II FZ 227/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I SO/Kr 13/12 w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 27 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt SO/Kr 13/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek E. [...] (dalej jako: spółka, skarżąca) o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 27 marca 2012 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że spółka najpierw prowadziła działalność meblarska, która przymusowo została zakończona w 1999 r. Natomiast od 2007 r., również we Wrocławiu, strona prowadzi księgarnię N. Kapitał zakładowy spółki wynosi 60 000 zł, a majątek ogółem 181 890 zł. Zgodnie z bilansem za 2010 r. wartość gruntów spółki wynosiła 8 916 zł, wartość budynków 117 895 zł, a wartość firmy 6000 zł. W rubryce "wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu" spółka podała kwotę 63 923 zł., jako wynik finansowy oraz kwotę 62 731 zł, jako stratę podatkową. Natomiast na kwotę 990 673 zł spółka określiła łączną stratę według zatwierdzonego bilansu za 2010 r., finansowaną pożyczkami zewnętrznymi i udziałowców za cały okres działalności. Według oświadczenia skarżącej saldo jej konta bankowego wynosi 2,45 zł. Okresowo spółka zatrudnia od 2 do 6 osób na umowy zlecenie. W ocenie skarżącej nawet kilkusetzłotowe obciążenie kosztami sądowymi mogłoby pozbawić ją możliwości przetrwania, a także pozbawić ją kruchego potencjału rozwoju. Referendarz sądowy wezwał spółkę do przedłożenia następujących dokumentów: wyciągów z kont bankowych spółki obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan zeznania podatkowego za 2011 r., zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc, zaświadczenia o wysokości funduszy posiadanych w kasie spółki i bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2011 r. Wobec niespełnienia nałożonego obowiązku i bezskutecznego upływu terminu, przedłużonego na wniosek strony, referendarz oddalił wniosek postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r. W złożonym sprzeciwie strona podniosła, że na jej sytuację majątkową rzutuje także wysokość zadłużenia wobec gminy Lanckorona z tytułu podatku od nieruchomości w wysokości około 22 000 zł rocznie, przy czym przedłożono jedynie zawiadomienie o zajęciu na kwotę około 9 000 zł. Wskazano także na sporny dług wobec prywatnej firmy w kwocie około 27 000 tys., z którego pozostało do zapłaty około 13 000 tys., lecz nie przedłożono w tym względzie żadnych wiarygodnych dokumentów. Do sprzeciwu dołączono także deklarację VAT – 7 za październik 2012 r. – nadwyżka podatku naliczonego nad należnym na kwotę około 47 000 zł oraz bilans na dzień 31 grudnia 2011 r. ze zrównoważonym stanem aktywów i pasywów na około 291 000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanki koniecznej dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a."), uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Spółka zaskarżyła w całości powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o jego uchylenie i zarzucając Sądowi "wybiórczość", "ignorancję" i "arogancję" przy ocenie sytuacji finansowej skarżącej. Spółka zdecydowanie nie podzieliła bezpodstawnego, w jej ocenie, wniosku WSA dotyczącego nie wykazania przez nią braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić tylko gdy podmiot ubiegający się o zwolnienie wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że spółka nie wykazała powyższej przesłanki. Zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), a instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, będący formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w wyjątkowych przypadkach. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). NSA podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przy analizie sytuacji finansowej spółki, istotne znaczenie ma prowadzona przez nią działalność gospodarcza na co wskazuje przedstawiony przez skarżącą miesięczny obrót dotyczący VAT w kwocie około 47 000 zł. Jednocześnie pomimo precyzyjnego wezwania spółka uchyla się od przedstawienia wyciągu z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. W tym kontekście Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy do uznania za niewiarygodny, wskazany w oświadczeniu skarżącej stan środków na kwotę około 2 zł. Przy ocenie sytuacji majątkowej niewystarczające jest samo wskazanie salda rachunku bankowego, ponieważ istotne są obroty decydujące o wielkości prowadzonej działalności. Dlatego tez skarżąca powinna się liczyć, że w przypadku wyżej opisanego zachowania Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Do uwzględnienia wniosku spółki nie może także, w ocenie Sądu, prowadzić okoliczność wykazania historycznej straty bilansowej za działalność zakończoną w 1999 r. na kwotę 990 673 zł, ponieważ można wymagać od podmiotu profesjonalnie prowadzącego działalność gospodarczą, żeby planował ją z zapewnieniem bieżących środków na ewentualne sprawy sądowe. Z uwagi na to, że powyższa strata od ponad 13 lat nie spowodowała upadłości i zakończenia działalności gospodarczej, nie może to rzutować na kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Za zasadną uznać należy konstatację, że posiadanie majątku trwałego, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość ewentualnego wpisu, wyłącza możliwość prawa pomocy. Wobec nie dostrzeżenia, by Sąd pierwszej instancji przy wydaniu zaskarżonego postanowienia naruszył prawo, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.