VI SA/Wa 1376/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. sprawy ze skargi "T." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2011 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej "T." Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. VI SA/WA 1376/12 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2012 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ), po rozpatrzeniu odwołania T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, płatnik) od decyzji z [...] listopada 2011 r. Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Dyrektor NFZ), ustalającej A. R. (dalej uczestnik) za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartej z płatnikiem umowy, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora NFZ. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej K.p.a.). W sierpniu 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) I Oddział w P. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego A. R. z tytułu wykonywania w okresie od [...] maja 2007 r. do [...] maja 2007 r., od [...] września 2007 r. do [...] września 2007 r., od [...] lipca 2007 r. do [...] lipca 2007 r. , od [...] października 2007 r. do [...] października 2007 r., od [...] października 2007 r. do [...] października 2007 r. pracy na podstawie umów nazwanych przez płatnika składek - umowami o dzieło. ZUS wskazał, że z tytułu wykonywania pracy na podstawie wyżej wymienionych umów pracownik nie został zgłoszony przez skarżącą do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Jednocześnie ZUS wskazał, że pracownik w czasie wykonywania umów był zatrudniony u innego płatnika składek z wynagrodzeniem co najmniej równym minimalnemu wynagrodzeniu za pracę pracowników. W toku prowadzonego postępowania Dyrektor NFZ zwrócił się w sierpniu 2010 r. do uczestnika o udzielenie informacji czy w okresach wskazanych przez ZUS pracował dla skarżącej spółki, na jakiej podstawie świadczył pracę, co należało do jego obowiązków, czy w czasie wykonywania pracy posiadał status ucznia lub studenta. Odpowiadając na powyższe pismo uczestnik wskazał, iż zawarł z płatnikiem umowę o dzieło, praca polegała na składaniu długopisów, oświadczył, że nie posiada kopii umów, a tym samym nie pamięta konkretnych dat. Następnie Dyrektor NFZ wystąpił z pismem do płatnika o przedłożenie kserokopii zawartych z uczestnikiem umów, wskazanie w jakim okresie był zatrudniony, nadesłanie protokołu kontroli i zastrzeżeń do protokołu. Odpowiadając na wezwanie pełnomocnik skarżącej wskazał, iż umowy została błędnie zakwalifikowana przez ZUS jako umowa zlecenia, wskazał iż kopia protokołu kontroli, zastrzeżeń do protokołu została przekazane do ZUS w sprawie innego pracownika. Pismem z września 2010 r. ZUS przekazał kserokopie protokołu kontroli wraz z zastrzeżeniami do protokołu. W lipcu 2011 r. Dyrektor NFZ ponownie zwrócił się do płatnika o przedłożenie kserokopii zawartych umów. Pismem z sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżącej złożył kopię umów zawartych z uczestnikiem wraz z rachunkami. Uczestnik zawarł umowy o dzieło na okres od [...] maja 2007 r. do [...] maja 2007 r., od [...] lipca 2007 r. do [...] lipca 2007 r., od [...] sierpnia 2007 r. do [...] września 2007 r., od [...] września 2007 r. do [...] października 2007 r., od [...] października 2007 r. do [...] października 2007 r., od [...] października 2007 r. do [...] października 2007 r., od [...] października 2007 r. do [...] października 2007 r.; przedmiotem każdej z wyżej wymienionych umów było składanie długopisów. Decyzją z [...] listopada 2011 r. Dyrektor NFZ stwierdził, że uczestnik, podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia [...] maja 2007 r. do dnia [...] maja 2007 r., od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] lipca 2007 r., od dnia [...] sierpnia 2007 r. do dnia [...] września 2007 r., o dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] października 2007 r., o dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] października 2007 r. , od dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] października 2007 r., od dnia [...] października do dnia [...] października 2007 r. z tytułu zawartych z płatnikiem umów (nazwanych przez strony umowami o dzieło), co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia. Mając na względzie przepisy art. 627-646 oraz art. 734-750 K.c. Dyrektor NFZ stanął na stanowisku, iż do umów zawartych przez płatnika z uczestnikiem należy zastosować przepisy o umowie zlecenia. Dyrektor NFZ wskazał, iż nie przeprowadził dowodu z przesłuchania ubezpieczonej ani Prezesa skarżącej spółki, bowiem wyjaśnienia złożone przez płatnika dotyczące