R. prawa pomocy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżąca nie spełniała przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.), gdyż nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. W uzasadnieniu Sąd podał, że skala prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży paliw w 2006 i 2007 roku oraz nieodpłatne zbycie mieszkania o powierzchni 71 m2 w 2008 r. wskazują na ponadprzeciętną sytuację majątkową skarżącej. Skarżąca nie wyjaśniła, przeznaczenia środków uzyskanych z działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży paliw, która w 2006 r. wyniosła 957.000 l oleju napędowego zaś w 2007 r. 1.564.000 l oleju napędowego. Nie podała również wydatków ponoszonych na żywność i na lekarstwa, co miało wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. R. zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca była w stanie uiścić wpis sądowy oraz pokryć koszty pomocy prawnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że oświadczenie obejmujące dane o stanie majątkowym i dochodach o stanie rodzinnym zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wystarczające. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że Sąd pierwszej instancji błędnie i ocenił stan majątkowy skarżącej, przyjmując za miarodajną sytuację ekonomiczną z okresu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Prawo pomocy jest instytucją prawa procesowego, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom nie będącym w stanie ponieść samodzielnie kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy osobom fizycznym ustawodawca uzależnił od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., czyli od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji mając na uwadze podane przez skarżącą okoliczności faktyczne podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz podniesione w sprzeciwie uznał, że nie są one wystarczające do udzielenia stronie zwolnienia od kosztów sądowych w całkowitym zakresie albowiem przyjął, że skarżąca powinna posiadać środki pieniężne na opłacenie wpisu sądowego z prowadzonej w latach 2005-2007 działalności gospodarczej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji jest błędne. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy Sabina Rojek złożyła w dniu 26 lipca 2012 r., co oznacza, że przy badaniu sytuacji majątkowej skarżącej Sąd powinien był wziąć pod uwagę stan istniejący w chwili wniesienia wniosku a nie lat ubiegłych (sprzed 5 lat). Wątpliwości Sądu odnośnie do wielkości ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego powinny być wyjaśnione poprzez wezwanie skarżącej w trybie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów podanych we wniosku. Taki tok postępowania był szczególnie uzasadniony w sytuacji, gdy w sprzeciwie wnioskodawczyni sprecyzowała, że wydatki w zadeklarowanej przez nią wysokości (1000 zł) dotyczą wyłącznie jej samej i nie obejmują, jak błędnie uznał Sąd w zakwestionowanym postanowieniu, kosztów utrzymania jej męża. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został sprzeciw wniesiony traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawa jest rozpoznawana od początku w świetle przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W związku z tym sąd przed wydaniem postanowienia powinien uzupełnić materiał dowodowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. jeżeli uzna, że dane podane we wniosku lub zebrane z inicjatywy referendarza sądowego okażą się niewystarczające. Sąd pierwszej instancji powinien zatem dokonać samodzielnych ustaleń faktycznych odnośnie do stanu majątkowego, stanu rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskodawcy a następnie ocenić je pod kątem kryteriów określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. B. Dauter. B. Gruszczyński, A. Kabat M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz do art. 260, LexisNexis 2011). Skoro w Sąd pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie stwierdził, że oświadczenia S. R. dotyczące jej sytuacji ekonomicznej były niejasne, to nie mógł tym samym stwierdzić jednoznacznie, że nie spełnia ona warunków przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i w konsekwencji odmówić przyznania jej prawa pomocy w pełnym zakresie. W tej sytuacji, jak już wspomniano Sąd powinien był zgodnie z art. 255 p.p.s.a. wezwać S. R. do przedłożenia dodatkowych dokumentów, które umożliwiłyby mu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zamiast dokonywać ustaleń faktycznych w tym zakresie na podstawie własnych założeń. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.