II OZ 98/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 772/12, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. K. i R. K. o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Po 60/10 postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 772/12, odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że R. K. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podniósł, że w związku z jego trudną sytuacją materialną nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczył, że sam prowadzi własne gospodarstwo domowe, a otrzymane przychody z niskiej renty inwalidzkiej powodują, że żyje w ubóstwie bez wystarczających środków na konieczne podstawowe wydatki. Jedynym źródłem utrzymania jest od 9 lat renta inwalidzka, która aktualnie wynosi 699 zł netto miesięcznie. Obowiązkowe wydatki przekraczają przychody uzyskiwane z renty, a niedobór pokrywany jest przez najbliższą rodzinę, co tym samym stanowi jego zadłużenie. Dodatkowym kosztem jest utrzymanie nieruchomości w stanie niepogorszonym bez możliwości użytkowania budynku warsztatowo-mieszkalnego. Wnioskodawca załączył kserokopię PIT-40 za 2011 r. z którego wynika uzyskany dochód w wysokości 9.568,60 zł. Oświadczył, że komisja lekarska uznała, że jest całkowicie niezdolny do pracy i trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Nie posiada zdolności kredytowej ani żadnych oszczędności. Wskazał na następujące wydatki: udział w czynszu mieszkaniowym – 326 zł, udział w kosztach za media – prąd, gaz, telefony, TV, Internet – 295 zł, wydatki na utrzymanie – żywność, ubiór, środki czystości – 490 zł, wydatki na leczenie i rehabilitację – 120 zł, udział w utrzymaniu nieużytkowanej nieruchomości – 550 zł. Ponadto oświadczył, że jest najemcą mieszkania o powierzchni 69 m² i obciążony jest połową kosztów jego utrzymania. Posiada nieruchomość o powierzchni 1.600 m² zabudowaną budynkiem warsztatowo-mieszkalnym o powierzchni 560 m². Wnioskodawca wskazał ponadto, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. W dniu 14 listopada 2012r. skarżący uiścił należną opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł. Wnioskodawca został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., do uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W piśmie z dnia 30 listopada 2012r. wnioskodawca podał, że otrzymuje przychód wyłącznie z jednego źródła – renty inwalidzkiej w wysokości 699 zł netto miesięcznie. Powtórzył, że od 9 lat nie wykonuje żadnej pracy stałej jak i dorywczej. Ma orzeczenie komisji lekarskiej o niezdolności do samodzielnej egzystencji i wymaga pomocy osób trzecich. Oświadczył, że nie posiada żadnych lokat bankowych, papierów wartościowych, czy zaciągniętych kredytów. Jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość, która nie przynosi żadnych pożytków, a wręcz wielotysięczne straty finansowe, które z samej tylko amortyzacji budynku wynoszą 5.500 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie dotyczące opisania wszystkich źródeł przychodów wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe podał, że nie prowadzi z L. K. zamieszkałą pod tym samym adresem wspólnego gospodarstwa domowego. Od 1994 r. dzieli ich intercyza małżeńska i separacja, nie posiadają żadnych wspólnych interesów materialnych. Nie prowadzą wspólnej gospodarki żywieniowej, wszystkie czynności domowe wykonują oddzielnie. Żona w co najmniej 80 % przebywa poza miejscem zamieszkania. Dzieci są dojrzałe, nie zamieszkują z wnioskodawcą, prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe z własnymi rodzinami, a ich status finansowy nie posiada związku z jego sytuacja materialną. Dlatego nie jest w stanie przedłożyć danych o ich stanie majątkowym. Uzyskiwana pomoc od dzieci jest znacząca i dobrowolna. Oświadczył, że jest współwłaścicielem w połowie samochodu osobowego marki Fiat Punto z 2002 r. o wartości około 4.000 zł. Nadto wskazał, że z tytułu utrzymania nieużytkowanego budynku warsztatowo-mieszkalnego uiszcza 46 zł za prąd, 44,48 zł za wodę i 518 zł podatku od nieruchomości. Następnie wskazał, że zleca osobom trzecim wykonanie prac związanych z: utrzymaniem terenu i zieleni na kwotę 6.000 zł rocznie; odnowieniem stolarki okiennej, usuwaniem nieczystości pyłowych, myciem okien, konserwacją płotów o długości 140 m, bramy wjazdowej i urządzeń elektrycznych i elektronicznych, wewnętrznych urządzeń podlegających korozji, naprawą dachu, dozorowaniem nieruchomości na kwotę około 2.500 zł; odśnieżaniem na kwotę 3.000 zł, konserwacją stacji energetycznej na wyłączne potrzeby zasilania warsztatu na kwotę 6.000 zł. Nadto skarżący wskazał, że ponosi koszty