II OSK 1966/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Dałkowska – Szary /spr./ sędzia del. WSA Mirosława Pindelska Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 795/11 w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz T. Z. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 795/11, oddalił skargę T. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Zaskarżoną decyzją, po rozpatrzeniu odwołania T. Z., utrzymano w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2011 r. stwierdzającą, że T. J. (według oryginału aktu urodzenia) vel Z. (według tłumaczenia aktu urodzenia i paszportu izraelskiego), syn M. i S. z domu B., urodzony [...] kwietnia 1972 r. w T. , posiada obywatelstwo polskie na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.). W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, że rodzice wnioskodawcy M. Z. i S. B. w dacie urodzenia syna pozostawali w związku małżeńskim, który zawarli w dniu [...] sierpnia 1970 r. w T. Obecnie wnioskodawca mieszka w Izraelu i legitymuje się izraelskim paszportem Nr [...] wydanym na imię i nazwisko T. Z.. Następnie wskazał, że w aktach sprawy znajduje się poświadczona urzędowo za zgodność z oryginałem kopia decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdzająca, że M. Z. poprzednio M. Z., urodzony [...] stycznia 1948 r. w Z., syn E. i I. rodowe S. posiada obywatelstwo polskie. Zdaniem Ministra, Wojewoda prawidłowo ocenił, że wnioskodawca nabył przez urodzenie, z ojca obywatela polskiego, obywatelstwo polskie na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim. Brak jest też dowodów, by rodzice wnioskodawcy składali w myśl art. 6 ust. 1 zdanie drugie ww. ustawy oświadczenia o wyborze obywatelstwa obcego dla swego syna. Brak jest również dowodów na to, by jego rodzice w jego imieniu oraz sam wnioskodawca występowali o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na obce lub o wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego. T. J. vel Z. nabył więc przez urodzenie obywatelstwo polskie i nie utracił go do dnia wydania decyzji przez Wojewodę Mazowieckiego, który zasadnie stwierdził posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego. W odwołaniu skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) ponieważ Wojewoda błędnie określił dane osobowe wnioskodawcy. Oparł się bowiem na angielskiej transkrypcji aktu urodzenia wnioskodawcy zawierająca błędną pisownię jego nazwiska. Z treści przedłożonego tłumaczenia z języka hebrajskiego oraz paszportu izraelskiego wnioskodawcy wynika, że jego obecnie noszone nazwisko brzmi jednolicie Z.. Takie nazwisko skarżący nosi od urodzenia. Minister uznał, że Wojewoda przedmiotowe postępowanie przeprowadził z zachowaniem zasad określonych w art. 7 i 77 k.p.a. W szczególności uwzględnił w swojej decyzji wszystkie sposoby zapisu danych osobowych (imienia i nazwiska) wnioskodawcy, jakie wynikały z dokumentów przedłożonych przez jego pełnomocnika w trakcie postępowania wyjaśniającego. Organ wskazał, że znajdujący się w aktach urzędowy odpis izraelskiego aktu urodzenia wydanego w dniu 24 sierpnia 2009 r. przez Urząd Administracji Ludności i Migracji w Jerozolimie, sporządzony jest w dwóch językach: angielskim i hebrajskim. Część anglojęzyczna przedmiotowego aktu urodzenia zawiera transliterację danych osobowych wnioskodawcy ze znaków (liter) języka hebrajskiego na znaki (litery) alfabetu łacińskiego, dokonaną przez uprawniony do wystawienia tego dokumentu Urząd Administracji Ludności i Migracji w Jerozolimie. Z transliteracji tej wynika, że wnioskodawca nosi nazwisko J. i imię T.. Natomiast z tłumaczenia na język polski hebrajskiej części aktu urodzenia wynika, że jego nazwisko tłumacz przysięgły języka hebrajskiego zapisał jako Z. (imię T.). Organ podkreślił, że nazwisko Z. widnieje też w izraelskim paszporcie wnioskodawcy oraz w odpisie skróconym aktu urodzenia Nr [...] wydanym w dniu 1 marca 2011 r. przez USC W., dotyczącym urodzenia T. Z.. Organ podkreślił też, przywołując art. 76 § 1 k.p.a., że dokument urzędowy – izraelski akt urodzenia wnioskodawcy, który został sporządzony przez izraelski organ państwowy w zakresie jego działania w formie przepisanej przez przepisy państwa Izrael oraz który sporządzony jest w dwóch językach: angielskim i hebrajskim – nie mógł być pominięty przez organ I instancji przy wydaniu decyzji. W skardze na powyższą decyzję T. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy, zarzucając organowi naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. Skarżący zakwestionował podstawę ustalenia przez organy administracji jego danych osobowych. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, odnośnie urzędowego odpisu izraelskiego aktu urodzenia skarżącego z dnia 24 sierpnia 2009 r., przywołując treść art. 1138 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej: k.p.c.), że zagraniczny akt stanu cywilnego, jako dokument urzędowy, posiada na terenie Polski taką samą moc jak polski akt stanu cywilnego i w myśl art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.) stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych. Następnie Sąd podzielił stanowisko organu, że dokument urzędowy – izraelski akt urodzenia wnioskodawcy – nie mógł być pominięty przez organ przy wydaniu decyzji. Organ dysponując dokumentami z różną pisownią nazwiska skarżącego nie mógł wybrać tylko jednego z nich, toteż zastosował zapis T. J. vel Z.. Skarżący wskazał w odwołaniu, że organ oparł się na angielskiej transkrypcji aktu urodzenia wnioskodawcy zawierającej błędną pisownię jego nazwiska. Zdaniem Sądu nie jest w postępowaniu administracyjnym zadaniem organu weryfikowanie prawidłowości tłumaczenia dokumentów zagranicznych. Analiza akt postępowania administracyjnego i wydana w tej sprawie decyzja wskazuje, że organy prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosowały przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego. Skargą kasacyjną T. Z. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie: 1) art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, a także art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.), ponieważ Sąd I instancji błędnie uznał nie uwzględniając podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, 75, 76, 77 i 80 k.p.a., iż organy administracji prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, w szczególności w zakresie danych osobowych skarżącego i oddalił skargę na decyzję organu odwoławczego zamiast uchylić tę decyzję oraz utrzymaną nią w mocy wadliwą decyzję organu I instancji, 2) art.1138 k.p.c. poprzez jego zastosowanie do stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Powyższe naruszenia, zdaniem skarżącego, miały wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż w ich wyniku doszło do oddalenia skargi przez Sąd I instancji. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutów wymienionych w skardze. Zdaniem skarżącego ani Sąd ani Minister nie wzięli pod uwagę, przy ustalaniu danych osobowych, potrzeby wyjaśnienia podstawy ustalania przez organ danych osobowych, znaczenia tłumaczenia przysięgłego zagranicznego dokumentu oraz znaczenia spójnika "vel". Błędne było ponadto powołanie się przez Sąd I instancji na art. 1138 k.p.c. Kodeks postępowania administracyjnego, który powinien znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie nie reguluje mocy dowodowej zagranicznych dokumentów urzędowych. Podlegają one ocenie na podstawie zasad ogólnych procedury administracyjnej. Ustalając zatem treść danych osobowych organ powinien kierować się całym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i słusznym interesem strony. Oryginał zagranicznego dokumentu i tłumaczenie stanowią całość dokumentu źródłowego stanowiącego podstawę przekładu. Stąd też przyznanie mocy dowodowej oddzielnie oryginałowi dokumentu i jego tłumaczeniu podważało znaczenie i potrzebę dokonywania tłumaczenia i wykluczało możliwość dokonania prawidłowych ustaleń w przypadku rozbieżności pomiędzy zagranicznym dokumentem i jego tłumaczeniem czego jedynym powodem może być błąd w tłumaczeniu. Skarżący wskazał, że regułą jest, iż organy w przypadku zagranicznych dokumentów wymagają i korzystają z ich uwierzytelnionego przekładu. Kwestia ta wymaga bowiem wiadomości specjalnych, którymi organ administracji co do zasady nie dysponuje. W stanie faktycznym sprawy organy wykraczając poza zakres swobodnej oceny dowodów dokonały dla potrzeb postępowania własnego przekładu dokumentu zagranicznego co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie w zakresie danych osobowych skarżącego. Skarżący podkreślił też, że utrzymanie w mocy stanowiska organów oznaczałoby zachowanie w treść decyzji jego danych osobowych niezgodnych z rzeczywistymi, oficjalnymi danymi, którymi się posługuje w Polsce i Izraelu, a to z kolei stoi w sprzeczności z jego słusznym interesem. Decyzja poświadczająca polskie obywatelstwo stanowi bowiem podstawę do wydania