sposobu wykonania umowy nie budzą wątpliwości, a uczestnik nie zakwestionował przekazanych przez płatnika wyjaśnień i został skutecznie wezwana do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Od tej decyzji pełnomocnik skarżącej w terminie złożył odwołanie, zarzucając naruszenie art. 627 K.c., art. 743 1 K.c. oraz 750 K.c. w zw. z art. 6 ust 1 pkt. 4 i art. 12 ust 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pełnomocnik skarżącej wniósł o zmianę decyzji i ustalenie, że uczestnik nie jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu zawarcia wskazanych w decyzji umów, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając błędne przyjęcie, że zawierane przez odwołującego się umowy o dzieło faktycznie były umowami zlecenia. Decyzją z [...] kwietnia 2012 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora NFZ stwierdzając, brak podstaw prawnych do uchylenia decyzji Dyrektora NFZ, bowiem zarówno Dyrektor NFZ, jak i Prezes NFZ stoją na stanowisku, iż badając obowiązki ubezpieczonej z tytułu zawartej z płatnikiem umowy należy stosować przepisy o umowie zlecenia. Prezes NFZ w uzasadnieniu decyzji zaznaczył, że umowa o świadczenie usług, jak i zlecenia, jest przykładem umowy starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Przedmiotem umowy o dzieło jest osiągnięcie z góry oznaczonego wyniku podczas, gdy przedmiotem umowy o świadczenie usług jest jedynie staranne dążenie do osiągnięcia rezultatu, ale jego osiągnięcie nie należy do treści zobowiązania. Odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a umowy o świadczenie usług czy zlecenia na zasadzie winy. Wykonywanie przez ubezpieczoną umowy było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci złożenia jak największej ilości długopisów. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca spółka wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając zaskarżonej decyzji obrazę przepisów prawa materialnego art. 627 K.c., art. 743 § 1 K.c. oraz 750 K.c. w zw. z art. 6 ust 1 pkt 4 i art. 12 ust 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nieprawidłową wykładnię oraz błędne przyjęcie, że zawierane umowy o dzieło faktycznie były umowami zlecenia (bądź umowami o świadczenie usług) a tym samym ustalenie, iż uczestnik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi, iż Prezes NFZ dokonał mylnej interpretacji przepisów kodeksu cywilnego przyjmując, iż umowy zawierane przez spółkę były umowami zlecenia, a nie umowami o dzieło. Dla potwierdzenia swojego stanowiska skarżąca powołuje orzecznictwo Sądu Najwyższego. Do skargi załączono wyrok sądu powszechnego, z którego wynika, iż umowa, której przedmiotem było znalezienie kontrahenta mogła być uznana za umowę o dzieło a nie zlecenia, jednakże dotyczy ona innego pracownika skarżącej spółki i innego przedmiotu umowy, bowiem w przedmiotem umów zawieranych z uczestnikiem było składanie długopisów a nie znalezienie kontrahenta. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi bądź odrzucenie skargi oraz podtrzymał w całości dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] kwietnia 2012 r., utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] listopada 2011 r., w której uznano, że skarżąca w odpowiednich, wymienionych w decyzji okresach była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy zawartej z płatnikiem – T. Sp. z o.o., do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przywołano m.in. art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy o świadczeniach. Oba wymienione przepisy mają charakter przepisów kompetencyjnych. Zgodnie z art. 109 ust. 1 Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje sprawy, o których mowa w ust. 1, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia ich wniesienia, wydając decyzję. Uzasadnienie decyzji sporządza się z urzędu.(ust. 4). Odwołanie od decyzji wydanej w sprawach, o których mowa w ust. 1, wnosi się do Prezesa Funduszu w terminie 7 dni od dnia jej otrzymania (ust. 5). Zgodnie z ust. 6 powołanego przepisu, w sprawach, o których mowa w ust. 1, w zakresie nieregulowanym niniejszą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 102 ust. 5 pkt 24 do zakresu działania Prezesa Funduszu w szczególności należy: 24) podejmowanie decyzji w sprawach określonych w ustawie. Przepis ten jednoznacznie potwierdza uprawnienia Prezesa NFZ do podejmowania aktów indywidualnych w sprawach określonych w ustawie, a w zestawieniu z cyt. wyżej art. 109 ust. 5 – do rozstrzygania w formie decyzji odwołań od decyzji Dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu dotyczących objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcia organów Funduszu