I FZ 145/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 888/12 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 10 lipca 2012 r., nr: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 888/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J.P. (dalej: "skarżący") przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 10 lipca 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III, IV kwartał 2009 r. 2.1. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia sąd I instancji wskazał, że skarżący reprezentowany przez pełnomocnika - doradcę podatkowego wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 lipca 2012 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III, IV kwartał 2012 r. (winno być: 2009 r.). 2.2. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 września 2012 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 5.677 zł, zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm., dalej: "rozporządzenie"). Odpis wskazanego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, w terminie 7 dni od daty jego otrzymania, pod rygorem odrzucenia skargi został doręczony do rąk pełnomocnika w dniu 14 września 2012 r. 2.3. Następnie zarządzeniem z dnia 6 listopada 2012 r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do złożenia pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie lub przed sądami administracyjnymi, aktualnego na dzień złożenia skargi, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem skutków prawnych. Odpis tego zarządzenia o nadesłanie pełnomocnictwa został odebrany przez pełnomocnika skarżącego w dniu 7 listopad 2012 r. 2.4. Pełnomocnik skarżącego złożył w terminie 7 dni (14 listopada 2012 r.) pełnomocnictwo procesowe do akt sprawy, lecz wpis sądowy od skargi nie został uiszczony. 2.5. W dniu 29 listopada 2012 r. do sądu I instancji wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. We wniosku wskazano, że uchybienie terminu do uiszczenia wpisu nastąpiło na skutek okoliczności niezależnych od skarżącego, który w tym okresie, jak i w okresie wcześniejszym był w złym stanie psychicznym i nie miał możliwości prowadzenia własnych spraw. Jak wskazano dalej z powodu dolegliwości zdrowotnych skarżący nie miał możliwości zachowania należytej dbałości o prowadzenie swoich spraw. Również podjęte działania pełnomocnika "nie wpływały i nie działały na osobę podatnika". Do wniosku dołączono wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz zaświadczenia lekarskie, z których wynika, że skarżący pozostawał niezdolny do pracy w okresie od 10 września 2012 r. do 6 grudnia 2012 r. Zaświadczenia zostały wydane przez specjalistę psychiatrii. 2.6. Biorąc powyższy stan faktyczny sprawy sąd I instancji uznał, że wniosek nie znajduje uzasadnionych podstaw. Przepisy art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej: "P.p.s.a."), przewidują możliwość przywrócenia terminu w sytuacji, gdy strona uprawdopodobni okoliczności wskazujące na brak jego winy, a wniosek o przywrócenie terminu zostanie złożony w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu i gdy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zostanie dopełniona czynność, dla której termin był wyznaczony. Łączne spełnienie wymienionych przesłanek gwarantuje zatem merytoryczną ocenę złożonego wniosku. Dalej sąd I instancji wskazał, że podstawowym kryterium przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu są okoliczności uprawdopodabniające brak winy w uchybieniu terminu. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1716/99, LEX nr 45409). Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi zalicza się z reguły: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (...). Wskazując we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu na to, że uchybienie tego terminu spowodowane było depresją skarżącego pełnomocnik w żaden sposób nie wykazał, iż była to przeszkoda tego rodzaju, że wykluczała możliwość wpłaty przez skarżącego wpisu od skargi, ewentualnie nadania na poczcie wniosku o zwolnienie od jego uiszczania, tym bardziej, że czynności tych można było dokonać przez osobę trzecią. Stan chorobowy, czy ogólnie mówiąc przebywanie na zwolnieniu lekarskim, stanowiące bezpośrednią przyczynę utraty terminu, mogą w określonych okolicznościach faktycznych stanowić przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu procesowego. Należy jednak podkreślić, że przesłanki przywrócenia uchybionego terminu oceniane są zawsze indywidualnie, tj. z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. Ich ocena w stanie faktycznym sprawy nie dawała natomiast podstaw do stwierdzenia, że uchybienie terminowi do opłacenia skargi było niezawinione przez skarżącego. Z załączonych do wniosku zaświadczeń lekarskich wynika jedynie, iż w okresie w nich wskazanym skarżący był niezdolny do pracy. Niekwestionowana przez sąd I instancji, niezdolność do pracy nie jest przeszkodą, która uniemożliwiałaby terminowe uiszczenie wpisu od skargi. Sąd I instancji zauważył również fakt, że skarżący korzystał z pomocy fachowego pełnomocnika, który został ustanowiony właśnie do reprezentowania jego interesów w postępowaniu. W związku z czym nawet w przypadku zaniechania ze strony skarżącego obowiązku uiszczenia wpisu od skargi mógł tego dokonać w jego imieniu pełnomocnik, czyniąc zadość kierowanemu wezwaniu. Dalej sąd I instancji podkreślił, iż wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało wystosowane do pełnomocnika skarżącego i potwierdził on odbiór przesyłki zawierającej to wezwanie. W otwartym terminie do uiszczenia wpisu nie sygnalizował on żadnych trudności leżących po stronie skarżącego, które uniemożliwiłaby mu uiszczenie wpisu. Zatem podnoszenie tej okoliczności na obecnym etapie postępowania należy uznać za próbę odwrócenia negatywnych skutków wynikających z niepodjęcia w stosownym czasie, zgodnie z wezwaniem sądu, odpowiednich czynności. Niewątpliwie, dołożenie należytej staranności w tym względzie przez pełnomocnika uchroniłoby stronę od negatywnych konsekwencji braku uiszczenia wpisu. Mając powyższe na uwadze sąd I instancji na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. 