polskiego paszportu bądź dowodu osobistego. W interesie skarżącego leżało również zachowanie jednolitości jego danych osobowych w polskich i izraelskich dokumentach. Zdaniem skarżącego organ administracji dokonując ustalenia pisowni danych osobowych powinien uwzględnić zasady wynikające z polskiej i izraelskiej pisowni i w razie rozbieżności wymienić w treści decyzji oba sposoby dla wykazania, iż chodzi o tę samą osobę. W niniejszej sprawie rozbieżność taka jednak nie występowała. Ze względu na brak jednolitej konwencji przy transliteracji z języka hebrajskiego na łaciński w pisowni imion i nazwisk mogą występować oboczności. Pisownia łacińska imienia i nazwiska skarżącego w Izraelu wynika z jego paszportu i brzmi T. Z.. Natomiast powodem sporządzania przez izraelskie MSW dwujęzycznych dokumentów jest jedynie wskazanie o jaką osobę chodzi ze względu na specyfikę pisowni języka hebrajskiego. Nie jest nim natomiast wskazywanie łacińskiej pisowni imienia bądź nazwiska, którą zainteresowany oficjalnie posługuje się w Izraelu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionych podstawach. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy rozpoznając wniosek określonej osoby o potwierdzenie posiadania przez nią obywatelstwa polskiego na podstawie art. 17 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim – organ uprawniony jest do samodzielnego ustalania danych osobowych (imienia i nazwiska) wnioskodawcy i to w sposób odmienny od wskazywanych przez tę osobę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie podnosi się w skardze kasacyjnej, że takie ustalenia wykraczają poza zakres uprawnień organów w rozpoznawanej sprawie i w konsekwencji doprowadziło to do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów procedury administracyjnej i sądowoadministracyjnej – zarówno bowiem Sąd jak i organy wyszły poza granice rozpoznawanej sprawy. Przede wszystkim stwierdzić należy, że przedmiot postępowania w niniejszej sprawie wyznaczył wniosek z dnia 2 lutego 2011 r., w którym pełnomocnik T. Z. (a więc osoby o określonym imieniu i nazwisku) domagał się stwierdzenia posiadania przez tę konkretną osobę obywatelstwa polskiego na podstawie art. 17 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. We wniosku tym wskazano, że T. Z. urodził się w Izraelu [...] kwietnia 1972 roku jako syn M. i S., a jego ojciec M. Z. posiada obywatelstwo polskie, co potwierdza decyzja Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] lipca 2010 r. Mająca zastosowanie do rozpatrzenia wniosku T. Z. ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000r., Nr 28, poz. 353 ze zm.) przewiduje możliwość stwierdzenia przez wojewodę posiadania i utraty obywatelstwa polskiego (art. 17 ust. 4 ustawy). Stwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego wymaga deklaratoryjnej decyzji administracyjnej. Decyzja o charakterze deklaratoryjnym stwierdza w stosunku do konkretnego adresata, czy i jaki jest, w danej sytuacji faktycznej, jego stan prawny w sferze prawa administracyjnego. Dopiero wydanie decyzji potwierdza w takiej sytuacji status określonej osoby co do jej obywatelstwa. Wydanie więc przez wojewodę decyzji stwierdzającej posiadanie lub utratę obywatelstwa polskiego przez określoną osobę winno być zawsze poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania wyjaśniającego z zachowaniem wszystkich reguł postępowania administracyjnego. Postępowanie to powinno koncentrować się na ustaleniu istnienia ustawowych przesłanek posiadania obywatelstwa polskiego przez określoną osobę ( wnioskodawcę), nie może natomiast prowadzić do samodzielnego, arbitralnego ustalania danych osobowych tego wnioskodawcy. Jeżeli więc osoba składająca wniosek o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wskazuje, że nazywa się T. Z. i jest synem obywatela polskiego M. Z., to organy powinny dokonać ustaleń istnienia ustawowych przesłanek posiadania obywatelstwa polskiego w stosunku do osoby o tym imieniu i nazwisku. W niniejszej sprawie trafnie, w oparciu o przedłożone przez wnioskodawcę -T. Z. dokumenty (akty stanu cywilnego) w postaci urzędowego odpisu izraelskiego aktu urodzenia, wydanego przez USC W. odpisu skróconego aktu urodzenia, odpisu aktu ślubu M. Z. i S. B. ustalono, że wnioskodawca, syn M. i S. z domu B., urodzony [...] kwietnia 1972 r. w T. , posiada obywatelstwo polskie na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.). Niedopuszczalnym natomiast było określenie w sentencji decyzji