I SA/Wa 1405/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi Parafii [...] w E. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje ona decyzję Miejskiego Konserwatora Zabytków w E. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w zakresie dotyczącym terminu wykonania nałożonego tą decyzją obowiązku; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części opisanej w pkt 1 wyroku nie podlega wykonaniu; 3. w pozostałej części skargę oddala; 4. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz Parafii [...] w E. kwotę 260 (dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu części kosztów postępowania sądowego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, decyzją z [...] maja 2010 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Miejskiego Konserwatora Zabytków w E., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta E., nakazującą Parafii [...] w E. doprowadzenie zabytku, tj. budynku plebanii przy ul. [...] w E. do jak najlepszego stanu poprzez zamontowanie drewnianej stolarki okiennej na wzór wymontowanej, we wszystkich elewacjach oraz wstawkach dachowych obiektu, w terminie do 31 sierpnia 2010 r. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że Parafia [...] w E. dokonała samowolnej wymiany okien w budynku plebanii, który wpisany jest do rejestru zabytków, nie uzyskując na te działania wymaganego przepisami prawa pozwolenia. W ocenie organu przeprowadzone samowolnie prace doprowadziły do obniżenia walorów artystycznych historycznych i naukowych obiektu poprzez montaż okien powodujących zdecydowanie negatywny odbiór elewacji oraz częściowe jej zdewastowanie w wyniku uszkodzenia tynków wokół otworów okiennych. Okna sprzed samowolnej wymiany zostały wykonane w roku rekonstrukcji przeniesionego z K. dworu [...], pełniącego obecnie rolę plebanii, w roku 1986. Zniszczona stolarka miała kluczowe znaczenie dla reprezentowanych przez ten obiekt wartości historycznych, artystycznych i naukowych, które zdecydowały o przeniesieniu z K. do E., późniejszej rekonstrukcji i objęciu rekonstruowanego obiektu ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków. Zniszczone samowolnie okna były skrzynkowe, dwuskrzydłowe z krzyżem, odrębnie otwierane w części pod i nadślemieniowej, z podziałem na pięć kwater w każdym skrzydle, a we wstawkach dachowych – okna dwuskrzydłowe z podziałem na trzy kwatery w każdym skrzydle. Odtworzenie takiej konstrukcji okien w przypadku okien dwuskrzydłowych, pozbawionych ślemienia, które zamontowano w przedmiotowym obiekcie jest w ocenie organu niemożliwe i w praktyce wymaga ich wymiany, a przy okazji naprawienia uszkodzeń dokonanych wokół otworów okiennych. Podstawą materialnoprawną decyzji jest przepis art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, którego treść została przez organ przytoczona. W skardze na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Parafia [...] w E. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez przyjęcie, iż tylko wymiana stolarki okiennej na drewnianą stanowi doprowadzenie zabytku do jak najlepszego stanu, - art. 107 kpa przez nie wskazanie w uzasadnieniu decyzji motywów ustalenia tak krótkiego od chwili ostateczności decyzji terminu realizacji nakazu, Art. 156 § 1 pkt 5 kpa przez wydanie decyzji dotkniętej wadą określoną w tym przepisie przez ustalenie niewykonalnego terminu realizacji nakazu, - art. 7 kpa – zasady prawdy obiektywnej i zasady uwzględnienia słusznego interesu strony przez nie przeprowadzenie mimo wniosków strony żadnego postępowania wyjaśniającego w zakresie terminu realizacji nakazu oraz nie rozważenie i nie uwzględnienie przez organy słusznego interesu strony co do sposobu przywrócenia właściwego stanu zabytku przez poprawienie okien oraz podnoszonego przez parafię dłuższego terminu realizacji wymiany stolarki, - art. 8 kpa – zasady pogłębienia zaufania do organów Państwa przez zmianę przez Ministra stanowiska o możliwości poprawienia podziału okien wyrażonego w decyzji z dnia [...] października 2009 r. co odpowiadało treści materialnoprawnej podstawy nakazu i uwzględniało słuszny interes strony, na stanowisko rygorystyczne wymiany stolarki, co w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie było konieczne, - art. 10 kpa – zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przez wskazanie przez Ministra, iż prowadzi postępowanie wyjaśniające i to planuje je zakończyć w odległym terminie, co sugerowało stronie, że organ będzie prowadził dowody, a następnie bez uprzedzenia zakończenie znacznie przed wskazanym terminem postępowania doręczeniem decyzji. W piśmie z 10 stycznia 2011 r. skarżąca uzupełniła skargę poprzez powołanie zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP przez nierówne traktowanie właścicieli zabytków. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest częściowo uzasadniona. W sprawie jest bezsporne, że budynek parafialny – plebania parafii [...] w E. objęta jest ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków decyzją z [...] września 1994 r. Jest również bezsporne, że w 2008 r. w budynku tym wymieniono w całości stolarkę okienną stosując okna zespolone PCV z cienkimi, złoconymi szprosami. Prace te zostały wykonane bez pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Przepis art. 45 ust. 2 ustawy z 22 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) stanowi, że w przypadku, gdy bez wymaganego pozwolenia wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru prace konserwatorskie, restauratorskie, roboty budowlane, badania konserwatorskie, architektoniczne lub podjęto inne działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12, Wojewódzki Konserwator Zabytków wydaje decyzję m.in. zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie. Natomiast zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu w zw. z art. 44 ust. 4 powołanej ustawy obowiązek wykonania, na własny koszt, czynności nakazanych w decyzji ciąży na osobie, która dopuściła się naruszenia przepisów o zabytkach. Zaskarżoną decyzją nałożono na skarżącą obowiązek określony we wskazanych wyżej przepisach poprzez zobowiązanie do zamontowania drewnianej stolarki okiennej na wzór wymontowanej we wszystkich elewacjach oraz wstawkach dachowych. Jak to zostało wskazane w zaskarżonej decyzji okna sprzed samowolnej wymiany zostały wykonane w roku rekonstrukcji przeniesionego z K. dworu [...], pełniącego obecnie rolę plebanii, tj. w 1986 r. Posiadały konstrukcję i będące jej konsekwencją podziały charakterystyczne dla historycznej stolarki okiennej. Wymontowane okna były skrzynkowe, dwuskrzydłowe z krzyżem, odrębnie otwierane w części pod- i nadślemieniowej, z podziałem na pięć kwater w każdym skrzydle, a we wstawkach dachowych – okna dwuskrzydłowe z podziałem na trzy kwatery w każdym skrzydle. Taki kształt okien miał, w ocenie organu, znaczenie dla spójności historycznej pochodzącego z epoki wczesnego klasycyzmu obiektu z oszczędnie opracowanymi elewacjami, których ostateczną dominantę stanowiły wykonane w drewnie: stolarka okienna, reprezentacyjny ganek i balkonik pierwszego piętra. Istota problemu związanego z samowolną wymianą stolarki okiennej drewnianej na wykonaną z PCV nie sprowadza się więc do tego, które okna są lepsze – czy wykonane z drewna czy z PCV, jak to interpretuje skarżąca podnosząc, że organy nie przedstawiły żadnych, ani prawnych, ani innych podstaw kwestionowania materiału PCV w przypadku okien. Rzecz jest w tym, że to właśnie okna drewniane o konstrukcji takiej jak wymontowane, stanowiły spójność stylistyczną z wykonanymi w drewnie innymi detalami elewacji budynku jak ganek i balkon pierwszego pietra. Miało to, jak stwierdził organ w zaskarżonej decyzji, kluczowe znaczenie dla reprezentowanych przez ten obiekt wartości historycznych, artystycznych i naukowych, które zdecydowały o wpisaniu tego obiektu do rejestru zabytków. Tak więc wymontowanie stolarki okiennej drewnianej i zastąpienie jej stolarką wykonaną z PCV częściowo pozbawia obiekt tych wartości zabytkowych. Organ odwoławczy odniósł się także do zarzutów skarżącej co do nieuwzględnienia możliwości poprawienia podziału okien tak, by upodobnić je do wymontowanych okien drewnianych, co sugerował organ odwoławczy we wcześniejszej decyzji z [...] października 2008 r. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy jednoznacznie stwierdził, że odtworzenie konstrukcji okien historycznych, które wymontowano w przypadku okien dwuskrzydłowych, pozbawionych ślemienia, które zamontowano w przedmiotowym obiekcie jest niemożliwe. Jest to uzasadnione tym, że zniszczone samowolnie okna były skrzynkowe, dwuskrzydłowe z krzyżem, odrębnie otwierane w części pod- i nadślemieniowej, z podziałem na pięć kwater w każdym skrzydle. Zamontowane okna są pozbawione ślemienia i dlatego upodobnienie ich do okien wymontowanych jest niemożliwe. Wobec powyższego nałożone na skarżącą rygory w zaskarżonej decyzji znajdują uzasadnienie w treści art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i zarzut skargi naruszenia tego przepisu nie znajduje potwierdzenia. Również niezasadny jest zarzut naruszenia art. 10 kpa, gdyż nie zostało wykazane przez skarżącą jaki to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Bezzasadnie również, skarżąca zarzuca naruszenie art. 32 Konstytucji RP przez nierówne traktowanie właścicieli zabytków co ma przejawiać się w tym, że w innych zabytkach na terenie E. są montowane okna PCV a Miejski Konserwator Zabytków w E. w tamtych przypadkach nie podejmuje żadnych działań. Należy mieć na uwadze, że sprawa niniejsza dotyczy konkretnego zabytku i tylko wydane decyzje co do tego zabytku podlegają kontroli pod względem ich zgodności z prawem. Z powyższych względów skarga dotycząca tej części decyzji, która odnosi się do ustanowionych nakazów podlega oddaleniu. Znaczna część zarzutów skargi odnosi się do terminu realizacji nakazu i w tej części skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ I instancji, wydając decyzję [...] grudnia 2009 r., ustalił termin wykonania obowiązków nałożonych tą decyzją do dnia 31 sierpnia 2010 r. – czyli termin ponad osiem miesięcy. Organ odwoławczy wydał decyzję w dniu [...] maja 2010 r. i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji również w zakresie ustalonego w niej terminu wykonania obowiązków ale od daty ostatecznej decyzji termin ten wyniósł już tylko ponad trzy miesiące. Sąd podziela argumenty skarżącej, że termin ten jest za krótki by możliwe było wykonanie nałożonego w decyzji obowiązku, gdyż obowiązek ten polega na wymontowaniu 54 okien, wykonaniu nowych okien w ilości 54 sztuk i ich zamontowaniu w zabytkowym obiekcie. Dlatego w tej części zaskarżona decyzja została uchylona, gdyż zapadła z naruszeniem art.7 kpa. Ponownie rozpoznając sprawę w tej części, organ ustali termin realizacji obowiązków nałożonych tą decyzją, który będzie realny do wykonania przez zobowiązany podmiot z uwagi na zakres prac jakie muszą być wykonane. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 kpt 1 lit. c, art. 151 i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na to, że skarga została uwzględniona tylko w części, to o kosztach orzeczono w oparciu o art. 206 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.