3. W złożonym zażaleniu z dnia 3 stycznia 2013 r., działający w imieniu skarżącego doradca podatkowy, wniósł o uchylenie w całości przedmiotowego postanowienia. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności opisano stan faktyczny sprawy. Po drugie, odniesiono się do kwestii ustanowienia pełnomocnika w sprawie, stwierdzając, że skoro nie sprawdzono, czy w sprawie został skutecznie ustanowiony pełnomocnik, to wszelkie wezwania należało kierować bezpośrednio do strony. Dalej zaznaczono, że po otrzymaniu wezwania zostało one skierowane przez fax do skarżącego oraz telefonicznie został on również o tym powiadomiony. Jednak, ze względu na chorobę skarżącego, pełnomocnik nie miał żadnego wpływu na poczynania skarżącego. Zaznaczono, że w tej sytuacji nie można było wymagać od pełnomocnika, aby w sytuacji nie uiszczenia wpisu przez skarżącego, ponosił on za niego koszty sądowe. W dalszej kolejności podkreślono, że uchybienie terminowi do uiszczenia wpisu nastąpiło na skutek okoliczności niezależnych od podatnika, który w okresie, w którym był chory i w złym stanie psychicznym nie miał możliwości prowadzenia spraw. Z powodu dolegliwości zdrowotnych podatnik nie miał możliwości zachowania należytej dbałości o prowadzenie swoich spraw, a przy tym również podjęte działania pełnomocnika nie wpływały i "nie działały na osobę podatnika". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddalaniu. 5. Należy zgodzić się ze stanowiskiem sądu I instancji, który podstawą swojego rozstrzygnięcia uczynił przepis art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.), gdyż stosownie do jego treści, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu. Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 86 i art. 87 P.p.s.a., tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a.), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2 P.p.s.a.), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1 P.p.s.a.) i dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Przedstawiona regulacja określa ustawowe przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, aby wniosek mógł zostać uwzględniony. 6. Przenosząc powyższe regulacje dotyczące wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności, na grunt rozpoznawanej sprawy należy powtórzyć za sądem I instancji, że pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 29 listopada 2012 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, jednocześnie składając kserokopię zwolnień lekarskich skarżącego celem uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu oraz złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącemu poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zatem uczynił zadość przepisowi art. 87 § 1 P.p.s.a. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku podniósł, że stan nieświadomości podatnika uchybienia terminowi do uiszczenia wpisu sądowego utrzymywał się aż do otrzymania postanowienia WSA z dnia 19 listopada 2012 r., tj. do dnia 22 listopada 2012 r., w którym to dniu podatnik dowiedział się o uchybieniu terminowi, czyli faktycznie w tym dniu podatnik dowiedział się o swoim niezawinionym uchybieniu. Zatem biorąc pod uwagę okoliczności sprawy pełnomocnik złożył przedmiotowy wniosek w ustawowym terminie 7 dni. Jednocześnie wskazując, że pełnomocnik skarżącego do dnia otrzymania w/w postanowienia również był w przekonaniu, że koszty zostały uiszczone tym bardziej, że sąd wezwał go do złożenia pełnomocnictwa po upływie terminu do wniesienia opłaty. Po drugie, pełnomocnik podniósł, że z uwagi na chorobę skarżącego, nie miał żadnego wpływu na jego poczynania trudno więc wymagać od pełnomocnika, aby w sytuacji nie uiszczenia wpisu przez skarżącego ponosił za niego koszty sądowe. 7. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w zażaleniu oraz zawartego tam stanowiska, Sąd odwoławczy nie może się z nim zgodzić. Bowiem po pierwsze, oceniając brak winy w uchybieniu terminu, sąd I instancji uwzględnił wszystkie okoliczności niniejszej sprawy, stosując obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Prawidłowo stwierdzając, że z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi, niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Zatem jeżeli w sprawie ustanowiono pełnomocnika, również jego postępowanie winno być wzięte pod uwagę przy ocenie zawinienia w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu odwoławczego profesjonalny pełnomocnik, któremu zatem powierzono prowadzenie sprawy odpowiada za dokonywanie czynności procesowych w imieniu strony. Skuteczność