organu I instancji osoby wnioskodawcy jako : "T. J. (według oryginału aktu urodzenia) vel Z. (według tłumaczenia aktu urodzenia i paszportu izraelskiego)". Arbitralne dokonanie przez organ zmiany nazwiska strony wykracza poza zakres uprawnień organów administracji w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Jeżeli organy miały jakiekolwiek wątpliwości co do prawidłowości podanych we wniosku o stwierdzenie posiadania obywatelstwa danych osobowych (nazwiska) wnioskodawcy, a więc strony postępowania - to dążąc do należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 7 i 77 § 1 k.p.a. powinny przed wydaniem decyzji wezwać stronę do wyjaśnienia tych wątpliwości w trybie art. 50 § 1 k.p.a., a dopiero następnie ocenić materiał dowodowy mając na uwadze przepisy art. 75, 76 i 80 k.p.a. Nie można natomiast jedynie na podstawie transliteracji nazwiska wnioskodawcy ze znaków języka hebrajskiego na znaki alfabetu łacińskiego w części anglojęzycznej urzędowego odpisu izraelskiego aktu urodzenia w sposób arbitralny ustalać, że nazwisko wnioskodawcy brzmi "J.", a nie Z., na co w sposób jednoznaczny wskazują wszystkie zgromadzone w sprawie dowody, a przede wszystkim brzmienie nazwiska ojca wnioskodawcy. Trafnie zarzuca więc skarżący, że przy wydawaniu zaskarżonych decyzji doszło do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organy orzekające przepisów art. 7, 75, 76, 77 i 80 k.p.a., co wadliwie zaakceptował zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji trafny jest podniesiony w pkt. 1 skargi kasacyjnej zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów postępowania - art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 1138 kpc wskazać należy, że trafnie uznał Sąd I instancji, że przepis ten, który zrównuje zagraniczne dokumenty urzędowe w polskimi dokumentami urzędowymi pod względem ich mocy dowodowej ma zastosowanie także w postępowaniu administracyjnym. Według doktryny, zagranicznym dokumentem urzędowym jest dokument sporządzony przez organ państwa obcego, w ramach powierzonych mu kompetencji, we właściwej formie, przy czym miejsce wystawienia dokumentu nie jest istotne. Zagranicznym dokumentem urzędowym jest nie tylko jego oryginał, lecz również jego odpis bądź uwierzytelniony wyciąg (wyrok SN z dnia 31 stycznia 2007 r. II CSK 379/06). Ponadto, zgodnie z przepisem art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Mając na uwadze powyższe, wskazać także należy treść art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.) z którego wynika, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Z zestawienia tych przepisów wynika, że zagraniczne akty stany cywilnego posiadają na terenie Polski moc dowodową taką samą jak polskie akty stanu cywilnego niezależnie od tego czy zostaną transkrybowane do polskich ksiąg stanu cywilnego. Wynika to wprost z treść art. 73 ust. 1 powołanej wyżej ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że akt urodzenia, będący zagranicznym aktem stanu cywilnego stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych, a więc określa pochodzenie określonej osoby od danych rodziców, jej miejsce i datę urodzenia. Przedłożony do akt administracyjnych urzędowy odpis izraelskiego aktu urodzenia wydany w dniu 24 sierpnia 2009r. przez Urząd Administracji Ludności i Migracji w Jerozolimie stanowi więc wyłączny dowód na te okoliczności. Akt ten nie stanowi natomiast dowodu prawidłowej transliteracji nazwiska wnioskodawcy ze znaków języka hebrajskiego na znaki alfabetu łacińskiego w części anglojęzycznej urzędowego odpisu tego izraelskiego aktu urodzenia. W tym zakresie powinien być oceniony jak każdy inny dowód w sprawie w świetle całokształtu materiału dowodowego sprawy w ramach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Odnośnie zatem i tej kwestii stanowisko Sądu I instancji nie zasługuje na aprobatę. Podkreślenia także wymaga, że jak wynika z polskiego aktu stanu cywilnego – odpisu skróconego aktu urodzenia T. Z. wydanego przez USC W. w dniu 1 marca 2011 r. Nr [...] ww izraelski akt stanu cywilnego został transkrybowany do polskich ksiąg stanu cywilnego. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Należy także uwzględnić fakt, że wnioskodawcą, odwołującym się i skarżącym w niniejszej sprawie był T. Z., a nie jak nieprawidłowo wskazano zarówno w uzasadnieniu jak i komparycji zaskarżonego wyroku " T. J. vel Z.". Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w przepisie art. 203 pkt. 1 p.p.s.a.