I FZ 146/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 888/12 w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 888/12, oddalającego wniosek J.P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od koszów sądowych w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 10 lipca 2012 r., nr: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 11 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 888/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2013 r. I SA/Rz 888/12 oddalającego wniosek J.P. (dalej: "skarżący") o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 10 lipca 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I, II, III, IV kwartał 2009 r. 2.1. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że skarżący po oddaleniu wniosku o prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniem z 31 stycznia 2013 r., zwrócił się ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych (formularz PPF z dnia 26 lutego 2013 r.). W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową, jak to, że działalność gospodarcza przynosi stratę, a z rachunku bankowego prowadzona jest egzekucja, źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny skarżącego jest wynagrodzenie żony - 750 zł miesięcznie brutto. Skarżący oświadczył, że przebywa na zwolnieniu lekarskim, ale nie pobiera żadnego świadczenia z tego tytułu. Jako majątek wskazał udział w ½ części domu o pow. 100 m² i nieruchomość rolną o pow. 0,5 ha. Dalej sąd I instancji zważył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy z daty 26 lutego 2013 r. złożony przez skarżącego jest kolejnym już wnioskiem w tym przedmiocie w tej samej sprawie. Skoro poprzedni, o czym powyżej nadmieniono, został oddalony postanowieniem z 31 stycznia 2013 r., zaś skarżący nie wniósł na to orzeczenie zażalenia, to tym samym postanowienie stało się prawomocne. Zatem aktualny wniosek skarżącego sąd I instancji potraktował, jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa w toczącym się postępowaniu. 2.2. Sąd I instancji podkreślił, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego ma art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie – a do takiej kategorii należy zaliczyć postanowienia w przedmiocie prawa pomocy- mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy zmiana musiałaby być tego rodzaju, by przyznanie prawa pomocy stało się zasadne. Mogłoby się to stać tylko w przypadku zmiany polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej strony, co wnioskodawca musiałby wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Sąd zaznaczył, że skarżący ubiegał się o prawo pomocy w tym samym, co obecnie zakresie i wniosek ten został oddalony, a skarżący nie wniósł zażalenia, co spowodowało, że postanowienie to stało się prawomocne. Sąd I instancji wskazał też, że skarżący po doręczeniu mu postanowienia oddalającego jego wniosek o prawo pomocy, uiścił wpis od skargi w kwocie 5.677 zł. W rozpoznawanej sprawie istotne było to, że informacje podane w rozpoznawanym aktualnie wniosku nie różnią się od podawanych we wniosku zakończonym wydanym postanowieniem z dnia 31 stycznia 2013 r. Z porównania wniosków złożonych na formularzach PPF z 28 listopada 2012 r. i 26 lutego 2013 r. wynika, że zarówno deklarowany stan majątkowy, jak też wysokość dochodów gospodarstwa domowego skarżącego nie uległy zmianie. Skarżący nie dołączył jakichkolwiek dodatkowych dokumentów, mających na tyle istotne znaczenie dla sprawy, że pozwalałyby na zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy z uwagi na wystąpienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Również argumentacja podnoszona przez skarżącego, a mająca przemawiać za przyznaniem mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie uległa żadnej zmianie i w dalszym ciągu skarżący powołuje się na trudną sytuację finansową, stratę w prowadzonej działalności gospodarczej, egzekucję z rachunku bankowego. Okoliczności podnoszone przez skarżącego zostały już wzięte pod uwagę poprzednio, a zatem nie doszło do zmiany sytuacji w sprawie umożliwiającej uznanie, że obecnie skarżący wykazał się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 165 P.p.s.a., sąd I instancji nie uwzględnił wniosku skarżącego. 3. W złożonym zażaleniu, działający w imieniu skarżącego doradca podatkowy wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia w całości. W swoim uzasadnieniu skarżący podniósł, po przywołaniu treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., że zażalenie ma usprawiedliwioną podstawę, bowiem skarżący spełnia powyższe przesłanki z niego wynikające gdyż nie ma dostatecznych środków pozwalających na spłatę kosztów sądowych, a jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych bowiem nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne koszty. Skarżący zwrócił również uwagę na bardzo ogólnikowe zarzuty sądu, które w żadne sposób nie odnosiły się do szeregu argumentów przedstawionych przez stronę w odniesieniu do informacji wynikających ze złożonego formularza PPF oraz zgromadzonych dokumentów źródłowych. Skarżący podniósł, że spełnia stosowne przesłanki przyznania praw pomocy, nie uchylał się od przedstawiania stosownej dokumentacji i przedstawił pełne dane dotyczące swojej sytuacji finansowej. Zarzucił sądowi I instancji, że stracił z pola widzenia całokształt okoliczności, tym samym zawężając rozstrzygniecie, a strona na skutek niepełnego rozpatrzenia przedstawionego materiału może zostać pozbawiona prawa do sądowej kontroli wydanych decyzji administracyjnych. Końcowo skarżący wskazał, co zupełnie pominął sąd I instancji w swoim postanowieniu, na błędne ustalenie kosztów wpisu. Sprawa dotyczy bowiem postanowienie o odrzuceniu skargi – brak wartości sporu, poprzez co strona jest obciążona nienależnymi kosztami. Sąd I instancji nie zweryfikował wysokości ustalonej wysokości kosztów, co stanowi istotny element w niniejszej sprawie, a jednocześnie zmianę okoliczności sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie skarżącego, jako bezpodstawne, podlega oddaleniu. 5. Na wstępie wskazać należy, że biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, sąd I instancji prawidłowo ocenił przedmiotowym postanowieniem ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. Wskazując, że wniosek ten powielał argumentację, jaką zawierał wcześniejszy wniosek. 6. Dalsze rozważania należy rozpocząć od wskazania, że art. 165 P.p.s.a. stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. 7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zastosował art. 165 P.p.s.a. i wniosek skarżących z dnia 26 lutego 2013 r. o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia sądu I instancji z dnia 31 stycznia 2013 r. Należy zatem zgodzić się z tezą postanowienia NSA z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt II FZ 662/07, że w sprawie, w której wydano postanowienie w przedmiocie prawa pomocy kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować, jako wniosek o zmianę tego postanowienia na podstawie art. 165 P.p.s.a. Rację ma sąd I instancji twierdząc, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania sądowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji trafnie uznał, że analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwala w zaistniałej sytuacji finansowej skarżącego na przyznanie mu prawa pomocy i czyni je niemożliwym. 8. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma, co prawidłowo i słusznie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny, art. 165 P.p.s.a. stwierdzając, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do postanowień takich należą postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Stąd też należy zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżący ubiegał się już o prawo pomocy w tym samym, co obecnie zakresie (zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych) – wniosek ten został oddalony postanowieniem z 31 stycznia 2013 r., a skarżący nie wniósł zażalenia, co spowodowało, że postanowienie to stało się prawomocne. Jednocześnie skarżący po doręczaniu mu tego postanowienia, uiścił wpis sądowy od skargi w wysokości 5 677 zł. Prawomocnie zatem uznano, że skarżący – w świetle okoliczności wskazanych we wniosku nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W kontekście powołanych orzeczeń istotne jest to, że informacje zawarte we wniosku ocenianym obecnie nie różnią się znacząco od tych podnoszonych w zakończonym 31 stycznia 2013 r. postępowaniu i nie sposób w konsekwencji uznać, że skarżący wskazuje na taką zmianę okoliczności, której waga przemawiałaby za zmianą dotychczasowego stanowiska, co do spełniania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że tylko taka zmiana mogłaby prowadzić do przyznania stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. 9. Jak prawidłowo uznał sąd I instancji, z porównania wniosków PPF z 28 listopada 2012 r. i 26 lutego 2013 r. wynika, że zarówno deklarowany stan majątkowy, jak też wysokość dochodów gospodarstwa domowego skarżącego nie uległy zmianie. Skarżący nie dołączył jakichkolwiek dodatkowych dokumentów, mających na tyle istotne znaczenie dla sprawy, że pozwalałyby na zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy z uwagi na wystąpienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Również argumentacja podnoszona przez skarżącego, a mająca przemawiać za przyznaniem mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie uległa żadnej zmianie i w dalszym ciągu skarżący powołuje się na trudną sytuację finansową. Okoliczności podnoszone przez skarżącego zostały już wzięte pod uwagę poprzednio, a zatem nie doszło do zmiany sytuacji w sprawie umożliwiającej uznanie, że obecnie skarżący wykazał się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. 10. Skoro argumentacja podnoszona przez skarżącego, a mająca przemawiać za przyznaniem mu prawa pomocy, nie uległa w istocie zmianie – w dalszym ciągu strona kładzie nacisk na niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne koszty, które to okoliczności zostały już wzięte pod uwagę przy wydawaniu wyżej wskazanych rozstrzygnięć, nie doszło w zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do zmiany okoliczności sprawy umożliwiającej uznanie, że obecnie skarżący wykazał spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. 11. Końcowo, należy odnieść się do zarzutu skarżącego, że sąd I instancji błędnie ustalił wysokość wpisu. Jednak nie można się z nim zgodzić, gdyż skarżący pominął kwestię, że przedmiotem prowadzonego postępowania w sprawie jest określenie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2009 r., która jest istotne z punktu widzenia prawidłowego określenia należnego wpisu sądowego. Sąd I instancji, mając zatem na uwadze przedmiot postępowania, zarządzeniem z dnia 12 września 2012 r. ustalił wartość przedmiotu zaskarżania i wezwał skarżącego do uiszczenia stosunkowego wpisu sądowego od skargi zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Zatem biorąc powyższe wyjaśnienia pod uwagę należy stwierdzić, że w błędzie jest pełnomocnik skarżącego, twierdząc że sprawa dotyczy odrzucenia skargi, gdyż przedmiotem postępowania jest określenie zobowiązania podatkowego. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.