umowy dzierżawy trafostacji prądowej celem zabezpieczenia odpowiedniego zaopatrzenia w energię elektryczną do prowadzenia zamierzonej działalności produkcyjnej na kwotę 200 zł miesięcznie, którą uiści po uzyskaniu możliwości płatniczych, a także ponosi koszty dojazdu do nieruchomości na kwotę 192 zł miesięcznie. Wezwany do złożenia zeznań podatkowych PIT za rok 2011, skarżący przedłożył kopię rocznego zeznania o wysokości dochodu, z którego wynika przychód w wysokości 9.568,60 zł. Załączył kserokopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości położonej w Tarnowie Podgórnym, rachunku za energię elektryczną i wodę dotyczącego tej nieruchomości. Nadto przedłożył kserokopię aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z 1994r. oraz zestawienie operacji za okres od 30 maja 2012r. do 30 listopada 2012r. na internetowym rachunku bankowych prowadzonym przez mBank SA, z którego wynika, że na rachunek wpłynęła łącznie kwota w wysokości 5.679,30 zł, a wydatkowano łącznie kwotę 6.362,10 zł. Na dzień wydruku na rachunku było saldo ujemne w wysokości 682,80zł. W ocenie Sądu Wojewódzkiego wnioskodawca nie wykazał w dostateczny sposób niemożności poniesienia kosztów postępowania w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 7 listopada 2012 r. Skarżący nie przedłożył żądanych wyciągów z rachunków bankowych – tak jego, jak i żony, co jest istotne bowiem w niniejszej sprawie nieruchomość, której dotyczy zamierzona skarga kasacyjna, stanowi współwłasność wnioskodawcy i jego żony, która bierze czynny udział w postępowaniach administracyjnych i sądowych zainicjowanych przez wnioskodawcę. Sprawa dotyczy więc także jej sfery majątkowej. Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane również przez żonę wnioskodawcy, która aktywnie uczestniczy w postępowaniu - uiściła wpis od skargi i uczestniczyła w przeprowadzonej przez Sąd rozprawie. W opinii Sądu kwestia zawartej intercyzy małżeńskiej w świetle trwającego związku małżeńskiego (nie została orzeczona sądownie separacja), wspólnego zamieszkiwania małżonków oraz łączącej ich więzi gospodarczej (nieruchomość stanowi własność wnioskodawcy i jego żony), nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach Sąd uznał, że kwestie ponoszenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego wspólnej nieruchomości należy każdorazowo rozpatrywać w aspekcie możliwości finansowych obu małżonków. Zdaniem Sądu dopiero analiza operacji na rachunkach bankowych obu małżonków pozwoliłaby ustalić i ocenić rzeczywiste możliwości finansowe osoby występującej o prawo pomocy w sprawie dotyczącej nieruchomości, która stanowi współwłasność wnioskodawcy oraz jego żony. Ponadto skarżący nie wykazał, że wraz z żoną otrzymują pomoc materialną od swoich dzieci, tzn. w jakiej jest ona formie i w jakiej wysokości, jak często jest udzielana. Skarżący jednocześnie wykazał jakie koszty bieżące wiążą się z utrzymaniem nieruchomości w Tarnowie Podgórnym oraz wyjaśnił, że koszty te są bieżąco pokrywane (jak zaznaczył - także z pomocą dzieci). Jednocześnie z analizy pism złożonych do sprawy wynika, że majątek wnioskodawcy (i jego żony) jest wolny od obciążeń i wysiłkiem całej rodziny utrzymywany w stanie należytym. Wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Wnioskodawca posiada składniki majątkowe, które nie są mu niezbędne do utrzymania, bowiem za takie uznać można posiadanie udziałów we własności nieruchomości w Tarnowie Podgórnym, w której nie zamieszkuje. W przedstawionej sytuacji można uznać, że wnioskodawca choć od lat nie ma możliwości zarobkowania i utrzymuje się z niewysokiej renty, z pomocą rodziny stara się utrzymać nieruchomość w Tarnowie Podgórnym w stanie co najmniej niepogorszonym, natomiast ciężar kosztów postępowania związanych ze sprawami dotyczącymi statusu tej nieruchomości próbuje przerzucić na podatników, wykorzystując instytucję prawa pomocy. Tymczasem prawo pomocy jest prawem ubogich i może zostać przyznane wyłącznie osobom znajdującym się w takiej trudnej sytuacji życiowej, której nie są w stanie sami przezwyciężyć. W ocenie Sądu fakt, że wnioskodawca w innych sprawach korzystał z dobrodziejstwa prawa pomocy nie przesądza o sposobie rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Sąd podniósł, że na obecnym etapie postępowania wydatkiem o zasadniczym charakterze jest wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi 100 zł. Niewątpliwie większym kosztem będzie koszt związany z opłaceniem radcy prawnego lub adwokata za sporządzenie skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu sporządzenie środka zaskarżenia w tym przypadku