dokonania przed sądem czynności, polegającej na wniesieniu pisma wszczynającego postępowanie w sprawie, zależy od uiszczenie wpisu (por. art. 230 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Materialny obowiązek uiszczenia opłaty ciąży na samej stronie, co jednak nie zdejmuje z pełnomocnika obowiązku zapewnienia skuteczności czynności procesowej, dokonywanej w granicach pełnomocnictwa. Obowiązku tego nie należy utożsamiać z koniecznością uiszczenia opłaty z własnych środków pełnomocnika, lecz z taką organizacją prowadzenia spraw strony w postępowaniu sądowym, która zapewni skuteczne dochodzenie jej interesów. Warunkiem należytego dbania o interesy strony jest skuteczne dokonywanie czynności procesowych. Pełnomocnik powinien, kierując się logiką i doświadczeniem zawodowym związanym z prowadzeniem spraw sądowych, czynić przewidywania, co do przebiegu czynności procesowych. Brak porozumienia pomiędzy pełnomocnikiem, a klientem w zakresie konieczności zabezpieczenia ze środków strony kwot na prowadzenie sprawy sądowoadministracyjnej należy uznać za brak staranności pełnomocnika, który winien dbać o właściwą komunikację z klientem, w tym informować mocodawcę o konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Złożenie skargi w sprawie, w której na mocy art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a. należny jest wpis sądowy, a w której na tym etapie nie składano wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, powinno skłonić fachowego pełnomocnika do takiego zaplanowania prowadzenia sprawy, które pozwoli na dokonywanie prawnie skutecznych czynności procesowych. Tym bardziej, że skarga została złożona do sądu w dniu 10 sierpnia 2012 r., a strona skarżąca na zwolnieniu lekarskim przebywała od dnia 10 września 2012 r. Słusznie ocenił sąd I instancji te dokumenty stwierdzając, że wynika z nich jedynie, że w tym okresie skarżący był niezdolny do pracy. Pełnomocnik zatem podejmując się prowadzenia sprawy, jako podmiot profesjonalny powinien był już na etapie wniesienia skargi uiścić stosowny wpis, tym bardziej, że sąd I instancji przypomniał mu o tym obowiązku poprzez wezwanie do wniesienia wpisu od skargi, a pełnomocnik nie podjął dalszych czynności celem wypełnienia nałożonego obowiązku. Dalej sąd I instancji prawidłowo, w uzasadnieniu postanowienia, wytknął pełnomocnikowi, że w otwartym terminie do uiszczenia wpisu pełnomocnik nie sygnalizował żadnych trudności leżących po stronie skarżącego, które uniemożliwiłyby mu uiszczenie wpisu. Natomiast podnoszenie tej okoliczności uznał za próbę odwrócenia negatywnych skutków wynikających z niepodjęcia w stosownym czasie, zgodnie z wezwaniem sądu odpowiednich czynności, z czym Sąd odwoławczy się w pełni zgadza i uznaje stanowisko sądu I instancji zajęte w tej kwestii w uzasadnieniu. 8. Dalej nie można też zgodzić się z zarzutem, że sąd I instancji błędnie wezwał pełnomocnika najpierw o wpis, a potem dopiero o nadesłanie pełnomocnictwa, z czego wywodzi pozytywne dla siebie skutki mówiąc, że takie działanie sądu I instancji było nieprawidłowe i wprowadziło go w błąd, co do kwestii uiszczenia wpisu. Jednak nie można się z tym zarzutem zgodzić, bowiem sąd I instancji prawidłowo skierował wezwanie o wpis do pełnomocnika, a pełnomocnik nadsyłając pełnomocnictwo, z którego wynika uprawienie do działania w imieniu strony aktualne na dzień złożenia skargi, to tym samym dokonał potwierdzenia dokonanych czynności, a sąd I instancji właściwie postąpił doręczając pełnomocnikowi wezwanie do uiszczenia wpisu. Zgodnie z przepisami postępowania sąd I instancji był zobowiązany takie wezwanie skierować właśnie do pełnomocnika skarżącego, aby doręczenie było skuteczne i mogło wywołać skutki prawne. 9. Po drugie, należy zgodzić się z sądem I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie uprawdopodobniono, że skarżący, działający za pośrednictwem pełnomocnika, nie ponosi winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Samo udowodnienie faktu, że przebywał na zwolnieniu lekarskim w trakcie biegu terminu (co potwierdzają dokumenty załączone do wniosku o przywrócenie terminu – k.42-45 akt WSA w Rzeszowie), nie daje podstaw do uznania, że pełnomocnik dochował należytej staranności w zakresie zapewnienia uiszczenia wpisu. Niezależnie od faktu, że starania pełnomocnika w celu nawiązania kontaktu z klientem nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione, na uchybienie terminu w sposób zawiniony wpływa sama okoliczność, że pełnomocnik nie poczynił ze stroną, w okresie poprzedzającym, czyli od wniesienia skargi, uzgodnień, co do zabezpieczenia kwot umożliwiających zadośćuczynienie obowiązkowi opłacenia skargi. Takich uzgodnień z pełnomocnikiem ani innych czynności organizacyjnych nie przedsięwzięła również strona. Całkowicie nieprzekonujący jest argument podniesiony w zażaleniu, jakoby nadzwyczajność sytuacji i wynikające z choroby skarżącego, wskazywały na brak zawinienia strony. Należyta staranność, będąca – jak już wyżej stwierdzono – kryterium oceny zachowania strony i jej pełnomocnika, polega przede wszystkim na zapobiegliwym przygotowaniu się na okoliczności wyjątkowe, niestandardowe, których skutki - poza przypadkiem działania vis maior - mogą być kontrolowane przez właśnie starannie działający podmiot. 8. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.