I SA/Gl 408/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSa Bożena Miliczek-Ciszewska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Karolina Czaplicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...]Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia [...]r. nr [...], którym uznano za nieuzasadniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec R. B. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...]do [...]. W postawie prawnej tego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 171, poz. 1071 ze zm.), art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2 i § 4 pkt 1 oraz art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej także w skrócie u.p.e.a. lub ustawą egzekucyjną). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano na wstępie, że postawą wystawienia tytułów wykonawczych z dnia 30 listopada 2011 r. była decyzja z dnia [...]r. nr [...], którą określono wysokość zadłużenia z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2011 r. do marca 2011 r. Tytułom tym nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji w dniu 30 listopada 2011 r. Wspomniane tytuły wykonawcze zostały przesłane R. B. wraz z pismem z dnia 2 grudnia 2011 r., w którym poinformowano zobowiązanego, że z chwilą doręczenia tytułów wykonawczych następuje wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie wezwano zobowiązanego do niezwłocznego uregulowania przedmiotowych zaległości oraz przekazania informacji o posiadanych wierzytelnościach, rachunkach bankowych, ruchomościach i nieruchomościach oraz pouczono o treści art. 168 d ustawy egzekucyjnej. Wskazane pismo wraz z tytułami wykonawczymi doręczono R. B. w dniu 19 grudnia 2011 r. Pismem z dnia 21 grudnia 2011 r. zobowiązany wniósł zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Potwierdził, że posiada zaległości z tytułu nieuregulowanych składek. Podał także, iż obecnie – jako osoba częściowo niezdolna do pracy - pobiera rentę w kwocie [...] zł. Powyższe świadczenie nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego małżonki (osoby bez dochodów, która w 2012 r. uzyska prawo do emerytury), w tym zakup niezbędnych leków. Oświadczył również, że podjął odpowiedzialną pracę, aby zaspokoić potrzeby swojej żony, więc nie można mu przypisać złej woli w niezrealizowaniu zobowiązań wobec ZUS i innych wierzycieli. Powyższy zarzut został postanowieniem Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia [...] r. uznany za nieuzasadniony, gdyż w niniejszej sprawie organ egzekucyjny jedynie wszczął postępowanie egzekucyjne poprzez doręczenie tytułów wykonawczych, ale nie zastosował żadnego środka egzekucyjnego. W dniu 13 stycznia 2012 r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie o zajęciu świadczenia R. B. w ZUS. Z odpowiedzi na nie wynika, że nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. W zażaleniu na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. zobowiązany wskazał, że w jego sytuacji finansowo-prawnej istnieją przesłanki umożliwiające zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, co znajduje potwierdzenie w orzeczeniu sądowym. Zobowiązany stwierdził, że nie kwestionuje celowości postępowania egzekucyjnego, znajdującego swoje racje w art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej. Korzysta jedynie z przysługującego mu prawa do złożenia zażalenia, oczekując niestosowania żadnego środka egzekucyjnego przewidzianego przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozważania prawne organ nadzoru rozpoczął od stwierdzenia, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są podstawowym i sformalizowanym środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne w fazie jego wszczęcia narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Zamknięty katalog przyczyn uzasadniających wniesienie tego środka prawnego zawiera przytoczony przez organ art. 33 ustawy egzekucyjnej, który w pkt 8 wymienia zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wobec powyższego organ nadzoru stwierdził, iż na mocy art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługiwało prawo wniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jednocześnie uznał ocenę tego zarzutu dokonaną przez organ I instancji za zasadną w sytuacji, gdy żaden środek egzekucyjny nie został zastosowany. W dalszych wywodach zaskarżonego postanowienia zacytowano art.1 a pkt 12 ustawy egzekucyjnej określający środki egzekucyjne stosowane w egzekucji administracyjnej. Organ nadzoru zauważył także, iż uznanie zasadności zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, stanowiło by podstawę jedynie do zastosowania innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, gdy środek poprzednio użyty był sprzeczny z zasadą wyrażoną w art. 7 § 2 u.p.e.a. Skoro jednak organ na etapie poprzedzającym wniesienie zarzutów nie zastosował żadnego środka egzekucyjnego, to analizowany w niniejszej sprawie zarzut był bezzasadny i podlegał oddaleniu. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, R. B. wniósł o: - uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości, a tym samym "przyznanie za w pełni zasadne działania wnoszącego skargę mające swoje źródło w obowiązującej maksymie "ultra posse, nemo obligatur", - uznanie przez Sąd "za mające uzasadnienie argumenty faktyczno i formalno-prawne stanowiące treść wnoszącego skargę z dnia 21 grudnia 2011 r. kierowanego do organu egzekucyjnego – Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w Z., a stanowiącego zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego przez ten organ", - potwierdzenia przez Sąd po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, istnienia w sytuacji finansowo i materialno-prawnej wnoszącego skargę przesłanek umożliwiających lege artis zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał na wstępie, że nie polemizuje z koniecznością prowadzenia postępowania egzekucyjnego ani nie komentuje sposobu jego prowadzenia, a jedynie "egzemplifikuje" poszczególne przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 33 pkt 8. Następnie autor skargi ponownie opisał swoją sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną, podając okoliczności podniesione w zarzucie z dnia 21 grudnia 2011 r. Nadmienił także, iż kolejnym dowodem potwierdzającym zasadność zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest treść postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z.. Z treści pisma z dnia 17 stycznia 2011 r. wynika, iż na skutek zajęcia świadczenia R. B. nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, który stanowił formalno-prawną przesłankę planu podziału wierzytelności, którego meritum stanowi postanowienie komornika. W końcowych fragmentach skargi skarżący stwierdził, że wykazana w zaskarżonym postanowieniu znajomość sytuacji finansowo-prawnej wnoszącego skargę R. B., ze szczególnym uwzględnieniem treści reasumpcji, stanowi wystarczający argument złożenia przedmiotowej skargi z żądaniem podjęcia przez Sąd czynności procesowych, stanowiących treść art. 235 § 1 k.p.a., w toku których zostaną wykazane przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. okoliczności faktyczno – merytoryczno-prawne stanowiące źródło oddalenia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego – względem składającego skargę – środka egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 4 maja 2012 r. skarżący wskazał podtrzymał skargę i wskazał, iż analiza odpowiedzi na skargę potwierdza zasadność stanowiska strony skarżącej. Dodatkowo skarżący stwierdził konieczność kierowania się w jego sytuacji finansowo – materialnoprawnej maksymą "Non omne a nod licent konestum est" (nie wszystko dozwolone jest uczciwe). Dostrzegając inercję organów obu instancji skarżący wskazał, że argumentacja strony skarżącej zawarta w odpowiedzi na skargę wskazuje na zastosowanie przez nią epichejremy (log. Układu sylogizmów, w którym przesłanki pierwszego sylogizmu są wnioskami dwóch następnych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Kontrolując zaskarżone postanowienie według wskazanych powyżej kryteriów Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia [...]r. nr [...], którym uznano za nieuzasadniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...]do [...]. Zarzut, wniesiony na podstawie art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zobowiązany skierował do organu egzekucyjnego w dniu 21 grudnia 2011 r. jako odpowiedź na doręczone mu w dniu 19 grudnia 2011 r. tytuły wykonawcze. Skarżący z zachowaniem terminu określonego w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej skorzystał zatem z uprawnienia do wniesienia zarzutu, który sformułował zgodnie z brzmieniem art. 33 pkt 8 ustawy egzekucyjnej. Bezsporne jest jednak, że wskazał na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zanim jakikolwiek środek egzekucyjny został wobec niego w tym postępowaniu egzekucyjnym zastosowany. Jak już wspomniano zarzuty wniesiono w dniu 21 grudnia 2011 r. (data nadania przesyłki), a zawiadomienie o zajęciu świadczenia skarżącego w ZUS zostało sporządzone przez organ egzekucyjny w dniu 13 stycznia 2012 r. i doręczone zobowiązanemu w dniu 20 stycznia 2011 r. Nie ulega wątpliwości, że zobowiązany nie może skutecznie zarzucić organowi egzekucyjnemu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zanim zostanie on zastosowany. Na tym etapie postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie ma jeszcze wiedzy ani o rodzaju tego środka ani o stopniu jego uciążliwości, a powoływanie się na trudną sytuację materialną, która w ocenie strony właściwie wyklucza egzekwowanie jakiejkolwiek kwoty, nie może odnieść skutku. Zaznaczyć trzeba, że wniesienie zarzutu o którym mowa w art. 33 pkt 8 ustawy egzekucyjnej w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zobowiązany otrzyma zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej wraz z tytułem wykonawczym albo też poweźmie wiedzę o zajęciu przysługującego mu świadczenia pieniężnego najpóźniej w 7 dniu od daty doręczenia tytułu. Podkreślenia wymaga, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty, sformalizowany środek ochrony zobowiązanego, który przysługuje mu wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w ściśle określonym terminie 7 dni od daty doręczenia tytułów wykonawczych. Należy zaakcentować, że jeżeli w dacie jego wniesienia omawiany w niniejszej sprawie zarzut nie mógł odnieść skutku, bo wtedy środek egzekucyjny nie był jeszcze stosowany, to organ zobowiązany był – tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uznać go za niezasadny i w ten sposób definitywnie zakończyć postępowanie zainicjowane tym zarzutem. Niedopuszczalne byłoby natomiast, aby postępowanie w przedmiocie tego zarzutu zawiesić czy odroczyć do czasu zastosowania środka egzekucyjnego. Jak więc wykazano powyżej podniesiony przez skarżącego zarzut z art. 33 pkt 8 ustawy egzekucyjnej nie mógł, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy pominąć można szczegółowe rozważania na temat rodzajów środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych (wymienionych w art. 1 a pkt 12 lit. a ustawy egzekucyjnej) oraz ewentualnej gradacji ich uciążliwości. Nadmienić natomiast warto, że interes zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego, a więc poza etapem jego wszczęcia, w którym dłużnik ma możliwość wniesienia zarzutów, jest chroniony poprzez uprawnienie do złożenia skargi na czynności egzekucyjne. Trudna sytuacja materialna czy zdrowotna dłużnika (której wbrew argumentacji skargi sąd administracyjny nie weryfikuje i nie ocenia w niniejszym postępowaniu) może stanowić także przesłankę wnioskowania u wierzyciela o rozłożenie zaległości na raty, czy wręcz jej częściowe lub całkowite umorzenie. Wykazana powyżej legalność zaskarżonego postanowienia nakazuje uznać wszystkie argumenty skarżącego za bezpodstawne i oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.