w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń w znacznej części z założenia wiążą się z ustaleniem charakteru umowy łączącej strony, w tym podmiot uznany za ubezpieczonego. Sprawy charakteru prawnego tych umów, a zwłaszcza uznania ich już to za umowy o pracę, już to za umowy o dzieło lub umowy zlecenia, bądź inne umowy nienazwane o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, rozstrzygane są z zasady samodzielnie przez organy Funduszu. Zwykle zresztą to właśnie kwalifikacja tego rodzaju umów stanowi istotę sporu w sprawach, których przedmiotem jest objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, przyjęcie takiego mechanizmu, łączącego się z jednostronną interpretacją przepisów ustawy oświadczeniach, w którym o charakterze umowy łączącej strony umowy (tj. płatnika i ubezpieczonego) oraz o wynikającym stąd obowiązku (lub jego braku) objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym rozstrzygają wyłącznie organy NFZ, stawia te organy Funduszu w pozycji nadmiernie uprzywilejowanej (dominującej), przekraczającej granice władztwa administracyjnego związanego z typowym stosunkiem administracyjno-prawnym. Według Sądu, przyjęcie takiego mechanizmu, zakładającego jednostronną kwalifikację przez organy NFZ charakteru prawnego umów zawartych przez ubezpieczonego nie znajduje podstaw prawnych w ustawie o świadczeniach. W odczuciu społecznym prowadzi to do naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej, o których mowa w art. 2 Konstytucji RP. Powyższą konkluzję potwierdza przytoczone w skardze orzecznictwo sądów powszechnych, zgodnie z którym w sytuacji, gdy umowa zawarta przez strony zawiera cechy charakterystyczne zarówno dla umowy o pracę jak i dla umowy cywilnoprawnej wówczas dla oceny stosunku prawnego decydujące jest ustalenie, które z tych cech mają charakter przeważający (wyr. SN z dnia 14.09.1998r., I PKN 334/98, OSNAPiUS 1999/20/646). Natomiast, jeżeli umowa wskazuje wspólne cechy dla umowy o pracę, jak i dla umowy prawa cywilnego z jednakowym ich nasileniem, o jej rodzaju decyduje zgodny zamiar stron i cel umowy, który może być wyrażony także w nazwie umowy (wyrok SN z dnia 14.06.1998r., I PKN 191/98 OSNAPiUS 1999/14/449 a także wyrok SN z dnia 26/03/2008, I UK 282/07, LEX nr 411051). Z tego wynika, że w przypadku gdy umowa zawarta przez strony zawiera cechy charakterystyczne dla różnych umów z jednakowym bądź zbliżonym ich nasileniem, o jej rodzaju decyduje zgodny zamiar stron i cel umowy, który może być wyrażony także w nazwie umowy. Należy także odwołać się do załączonego do skargi wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...], gdzie jako odwołująca się występowała T. Sp. z o.o., w którym wprost stwierdzono, że: "W ocenie Sądu umowy zawarte pomiędzy T. Sp. z o.o., z siedzibą w W., a zainteresowany (...) można zakwalifikować jako umowy o dzieło. Przedmiotem zawartych między stronami umów było znalezienie kontrahenta, a więc został ściśle określony rezultat. Dla odwołującej spółki nie było ważne to jakie starania podejmie zainteresowany do osiągnięcia celu, liczyło się tylko osiągniecie określonego celu (...)". W ocenie Sądu, powyższe uzasadnienie powinno mieć również odniesienie do niniejszej sprawy, której przedmiotem było składanie długopisów. Reasumując, należy raz jeszcze podkreślić, że ustalone w art. 109 ust. 1 oraz art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy o świadczeniach kompetencje organów Funduszu do rozpatrywania indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, a w szczególności spraw dotyczących objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, nie dają tym organom prawa do wstępnego orzekania o charakterze prawnym umów zawartych przez podmiot, o obowiązku ubezpieczenia którego organy te orzekają. Przypomnieć tu trzeba, że sprawy z tego zakresu należą do właściwości sądów powszechnych, których stanowisko nie jest tak rygorystyczne jak ocena organów Funduszu. Należy przy tym zauważyć, że utrzymywanie dotychczasowego stanu prowadzi do rozbieżności ocen między stanowiskiem sądów powszechnych i organów Funduszu, prowadząc do niepewności prawa w kwestiach istotnych dla coraz szerszego kręgu obywateli (problem tzw. "umów śmieciowych"). W konsekwencji, rozpatrując ponownie niniejszą sprawę organy Funduszu wyjaśnią uprzednio, czy w zakresie ich kompetencji do orzekania w sprawach dotyczących objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym leży również ustalanie charakteru umów zawartych przez podmiot, o obowiązku ubezpieczenia którego organy te mają orzekać. Nadto Sąd nie stwierdził, by w rozpatrywanej sprawie miało miejsce naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.