I OZ 120/13

Dnia 22 lutego 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (del.) po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wr 549/12 odrzucającego wniosek D.W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów w sprawie ze skargi D. W., M. W., M.W. i J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie D., M., M. i J. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu w dniu 9 października 2012 r., skarżący D. i M. W. wnieśli o zwolnienie ich od ponoszenia kosztów sądowych, podając w uzasadnieniu, że łączny ich miesięczny dochód brutto wynosi 1849 zł i są współwłaścicielami działek gruntu o łącznej powierzchni 2.500 m2. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania D. i M. W. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw od tego postanowienia złożyli D. i M.W. Po jego rozpatrzeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wr 549/12 odmówił przyznania D. i M. W. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie dotyczącym zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wyjaśnił, że z oświadczenia D. i M. W. wynika, że łączny ich dochód brutto wynosi 1849 zł i nie uzyskują oni, poza emeryturą, żadnego innego dochodu z żadnego tytułu. Nie korzystają z pomocy społecznej ani z pomocy rodziny i osób trzecich, nie mają oszczędności ani konta bankowego. Z emerytury opłacają: wodę zimną (50 zł), energię elektryczną (200-300 zł), na leki wydają po 300-400 zł miesięcznie "dla każdej osoby", przy czym obecnie nie mogą kupić leków ani obuwia zimowego, "na ksera do tylu spraw" wydają około 1000 zł. Skarżący są współwłaścicielami działek gruntu o łącznej powierzchni 2.500 m2. Z informacji, jakie posiada Sąd z innych rozpatrywanych spraw, w których D. i M. W. są skarżącymi, wynika, że pomimo przyznawania im prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym również ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, D. i M.W. w wielu sprawach ustanowili adwokata z wyboru (np. w sprawach II SA/Wr 465/08, II SA/Wr 57/09, II SA/Wr 892/11). Powyższe świadczy, że w rzeczywistości ich sytuacja materialna jest lepsza niż deklarowana we wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Lakoniczność zaś wniosków i pism strony dotyczących prawa pomocy uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny jej sytuacji majątkowej, a tym samym odbiera jej możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy. Sąd Wojewódzki podkreślił, że pomimo wezwań tego Sądu skarżący nie udokumentowali ponoszonych przez siebie wydatków, a argumentację mającą na celu przedstawienie ich sytuacji materialnej często zastępowali inwektywami kierowanymi pod adresem Sądu, sędziów i referendarza sądowego. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że wbrew twierdzeniom skarżących nigdy nie byli oni karani "za wnioski dowodowe", lecz za ubliżanie Sądowi i referendarzowi sądowemu oraz za składanie w złej wierze wniosku o wyłączenie sędziów. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2012 r. zażalenie złożyli D. W. i M. W. domagając się jego uchylenia i przyznania im wnioskowanej pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. W tej sytuacji rozstrzygnięcie Sądu I instancji dotyczące zasadności złożonego przez skarżących wniosku zależało od tego, czy potrafią oni udowodnić istnienie ustawowych przesłanek warunkujących możliwości zwolnienia ich z konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki, którymi dysponują, są rzeczywiście bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe wnioskodawcy. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Ponadto, jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że z analizy akt sprawy nie wynika, by skarżący wykazali, że znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że stan majątkowy skarżących nie pozwala zaliczyć ich do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są bardzo istotnie ograniczone. Prowadzą oni bowiem wspólnie gospodarstwo domowe i osiągają wspólnie dochód miesięczny w wysokości 1849 zł. Skarżący nie przedłożyli kopii rachunków dotyczących ponoszonych wydatków, natomiast wskazali, że za energię elektryczną płacą, w zależności od pory roku od 200 do 300 zł, za gaz ok. 60 zł, za wodę 10-20 zł, za lekarstwa od 200 do 500 zł. Pomimo wezwań Sądu I instancji skarżący nie udokumentowali ponoszonych przez siebie wydatków. Fakt ten uniemożliwia dokonanie przez Sąd obiektywnej oceny ich sytuacji majątkowej, a tym samym odbiera możliwość ewentualnego uzyskania przez skarżących prawa pomocy. Mając na względzie, że to na wnioskodawcach ciąży ciężar udowodnienia znajdowania się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy, uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie uznał, że skarżący nie wykazali okoliczności, które mogłyby świadczyć o ich trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji.