II GSK 179/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 517/12 w sprawie ze skargi E.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznym z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 20 listopada 2012 r. o sygn. akt III SA/Wr 517/12 odrzucił skargę E. M. (dalej: skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wyjaśnił, że powodem podjęcia powyższego rozstrzygnięcia było wniesienie skargi z uchybieniem trzydziestodniowego terminu przewidzianego w ustawie na złożenie tego środka zaskarżenia. Decyzja ostateczna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została doręczona wraz z prawidłowym pouczeniem o prawie, trybie i terminie zaskarżenia stronie w dniu 22 sierpnia 2012 r., co potwierdzało zwrotne potwierdzenie odbioru załączone do akt administracyjnych sprawy. Pismem z dnia 18 września 2012 r., skarżąca wywiodła skargę na drugoinstancyjne rozstrzygnięcie. Przesyłka zawierająca skargę została zwrócona nadawcy, z powodu błędnego wskazania adresu, pod jaki miała zostać doręczona (tj. wskazano Sąd Administracyjny i adres ZUS). Strona ponownie nadała skargę do organu administracyjnego w dniu 8 października 2012 r. Skarga ta nie zawierała wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Następnie postanowieniem z dnia 13 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, który w dniu 7 stycznia 2013 r. wniósł w imieniu strony skargę kasacyjną od postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi. Na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 53 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarga skarżącej została wniesiona po terminie podczas, gdy skarżąca w terminie nadała skargę przesyłką poleconą zgodnie z przepisami na adres organu, który wydał skarżoną decyzję; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 54 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że zaistniały przesłanki do zwrotu skargi z uwagi na błędne wskazanie adresu na przesyłce, podczas gdy adres na przesyłce był poprawny (wskazano adresata finalnego oraz adres organu, który wydał skarżoną decyzję), a organ powinien był zgodnie z dyspozycją art. 54 § 2 i 3 p.p.s.a. zapoznać się z treścią skargi, a następnie przekazać ją do dalszego rozpoznania. Z uwagi na powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Ponadto z ostrożności procesowej na podstawie art. 86 p.p.s.a. wniesiono o przywrócenie terminu do wniesienia skargi od decyzji ZUS z dnia [...] maja 2012 r. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, iż organ otrzymał skargę skarżącej w terminie, jednakże nie otwierając koperty, pomimo prawidłowego adresu organu zwrócił przedmiotową przesyłkę do adresata. Skarżąca niezwłocznie przesłała skargę ponownie na ten sam adres organu umieszczając nienaruszoną przesyłkę w nowej kopercie. Na uwagę w ocenie kasatora zasługiwał fakt, iż Sąd Administracyjny stanowił ustawowo kolejną instancję weryfikującą w związku z czym sposób zaadresowania skargi nie powinien budzić wątpliwości dla organu, którego decyzja była zaskarżana. Organ w razie wątpliwości miał prawo otworzyć przesyłkę z uwagi na prawidłowo wskazany adres Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Winien więc zapoznać się z treścią pisma jakie znajdowało się w kopercie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Zasada związania Sądu podniesionymi przez stronę zarzutami w skardze kasacyjnej ma zastosowanie do spraw rozpoznawanych zarówno na rozprawie jak i na posiedzeniu niejawnym. Podstawy, na których oparto skargę kasacyjną zmierzają w istocie do podważenia zasadności odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zarzucając naruszenie przez Sąd I instancji art. 53 § 1 p.p.s.a. oraz art. 54 p.p.s.a. w sytuacji, gdy strona nie uchybiła ustawowemu terminowi trzydziestu dni na wniesienie środka zaskarżenia. Wobec powyższego wskazać należy, że stosownie do art. 53 § 1 i art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Przepis art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że skarga wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia podlega odrzuceniu przez sąd. W sprawie objętej skargą kasacyjną bezsporne było, iż skarżąca E. M. początkowo nadała skargę na decyzję organu w dniu 20 września 2012 r. co potwierdza data stempla pocztowego. Jednakże skarga została zaadresowana: "Sąd Administracyjny ul. Pretficza 11, 50-926 W." tj. wskazanie finalnego adresata skargi – Sądu Administracyjnego - oraz prawidłowego adresu organu za pośrednictwem, którego skargę należało złożyć czyli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez określenia nazwy organu. Dopiero po zwrocie przez Pocztę Polską korespondencji z adnotacją "zwrot: pod wskazanym adresem nie ma takiej instytucji" skarżąca ponownie w dniu 3 października 2012 r. zaadresowała kopertę na adres "ZUS ul. Pretficza 11, 50-326 W." umieszczając w niej nienaruszoną przesyłkę, którą uprzednio zwrócono. Tę datę Sąd I instancji winien przyjąć jako miarodajną do stwierdzenia, czy strona dochowała ustawowego terminu trzydziestu dni na złożenie skargi, a nie jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z 8 października 2012 r., jednakże błąd ten nie miał znaczenia w sprawie, w związku z tym, że decyzję ostateczną organu doręczono skarżącej 22 sierpnia 2012 - co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru załączone do akt administracyjnych sprawy - zatem termin określony w art. 53 § 1 p.p.s.a. do wniesienia skargi upływał w dniu 21 września 2011 r. W tych okolicznościach oceniając skargę kasacyjną należy stwierdzić, że zakwestionowane postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi wydane w oparciu o art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. było prawidłowe. Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu uchybień w zakresie prawa procesowego, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny postanowił oddalić skargę kasacyjną. W tym miejscu należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądowym należy uznać pogląd, że czynności procesowe polegające na równoczesnym złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a Sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko.(por. post. Sądu Najwyższego z dnia 15.11.1999 r. II CZ 129/99, LEX nr 110599; z dnia 4.10.2001 r., II CZ 116/01, LEX nr 52578; z dnia 10.01.2002 r., II CZ 198/01, LEX nr 53302; z dnia 3.10.2002 r., II CZ 120/02, LEX nr 74409; post. NSA z dnia 25 maja 2004 r. sygn. FZ 61/04 niepubl.). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącej oprócz skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu I instancji z dnia 20 listopada 2012 r. w przedmiocie odrzucenia skargi złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podnosił, iż skarżąca nie uchybiła terminowi do wniesienia skargi, gdyż pierwotnie wniosła ją w terminie, ponadto organ nie pouczył poprawnie skarżącej o możliwości zaskarżenia decyzji. Należy zauważyć, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest przede wszystkim tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Dopiero bowiem wówczas czynność taka staje się bezskuteczna (art. 85 p.p.s.a.). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W sytuacji gdy strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie złożenia środka zaskarżenia. Pogląd ten został ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego na gruncie uregulowań zawartych w art. 179 § 1 k.p.c. oraz art. 168 i 169 § 1 k.p.c., a następnie zaakceptowany w doktrynie (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 15.06.1957 r., 2 CZ 123/57, NP 1958 nr 3, z dnia 2.09.1993, II CRN 83/93 niepubl.; post. SN z dnia 10.01.2002 r., I CZ 198/01 LEX nr 53302; literatura powołana w "Kodeksie postępowania cywilnego z komentarzem" pod red. prof. dr J. Jodłowskiego i SN dr hab. K. Piaseckiego, Wyd. Prawnicze, W-wa 1989, t. I, s . 277). Treść uregulowań zawartych w art. 87 § 1 p.p.s.a. jest identyczna z treścią przepisów regulujących te kwestie w art. 179 § 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 1950 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 394 ze zm.) oraz w art. 169 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny podjęte przez skarżącą czynności procesowe wzajemnie się wykluczają. Strona może racjonalnie powoływać się na istnienie okoliczności świadczących o braku zawinienia z jej strony, gdy fakt bezskuteczności czynności procesowej będzie bezsporny. Różna bowiem może być przyczyna uchybienia terminowi. Uwarunkowana jest ona od rodzaju czynności procesowej, którą strona była zobowiązana podjąć. Może się na nią składać zbieg wielu zdarzeń, bądź też dla skuteczności danej czynności niezbędne jest podjęcie stosownych działań nie tylko przez samą stronę, czy jej pełnomocnika, ale też przez osoby trzecie Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej sprowadza się do badania, czy strona przekroczyła termin do dokonania czynności bez swojej winy. Zatem okoliczność, że do uchybienia terminu doszło w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu – musi być bezsporna. Skoro zaś strona skarżąca jednocześnie w złożonej skardze kasacyjnej twierdzi, że czynności procesowej dopełniła i to skutecznie, to nie jest to kwestia bezsporna. Rozstrzygnięcie tej kwestii może nastąpić w skutek rozpoznania skargi kasacyjnej, gdyż tylko w tym postępowaniu Sąd może to ocenić. Uwzględniając powyższe należy zauważyć na marginesie, iż wniosek o przywrócenie terminu był przedwczesny, a strona ma możliwość ewentualnie wniesienia w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego postanowienia wniosku o przywrócenie terminu wraz z dokonaniem czynności, której nie dokonała w terminie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Wniosek skarżącej o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie mógł zostać uwzględniony. Art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają bowiem zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/0