I OZ 71/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Wr 35/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. D. na bezczynność Prezydenta Miasta L. w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Wr 35/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił S. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że pismem z dnia 15 października 2012 r. skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu, wskazując na swoją trudną sytuację finansową i podkreślając, że uzyskiwane dochody pozwalają na pokrycie podstawowych wydatków oraz spłatę kredytu mieszkaniowego w wysokości 900 zł. Nadmienił także, że zaniechanie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie może uniemożliwić mu dochodzenie praw na drodze sądowej, gdyż każde stawienie się na rozprawie celem złożenia wyjaśnień może stanowić znaczne obciążenie finansowe i czasowe. Pismem referendarza z dnia 25 października 2012 r. wezwano skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących jej dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia m.in. czy korzysta z pomocy osób trzecich oraz w jakiej wysokości byłby w stanie uiścić wpis sądowy. W przesłanym na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, skarżący wskazał, że jego łączny miesięczny dochód brutto wynosi 1756 zł, z czego kwota 1056 zł stanowi dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, kwota 200 zł – dochód z tytułu diety w samorządzie zawodowym, a kwota 500 zł – dochód z tytułu sprawowanej funkcji w zarządzie spółki. Ponadto wyjaśnił, że wartość majątku prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosi ok. 50 tyś zł., a składa się na niego wyposażenie sklepu zoologicznego, samochód osobowy oraz komputer przenośny. Wskazał, że powyższe dochody pozwalają mu na uiszczenie opłat za: energię elektryczną (200 zł/m-c), wodę i ścieki (35 zł/m-c), telefon (125 zł/m-c), jedzenie i ubranie (300 zł/m-c) oraz spłatę kredytu mieszkaniowego, którego miesięczna rata wynosi 900 zł. Do niniejszego wniosku S. D. dołączył wyciągi z rachunku bankowego osobistego i firmowego. Przedstawił także kserokopię deklaracji podatkowej, z której wynika, że skarżący w 2011 r. uzyskał przychód w wysokości 186 269, 63 zł. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r., referendarz sądowy odmówił przyznania S. D. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd zważył, że w uzasadnieniu złożonego wniosku strona nie udokumentowała istotnych okoliczności, które - jak wynika ze złożonego wniosku – kształtują sytuację finansową strony, a mianowicie zaniechała, tak na etapie składania wniosku jak również wnoszenia sprzeciwu, potwierdzenia wysokości uzyskiwanego dochodu z tytułu prowadzonej działalności w samorządzie zawodowym oraz sprawowanej funkcji w zarządzie spółki. Ponadto nie przedłożył dokumentów księgowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej, co też uniemożliwia ustalenie wysokości aktualnie osiąganego dochodu, a w konsekwencji uznanie, że wobec konieczności ponoszenia wydatków, nie pozwoli on na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto skarżący nie udokumentował w sposób należyty wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków niezbędnych do swojego utrzymania. Przede wszystkim skarżący w żaden sposób nie udokumentował wysokości zaciągniętego kredytu, który stanowi znaczne obciążenie jego miesięcznego budżetu domowego. Nie wydaje się tu być wystarczający przedłożony wyciąg z rachunku bankowego. Sąd podkreślił, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. Sąd stwierdził, iż podniesione przez wnioskodawcę okoliczności, na których oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy (niemożność uiszczenia żadnych kosztów postępowania, fakt zadłużenia), zostały w istocie jedynie opisane, ale nie wykazane, czyli, dowiedzione, udokumentowane, udowodnione, wobec czego nie pozwalają na stwierdzenie, że znajduje się on w sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania i uprawnia do przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. D., wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący podniósł, iż jego sytuacja materialna niezmiennie od dłuższego czasu ulega pogorszeniu. Podniósł, iż na wezwanie Sądu z dnia 25 października 2012 r. złożył wyciągi bankowe, deklarację podatkową za 2011 r. oraz wyjaśnił, iż źródłem jego utrzymania była działalność gospodarcza, którą prowadził do listopada 2012 r. bowiem przynosiła ona straty. W zażaleniu skarżący przedstawił także dokumenty potwierdzające wpływy za działalność w komisji rewizyjnej oraz pełnienie funkcji w zarządzie spółki, wyciąg z rachunku bankowego PKO BP oraz historię rachunku dotyczącego kredytu mieszkaniowego. Skarżący podkreślił, że obecna sytuacja materialna i majątkowa nie pozwala mu na wynajęcie adwokata ani zapłacenie wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego we wniosku sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie działanie Sądu I instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego. Skarżący, wezwany zarządzeniem z dnia 25 października 2012 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową nie wykonał prawidłowo tego zarządzenia, bowiem wykonał je tylko częściowo. Skarżący zaniechał bowiem potwierdzenia wysokości uzyskiwanego dochodu z tytułu prowadzonej działalności w samorządzie zawodowym oraz sprawowanej funkcji w zarządzie spółki. Skarżący nie przedłożył także dokumentów księgowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej. Należy wskazać, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. A zatem, z uwagi na nieprzedłużenie przez skarżącego żądanych przez Sąd dokumentów i oświadczeń w zakreślonym terminie uniemożliwiły Sądowi I instancji dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. W takiej sytuacji zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że brak było podstaw do uznania, że skarżący uprawdopodobnił w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy także stwierdzić, iż przedstawienie dodatkowych okoliczności dopiero na etapie składania zażalenia nie ma znaczenia dla oceny zaskarżonego postanowienia., bowiem jak już wyżej wskazano skarżący nie udokumentował należycie swojej sytuacji materialnej na etapie rozpoznawania przez Sad I instancji wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak należy wskazać, iż zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.