II SA/Lu 681/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy referent Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lutego 2011r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z [...] r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz S. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody po rozpatrzeniu odwołania S. G. od decyzji Starosty z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] r. Nr [...] udzielającą pozwolenia Gminie na budowę oczyszczalni ścieków na działce nr [...] w miejscowości G. – utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że S. G. na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. dnia 23 lutego 2010 r. w Starostwie Powiatowym złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją o pozwoleniu na budowę oczyszczalni ścieków w miejscowości G. Starosta dokonał analizy dokumentów stanowiących podstawę wydania pozwolenia na budowę oczyszczalni ścieków. W jej wyniku nie potwierdził się zarzut braku udziału S. G. w przeprowadzonym postępowaniu, ponieważ zgodnie z przepisami Prawa budowlanego nie przysługiwał mu przymiot strony. Na tej podstawie decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę oczyszczalni. Odnosząc się do treści zawartych w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną może nastąpić, jeżeli zaistnieje jedna z przesłanek wymienionych wart. 145 § 1 k.p.a. Jeżeli wniosek o wznowienie postępowania opiera się o brak udziału strony w przeprowadzonym postępowaniu, obowiązkiem organu jest przede wszystkim zbadać, czy wniosek pochodzi od osoby posiadającej przymiot strony. Jeżeli w wyniku wstępnego badania okaże się, że wniosek zgłosiła osoba nie mająca przymiotu strony w postępowaniu, właściwy organ wydaje decyzję odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego. Jak wynika z mapy projektu zagospodarowania terenu oczyszczalni ścieków, teren działki nr [...] przeznaczonej pod inwestycję nie graniczy bezpośrednio z działką nr [...] stanowiącą własność S. G . Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane "stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele (..) nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu". Ustawodawca w celu ograniczenia dowolności rozumienia tego przepisu wyjaśnił w art.3 pkt 20, że przez "obszar oddziaływania obiektu - należy rozumieć teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu tego terenu". Tym samym ustawodawca zobiektywizował kwestię ustalenia, komu służy przymiot strony w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na budowę. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda stwierdził, że planowana inwestycja nie powoduje ograniczeń, które mogłyby stanowić podstawę do zaliczenia działki nr [...] do obszaru oddziaływania obiektu, a tym samym do uznania S. G. za stronę w postępowaniu. Nieuzasadnione – zdaniem organu - jest twierdzenie wnioskodawcy, że projektowana oczyszczalnia ścieków nie posiada zapewnionego dojazdu. Dołączony projekt budowlany przewiduje wykonanie tymczasowej drogi dojazdowej przez działkę inwestora o numerze [...] połączonej z drogą gminną KDW 021. Prowadzone postępowanie wywłaszczeniowe nie stanowi zaś przeszkody dla uzyskania pozwolenia na budowę, ponieważ projekt budowlany przedłożony organowi nie obejmuje obszaru działki nr [...]. Organy administracji architektoniczno-budowlanej nie są przy tym uprawnione do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego. Wyjaśniono jednocześnie, że podnoszone w odwołaniu żądanie stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie pozwolenia na budowę oczyszczalni będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego. Reasumując, zdaniem organu odwoławczego decyzja Starosty jest prawidłowa i prawa nie narusza. S. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję Wojewody zarzucając naruszenie: - prawa materialnego tj. art.28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie posiada przymiotu strony, a projektowany obiekt zapewnia poszanowanie, występujących w obszarze oddziaływania obiektu, uzasadnionych interesów osób trzecich - art.149 §1 kpa w związku z art.145 §1 pkt 4 i 5 kpa i na tej podstawie domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, iż organ I instancji błędnie ocenił, że działka skarżącego o nr [...] nie graniczy z działką o nr [...]. Z dokumentacji budowlanej wynika, że na działce o nr ewid.3582/4 zlokalizowana jest droga dojazdowa do projektowanej oczyszczalni ścieków (dowód: plan zagospodarowania działki). Już sama droga dojazdowa do oczyszczalni jest obiektem uciążliwym dla bezpośrednio przyległej działki skarżącego, na której projektowany jest motel, ponieważ będą dowożone ścieki do oczyszczalni drogą dojazdową wykonaną z płyt betonowych, co oznacza, że przy nieszczelności beczkowozów będą rozlewane ścieki po terenie (dowód: postanowienie Wójta Gminy z dnia [...]znak: [...]). Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego projektowana oczyszczalnia ścieków winna być zlokalizowana na działce o nr ewid. [...], ale Wójt Gminy dla potrzeb tego postępowania dokonał sztucznego podziału działki na dwie działki o nr [...] i [...], przy czym działka o nr [...] opasuje dookoła działkę skarżącego o nr [...] w celu pozbawienia go praw strony w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na budowę. Dokonanie takiego podziału jest - w jego ocenie - rażącym naruszeniem prawa, bowiem ustalenia miejscowego planu zatwierdzonego w 2006 r. nie pozwalały na dokonanie podziału działki o nr [...]. S. G. podniósł nadto, iż analiza zatwierdzonego planu zagospodarowania działek o nr [...] i [...] wskazuje, że działka skarżącego bezpośrednio przylega do działki o nr ewid. [...], a wcześniej do działki o nr [...]. Z powyższych względów posiada on przymiot strony zarówno w rozumieniu art. 28 kpa jak i art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane stanowi, że stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Skarżący zaznaczył, że już z treści pisma Starostwa Powiatowego znak: [...] z dnia [...] r. wynika, że znacząca ilość ścieków będzie dowożona pojazdami asenizacyjnymi, co wiąże się z uciążliwością i oddziaływaniem na istniejącą zabudowę oraz projektowaną w przyszłości. Zatem skarżący posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 Prawa budowlanego. Ponadto, w jego ocenie, zaskarżona decyzja jest obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa z tego względu, że organ I instancji wydał decyzję znak: [...] z dnia [...] r. o uchyleniu w całości decyzji znak: [...] z dnia [...] r. odmawiającej S. G. wznowienia postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę oczyszczalni ścieków w G., rozpoznając wniosek stron o uchylenie pozwolenia na budowę w trybie art.155 KPA jako wniosek o wznowienie postępowania i wydanie decyzji w przedmiocie wznowienia postępowania. Powyższa decyzja jest w obrocie prawnym, zatem zaskarżona decyzja o odmowie wznowienia postępowania oznacza, że organ wydał decyzję w innej sprawie niż wnioskowana przez strony, co powoduje obowiązek uwzględnienia przez WSA skargi ( wyrok NSA z dnia 10.06.1988 r. IV SA 35/88). Zaskarżona decyzja winna być uchylona, ponieważ organ nie wydał postanowienia o wznowieniu postępowania, a oceny przyczyn odmowy wznowienia dokonał ze względów merytorycznych - analizując dokumentację budowlaną. Według autora skargi, organ II instancji utrzymując w mocy decyzję Starosty o odmowie wznowienia postępowania nie rozpoznał sprawy również w trybie art.145 § 1 pkt 5 kpa. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W tym postępowaniu dowodem istotnym jest brak zgodności lokalizacji drogi dojazdowej do oczyszczalni ścieków z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania teren przeznaczony na projektowaną oczyszczalnię ścieków oznaczoną symbolem 72NO,S obejmuje działkę nr [...] i [...] z drogą dojazdową oznaczoną symbolem 022 KDW. Tymczasem został zatwierdzony projekt budowlany i udzielono pozwolenia na budowę oczyszczalni ścieków na terenie wydzielonej tylko działki nr [...]. Lokalizacja tymczasowej drogi dojazdowej do oczyszczalni ścieków też musi być - według skarżącego - zgodna z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Niezależnie od tego, czy jest to obiekt tymczasowy czy też nie, jego tymczasowe użytkowanie nie zwalnia organu od sprawdzenia zgodności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Skarżący zaznaczył nadto, że pozostała działka o nr ewid. [...] przeznaczona pod projektowaną oczyszczalnię ścieków podlega obecnie wywłaszczeniu z tytułu zaprojektowanej oczyszczalni ścieków. Tak więc nie było możliwe zatwierdzenie projektu budowlanego tylko na działce nr [...] na ograniczonym terenie i drogą dojazdową dla pojazdów asenizacyjnych na działce nr [...] przyległej bezpośrednio do jego działki o nr [...]. Lokalizacja takiej drogi jest dla skarżącego uciążliwa, ponieważ przy braku sieci kanalizacyjnej drogą tą będą dowożone ścieki i zrzucane w bliskiej odległości od jego działki. Ponadto S. G. zarzucił, że zatwierdzony projekt budowlany na budowę oczyszczalni ścieków jest wadliwy. Projekt zagospodarowania terenu winien być sporządzony na aktualnej mapie sporządzonej dla celów projektowych (błędnie wpisano na mapie numery jego działek: [...], [...] winno być [...] i [...]) uzgodniony z zarządcą drogi w zakresie zjazdu - brak takiej dokumentacji. W świetle tak postawionych zarzutów nie było możliwe udzielnie pozwolenia na budowę tak ważnej inwestycji, która będzie stanowiła zagrożenie dla środowiska i ludzi i uniemożliwi dalsze prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W złożonym na rozprawie sądowej w dniu 10 lutego 2011r. piśmie procesowym skarżący uzupełniając argumentację skargi, przywołał szereg orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących problematyki ustalania obszaru oddziaływania obiektu budowlanego i związanego z tym określenia stron postępowania w sprawach o pozwolenie na budowę. Dodatkowo wskazał jako podstawę skargi przepis art. 145 § 1 pkt 6 kpa, gdyż nie została wydana dla przedmiotowego przedsięwzięcia ocena jego oddziaływania na środowisko, co jednocześnie doprowadziło do nie wskazania skarżącego jako strony postępowania o wydanie pozwolenia na budowę, a także art. 7 i 77 kpa w związku z art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego poprzez zupełnie arbitralne, całkowicie nieuzasadnione przyjęcie, że nieruchomość skarżącego nie znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego wyraźnie regulują formę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia (w przeciwieństwie do trybu zwykłego oraz pozostałych trybów nadzwyczajnych). Stosownie do unormowania art. 149 § 1 i 3 kpa wszczęcie to następuje w drodze postanowienia, a odmowa w drodze decyzji (lub postanowienia w odniesieniu do postanowień). Postanowienie o wznowieniu postępowania jest postanowieniem jedynie wszczynającym postępowanie i stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 kpa). Stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzanego po wydaniu postanowienia. Natomiast decyzja o odmowie wznowienia postępowania powinna być wydana wówczas, gdy wznowienie nie jest możliwe z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. Przyczyny przedmiotowe, to złożenie żądania po upływie terminu z art. 148 § 1 kpa ( o ile termin ten nie został przywrócony), gdy sprawa nie była rozstrzygnięta w formie decyzji lub postanowienia zaskarżalnego, gdy decyzja (postanowienie) nie była ostateczna bądź, gdy w podaniu wskazano inne zarzuty niż określone w art. 145 i 145 a kpa. Do przyczyn podmiotowych zaliczyć należy zaś złożenie wniosku przez osobę nie będącą stroną bądź przez osobę nie mającą zdolności do czynności prawnych bez udziału przedstawiciela ustawowego. Szczególna sytuacja zachodzi, gdy jako przesłankę wznowienia wskazano okoliczność wymienioną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu). Jak wyżej zaznaczono, badanie, czy wskazana przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła, może mieć miejsce dopiero w fazie postępowania następującej po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania. Merytoryczna ocena przesłanek wznowienia, w tym przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, może być dokonana dopiero w tej fazie postępowania i może ona być podstawą wydania jednej z decyzji, o jakich mowa w art. 151 § 1 kpa. Ocena taka, jeśli została dokonana we wstępnej fazie postępowania, nie może natomiast uzasadniać wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania. Zdaniem Sądu, możliwe jest jednak wydanie takiej decyzji w sytuacji, gdy brak przymiotu strony osoby żądającej wznowienia postępowania jest oczywisty i niewymagający żadnej analizy. Trzeba przy tym zastrzec, że jeżeli są jakiekolwiek wątpliwości dotyczące istnienia podstawy wznowienia wskazanej w podaniu i potrzeba zbadania w tym zakresie sprawy, niezbędne jest wydanie postanowienia o wznowieniu, którego przedmiotem będzie wyjaśnienie, czy wskazana podstawa wznowienia występuje. Warto w tym miejscu wskazać, że w orzecznictwie formułowane są także dalej idące poglądy. Przykładowo w wyroku z dnia 14 czerwca 1999 r. sygn. IV SA 2397/98 (LEX nr 47857) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "W przypadku wskazania jako przesłanki wznowienia okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, organ rozpatrujący podanie nie bada, czy podmiot wnoszący podanie istotnie ma przymiot strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją, gdyż kwestia ta będzie przedmiotem ustaleń i oceny w postępowaniu prowadzonym po wydaniu postanowienia, o jakim mowa w art. 149 § 2 kpa". Przechodząc na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, z całą pewnością nie można stwierdzić, że brak przymiotu strony skarżącego jest oczywisty. Działka S. G. oznaczona numerem [...] usytuowana jest w niewielkiej odległości od działki nr [...], na której zaprojektowano przedmiotową oczyszczalnię ścieków. Już z tego tylko powodu nie można wykluczyć negatywnego oddziaływania inwestycji na nieruchomość skarżącego. Należy jednak zauważyć - jak trafnie to podnosi skarga - iż udzielone kwestionowaną decyzją pozwolenie na budowę obejmuje także budowę tymczasowej drogi dojazdowej zlokalizowanej na działce nr [...]. Ta zaś przylega bezpośrednio do działki skarżącego. Z pisma Starosty z dnia [...] r. znak: [...] (k. 7 akt adm. I inst.) wynika, że w początkowym okresie pracy oczyszczalni znacząca część ścieków dowożona będzie do niej pojazdami asenizacyjnymi. Sama inwestycja - zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 72 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. Nr 257, poz. 2573 ze zm.), obowiązującego do dnia 15 listopada 2010 r., zaliczona została do przedsięwzięć, dla których sporządzenie raportu może być wymagane. Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. VII SA/Wa 1746/08, LEX nr 507654 (znajdującym się zresztą w aktach administracyjnych) "Celem przepisu art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego było wprawdzie ograniczenie w takich postępowaniach kręgu osób uznawanych za strony, lecz wejście jego w życie nie wyłączyło z zasady z kręgu stron postępowania właścicieli bezpośrednio sąsiadujących z terenem inwestycji nieruchomości. Nieruchomości te z zasady bowiem znajdują się w obszarze oddziaływania obiektu w rozumieniu art. 3 pkt 20 Prawa budowlanego, gdyż ich sposób zagospodarowania, w tym np. miejsce usytuowania nowych obiektów budowlanych, jest uzależniony od powstałego już na sąsiedniej nieruchomości budynku. Dlatego za stronę postępowania w sprawie o pozwolenie na budowę, a także o stwierdzenie nieważności takiego pozwolenia uznaje się właścicieli sąsiadujących nieruchomości bez względu na to, czy powstający po sąsiedzku obiekt jest budowany zgodnie z przepisami technicznymi, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, czy z naruszeniem tych przepisów, chyba że organ jednoznacznie ustali, że granice obszaru oddziaływania w otoczeniu obiektu budowlanego nie przekraczają granic działki, którą dysponuje wyłącznie inwestor". Nie przesądzając na tym etapie postępowania kwestii przysługiwania skarżącemu statusu strony w przedmiotowym postępowaniu ani tym bardziej zgodności z prawem samego pozwolenia na budowę (Sąd nie może zastępować w tym względzie organów administracji), należy jednak stwierdzić, że odmowa wznowienia postępowania wynikająca z przyjęcia przez organ, iż S. G. nie posiada przymiotu strony, była w stanie faktycznym sprawy niedopuszczalna i narusza art. 149 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie tej kwestii może nastąpić – jak wyżej wskazano – dopiero w fazie postępowania wznowieniowego rozpoczynającej się wraz z wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania. Z przytoczonych wyżej względów zbędne jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi dotyczących zgodności przedmiotowej inwestycji (w zakresie drogi dojazdowej) z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego czy też wadliwości podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...], gdyż okoliczności te pozostają bez wpływu na ocenę legalności decyzji o odmowie wznowienia postępowania. Ubocznie tylko należy zwrócić uwagę na wadliwość wydanej w toku postępowania decyzji Starosty z dnia [...] r. uchylającej na podstawie art. 132 § 2 kpa pierwszą decyzję tego organu z dnia 8 kwietnia 2010 r. o odmowie wznowienia postępowania tylko z tego powodu, iż nie zawierała ona pouczenia o prawie wniesienia odwołania. Wskazany przepis może być zastosowany wówczas, gdy organ uwzględnia odwołanie w całości. Powinien przy tym, uchylając zaskarżoną decyzję, orzec co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem odwołania, ewentualnie umorzyć postępowanie, jeśli tego domagały się strony (zob. Kodeks postępowania administracyjnego, objaśnienia pod red. A.Wróbla, Zakamycze 2004, s. 216). Brak pouczenia co do odwołania był tylko jednym z zarzutów S. G. co do decyzji z [...]r., zaś wspomniana decyzja nie zawiera rozstrzygnięcia merytorycznego ani nie umarza postępowania. Uchylenie pierwszej decyzji tylko w tym celu, by wydać następnie taką samą uzupełnioną tylko o pouczenie było ponadto zbędne i nielogiczne, skoro strona mimo braku pouczenia i tak wniosła odwołanie. Organ II instancji mógł zatem rozpatrzyć to odwołanie co do istoty, ewentualnie orzekając o przywróceniu terminu do jego wniesienia, gdyby zaszła taka potrzeba. Od decyzji z dnia [...] r. strony jednak się nie odwołały i stała się ona ostateczną. Nie było w tej sytuacji przeszkód – wbrew stanowisku skarżącego – by organ I instancji wydał ponownie decyzję w sprawie wniosku o wznowienie postępowania. Z przytoczonych wyżej względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w skrócie "p.p.s.a. ) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd objął swoim orzeczeniem także decyzję organu I instancji utrzymaną w mocy przez decyzję zaskarżoną, gdyż jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 p.p.s.a. Rozstrzygając ponownie sprawę organ I instancji winien w pierwszym rzędzie, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi, wydać postanowienie o wznowieniu postępowania, o ile nie zachodzą przeszkody natury przedmiotowej, następnie zaś przeprowadzić postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy i wydać decyzję kończącą postępowanie wznowieniowe na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 lub 2, bądź § 2 k.p.a.