I OZ 989/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. i J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2099/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. i J. K. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2099/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania W. K. i J. K. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego stanowiska Sąd I instancji wskazał, że w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wnioskodawcy podali, że posiadają dom o powierzchni 78m² położony na działce o powierzchni 575m². Skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.047,25 zł. Skarżąca, prowadząca działalność gospodarczą, zadeklarowała w oświadczeniu, że uzyskuje dochody w skali miesiąca w wysokości ok. 1.500 zł stwierdzając jednocześnie, że dochód z działalności za rok 2012 to kwota 1.622,08 zł. Posiadane zasoby pieniężne skarżący określili jako kwotę wynikającą z uzyskanego odszkodowania w wysokości 1.749.189 zł pomniejszonego o podatek VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznał, że sytuacja majątkowa skarżących nie daje podstaw do przyjęcia, iż nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazano, że koszty te w chwili obecnej obejmują wyłącznie wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Sąd I instancji miał również na uwadze, że jest on już drugim wnioskiem skarżących, który rozpoznany został odmownie prawomocnym postanowieniem z dnia 9 listopada 2012 r. Obecna sytuacja materialna skarżących w stosunku do deklarowanej poprzednio nie tylko się nie pogorszyła, ale znacznie się poprawiła. J. K. uzyskuje świadczenie rentowe w wyższej wysokości (pierwotnie – 988 zł, aktualnie – 1.047,25 zł), natomiast dochody W. K. z prowadzonej działalności gospodarczej pozostają na poziomie około 1.500 zł (brutto) miesięcznie w odróżnieniu od poprzednio ponoszonej straty. Analiza złożonego oświadczenia majątkowego wskazuje, zdaniem Sądu I instancji, na to, że wnioskodawcy mają zabezpieczone potrzeby bytowe, a ich łączny dochód miesięczny (brutto) to kwota w wysokości 2.547,25 zł oraz środki pieniężne pochodzące z uzyskanego odszkodowania za przejętą nieruchomość. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sytuacji materialnej skarżących nie można oceniać w oderwaniu od wypłaconego im odszkodowania. Skoro kwota odszkodowania znalazła się na rachunku skarżących to jest ona sumą posiadanych przez nich środków. Tym samym mogą się one stać źródłem regulowania wydatków w obrocie prywatnoprawnym, jak też nie ma przeszkód, by mogły one również pokrywać zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, w szczególności pokrywać koszty sądowe w przypadku wszczęcia przez skarżących postępowania sądowego. Na powyższe postanowienie zażalenie wnieśli W. K. i J. K., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonemu postanowienie zarzucono naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", wskazując że łączny miesięczny dochód skarżących wynosi 2.547 zł brutto, od której należy odliczyć wszelkie należności publiczno-prawne, koszty prowadzenia gospodarstwa domowego, opłaty na leki i rachunki za media. Podkreślono także, że W. K. z działalności gospodarczej w roku 2012 r. osiągnęła roczny dochód w wysokości 1.622,08 zł, a środki pieniężne otrzymane z tytułu odszkodowania za przejętą przez Skarb Państwa nieruchomość mają posłużyć na zakup nieruchomości porównywalnej z wywłaszczoną. Tym bardziej, że skarżący wraz z utratą przedmiotowej nieruchomości utracili korzyści z tytułu jej wynajmu. Jednocześnie podkreślono, że rekompensata za przejęcie nie może posłużyć na pokrycie kosztów postępowania zmierzającego do powiększenia otrzymanego odszkodowania o podatek VAT. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową skarżących oraz ich możliwości płatnicze i uznał, że mogą oni choć w niewielkim stopniu partycypować w kosztach zainicjowanego przez nich postępowania. Skarżący osiągają miesięczny dochód w kwocie 2.547 zł brutto a ponadto posiadają dom o powierzchni 78m² wraz z działką. W tej sytuacji, nawet uznając, że dochód skarżących z tytułu świadczenia rentowego oraz prowadzonej działalności gospodarczej jest dochodem niewielkim, skarżący mogą partycypować w kosztach postępowania sądowego toczącego się z ich inicjatywy. Zasadą jest bowiem, że strona ponosi część kosztów postępowania sądowego wszczętego na skutek jej skargi czy wniosku. Oznacza to, że niedopuszczalne jest przerzucenie tego obowiązku na Skarb Państwa ponieważ możliwe jest to tylko w wyjątkowych sytuacjach. W orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, czyli osobom najuboższym. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.