nie będzie wymagało wielogodzinnej analizy wielu tomów akt administracyjnych. Wyrok, który wnioskodawca planuje zaskarżyć, wydany został w związku ze skargą na niewykonanie wcześniej wydanego wyroku tut. Sądu. Zatem sporządzenie skargi kasacyjnej wymagać będzie analizy tej części akt administracyjnych, która zgromadzona została po tym wcześniejszym wyroku, co powinno wpływać na wysokość honorarium profesjonalnego prawnika. Uwzględniając powyższe można założyć, że koszt ten nie będzie tak wysoki, jak wskazano w uzasadnieniu sprzeciwu, przez co w świetle podniesionych powyżej okoliczności, nie będzie tak znaczącym obciążeniem, jak strona wnioskująca wywodzi. Z tych względów Sąd odmówił przyznania praw pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść całkowite koszty procesu bez uszczerbku własnego koniecznego utrzymania. Wskazał, że od 19 lat prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mógł wykazać jedynie swoje dochody, które nie przekraczają 699 zł miesięcznie (renta inwalidzka). Uzyskiwany dochód nie jest wystarczający na pokrycie wydatków codziennego utrzymania i sprawia, że żyje on poniżej progu ubóstwa. Z tego względu nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie skarżącego przedstawione dokładne dane o stanie majątku i dochodach były wystarczające do oceny sytuacji majątkowej. Podkreślił, że wykonał wezwania Sądu, przedstawił dokumenty źródłowe obrazujące jego dochody. Wskazał, że koszt sporządzenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie oscyluje w granicach 1500 zł, co przekracza jego możliwości finansowe. Zakwestionował również stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że dla oceny sytuacji majątkowej konieczne jest przedstawienie dochodów żony. Podniósł, że nie ma możliwości przedstawienia żądanych informacji dotyczących dochodów żony ponieważ żyją w separacji faktycznej. Każde z nich, z uwagi na podpisaną intercyzę, zarządza swoim odrębnym majątkiem i nie prowadzą wspólnych interesów. Zdaniem skarżącego L. K. stanowi samodzielną stronę postępowania. Wskazał również, że za sprawą wadliwie działającej administracji publicznej pozbawiono go korzystania z obiektu, mogącego przynosić dochody z wykonywanej pracy własnej lub najemnej, co zmusiło go do wystąpienia o przyznanie prawa pomocy. Skarżący zaznaczył, że w innych sprawach toczących się z jego udziałem przyznano mu prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej zwana "p.p.s.a.") - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Stosownie natomiast do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd I instancji podejmując czynności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., zobowiązał skarżącego do przedstawienia żądanych informacji pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Tymczasem skarżący nie złożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. W konsekwencji strona nie może skutecznie kwestionować prawidłowości postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli nie zastosowała się do wezwania Sądu do uzupełnienia danych podanych we wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaakceptować ustalenia Sądu Wojewódzkiego oraz ocenę co do sytuacji majątkowej i możliwości finansowych skarżącego. Z art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W niniejszej sprawie postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Ustalenia co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości finansowych skarżącego dokonane zostały na podstawie konkretnych dokumentów. W związku z tym uznać należy, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Nie ma przy tym także znaczenia, że w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącego przyznano mu prawo pomocy, gdyż wniosek w tym zakresie rozpoznawany jest każdorazowo indywidualnie i oddzielnie, a przyznane prawo pomocy nie "rozciąga" się swym zakresem na inne sprawy z udziałem tej samej strony. Odnosząc się do zarzutów zażalenia zaakcentować należy, że wykazany przez skarżącego dochód w postaci renty inwalidzkiej nie jest jedynym wyznacznikiem jego sytuacji majątkowej, skoro jest on współwłaścicielem nieruchomości. Słusznie wskazał Sąd Wojewódzki, że w przypadku gdy nieruchomość stanowi współwłasność, to rzeczą współwłaścicieli jest odpowiednie rozdzielenie kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości oraz prowadzeniem spraw służących ochronie ich interesu. W szczególności odnosić się to musi do małżonków, którzy są współwłaścicielami nieruchomości. Zgodzić się również należy z oceną Sądu Wojewódzkiego, że wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.