I OZ 939/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. – redaktora naczelnego dziennika [...] w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt IV SAB/Gl 115/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. – redaktora naczelnego dziennika [...] w C. na bezczynność Prezydenta Miasta C. w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. W niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt IV SAB/Gl 115/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił E. S. – redaktorowi naczelnemu dziennika [...] w C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że skarżący nie wykazał w sposób stanowczy spełnienia przesłanek do uzyskania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Wątpliwości Sądu budzą przede wszystkim, przekazane Sądowi dopiero na wezwanie referendarza sądowego, dokumenty księgowe związane z działalnością gospodarczą skarżącego – [...] S. E., która została zakończona w dniu 2 września 2012 r. Sąd wskazał, że wynika z nich, iż wydatki związane z działalnością skarżącego przewyższały przychody, zaś w rozliczeniu za sierpień w poz. 18 ujęto wydatek "rozliczenie przebiegu pojazdu – 409,54 zł", tymczasem skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego, w tym jakiegokolwiek pojazdu. Następnie sąd wskazał, że w rozliczeniu za lipiec w poz. 9 zapisano wydatek na "montaż systemu alarmowego – 553,50 zł", którego nie można uznać w żaden sposób za niezbędny dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Celowość poniesienia tego wydatku przez skarżącego jest wysoce wątpliwa, skoro wykonywał on działalność gospodarczą w miejscu zamieszkania (wynika to z informacji zawartej w ewidencji działalności gospodarczej), a mieszkanie to nie stanowi nawet własności rodziny skarżącego. Nadto rodzina według oświadczeń E. S. znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i jest beneficjentem pomocy społecznej Sąd pierwszej instancji wskazał, że dokonując dalszego badania sytuacji majątkowej skarżącego zwrócił uwagę na dołączone dopiero do sprzeciwu wyciągi bankowe i dowód potwierdzenia zlecenia zamknięcia rachunku rozliczeniowego. Brak tych dokumentów stanowił główny podwód odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy przez referendarza sądowego. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że analiza potwierdzenia zamknięcia firmowego rachunku bankowego w IdeaBank z dnia 22 czerwca 2012 r. wykazuje jednoznacznie, iż skarżący nie przesłał do sądu wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Sąd podkreślił, że zlecenie potwierdzenia zawiera dyspozycję przekazania środków ze zlikwidowanego rachunku na nr rachunku bankowego należącego do E. S., który nie pokrywa się z numerami kont w Credit Agricole i DZ Bank Polska. Zdaniem Sądu takie działanie pozwala na wątpliwość, co do wiarygodności twierdzeń skarżącego o jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Ponadto Sąd ustalił, że skarżący pomimo faktycznej likwidacji firmy [...] E. S. nadal prowadzi działalność gospodarczą. Informacja ta znalazła się na stronie internetowej [...], na której opisano działalność spółki [...] Sp. z o.o. w Katowicach (nr KRS [...]), oferującą wszystkie instrumenty finansowe (m. in. ubezpieczenia, kredyty, leasing, OFE), porady prawne oraz tworzenie stron internetowych. Jedynym wspólnikiem oraz jednocześnie prezesem zarządu jest E. K. S. nr PESEL [...] (tożsamy z nr PESEL skarżącego). Wobec tego Sąd pierwszej instancji uznał, że z przedstawionych informacji wynika, iż skarżący prowadzi nową działalność gospodarczą, która jest nastawiona na zysk. Okoliczności tej skarżący nie przedstawił Sądowi, co – w jego ocenie – przesądza o uznaniu skarżącego za osobę niewiarygodną w zakresie przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Na to postanowienie skarżący złożył obszerne zażalenie, w którym między innymi podniósł, że w rozliczeniu za lipiec 2012 r. w poz. 9 "montaż systemu alarmowego" został dokonany na raty, co wynika z faktury, zaś przelew jest realizowany w 24 ratach – po 23,06 zł miesięcznie. Natomiast wpisane w poz. 18 rozliczenie za miesiąc sierpień 2012 r. "rozliczenie przebiegu pojazdu" jest rozliczeniem pojazdu, który był bezpłatnie użytkowany przez firmę. Skarżący podniósł ponadto, że nie zataił przed Sądem rachunku bankowego, wskazał, że został on zlikwidowany w połowie lipca 2012 r. Ponadto skarżący wskazał, że zarejestrował wprawdzie nowy podmiot gospodarczy, ale nie uzyskał z niego jeszcze żadnego dochodu. Niezależnie od powyższego skarżący zaznaczył, że w jego sprawie toczą się równocześnie 4 podobne postępowania, a to nie on podzielił jedną ze swoich skarg na kilka mniejszych. Podał, że w tej sytuacji koszt opłaty 5- ciu skarg po 100 zł za każdą jest dla niego znacznym obciążeniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast art. 255 powołanej ustawy stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący nie w pełni zastosował się do wezwania Sądu, zatajając pewne informacje, jak na przykład założenie nowej firmy, która to działalność jest nastawiona na zysk. Zgodzić się należy zatem z Sądem pierwszej instancji, że powstały uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości złożonych przez skarżącego oświadczeń. Wobec tego – za Sądem pierwszej instancji – uznać należało, że przedstawione dokumenty nie mogły wyjaśnić wątpliwości jakie powstały w toku postępowania w przedmiocie przyznania stronie prawa pomocy, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, gdyż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania niezbędnego dla strony. W tym miejscu zasadnym będzie zatem przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.