I OZ 1145/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wojewody [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 531/12 zasądzające zwrot kosztów postępowania w sprawie ze skargi Gminy R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Postanowieniem z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 531/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasądził od Wojewody [...] na rzecz Gminy R. kwotę 5.600 zł (pięć tysięcy sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi Gminy R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 23 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi Gminy R., uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie może być wykonana. W punkcie 3 wyroku zasądzono od Wojewody [...] na rzecz skarżącej Gminy kwotę 5.600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania wniósł Wojewoda [...], zarzucając naruszenie: 1) art. 200 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz skarżącej kosztów postępowania ponad kwotę 440 zł; 2) art. 231 zd. 1 P.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie przedmiotem postępowania była należność pieniężna od wysokości której należało obliczyć wpis stosunkowy oraz wynagrodzenie radcy prawnego składające się na zwrot kosztów postępowania zasądzonych od organu na rzecz skarżącej w kwocie wyższej, niż była jej należna; 3) art. 231 zd. 2 P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., poprzez ich niezastosowanie. W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia, uznał je za uzasadnione i postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r., w sprawie I OZ 233/13, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku uwzględniającego skargę zajmuje wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym wyjaśnienie podstawy rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu kosztów postępowania. Powinno ono mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie przez sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Samo przytoczenie przepisów prawnych lub powołanie się na ich literalne brzmienie nie jest wystarczające. W uzasadnieniu powinno się znaleźć ustalenie, jaka norma obowiązuje i jakie jest jej znaczenie. Uzasadnienie powinno również uwidocznić operację logiczną, którą przeprowadził sąd stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji orzekając o kosztach postępowania przywołał jedynie w uzasadnieniu wyroku art. 200 P.p.s.a., pomijając argumentację przemawiającą za zasądzeniem kosztów w przyjętej wysokości. Przepis ten nie rozstrzyga bowiem samodzielnie o sposobie ustalenia wysokości kosztów, ani nie stanowi podstawy do decyzji sądu związanej z wysokością tych kosztów. Nie precyzując w wystarczającym stopniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów postępowania, Sąd I instancji nie tylko naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a, ale i uniemożliwił dokonanie kontroli trafności rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę w zaskarżonym zakresie, Sąd I instancji powinien wskazać wszystkie elementy składające się na prawidłowe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania - mając na względzie także inne, poza art. 200 P.p.s.a., przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w niniejszej sprawie skarżąca Gmina zmierzała do podważenia i wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o ustaleniu odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę, a to oznacza, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w rozumieniu przepisów art. 216 i 231 P.p.s.a. W myśl art. 231 P.p.s.a. w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne pobiera się wpis stosunkowy. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi – od należności ponad 100.000 zł - 1 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Mając na uwadze treść powołanego przepisu, uznać należy, że wpis od skargi w niniejszej sprawie, przy wartości przedmiotu zaskarżenia 143.021 zł, winien wynosić 2000 zł i taki wpis został pobrany od skarżącej Gminy. W sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, przy zasądzaniu kosztów zastępstwa procesowego za czynności adwokata zastosowanie mają przepisy § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm). Zgodnie z pkt 6 ww. przepisu stawka minimalna przy wartości przedmiotu sporu powyżej 50.000 zł do 200.000 zł wynosi 3.600 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Wojewoda [...] zarzucając mu naruszenie: 1. art. 200 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz skarżącej kosztów postępowania ponad kwotę 440,00 złotych; 2. art. 216 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przedmiotem zaskarżenia jest decyzja kreująca należność pieniężną; 3. art. 231 zd. 1 p.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz. 1349 ze zm.) poprzez ich błędne zastosowanie polegające na obliczeniu wpisu sądowego w stosunku proporcjonalnym do wysokości ustalonego odszkodowania a następnie wynagrodzenia radcy prawnego uzależnionego od wartości przedmiotu zaskarżenia, łącznie składających się na zwrot kosztów postępowania zasądzonych od organu na rzecz skarżącej w kwocie wyższej, niż była mu należna; 4. art. 231 zd. 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, poprzez ich niezastosowanie. Powołując się na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zażalenia Wojewody [...] jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w którym Sąd ten zasądził od Wojewody [...] na rzecz Gminy R. kwotę 5.600 zł (pięć tysięcy sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kwestię sporną stanowi to, czy w sprawie niniejszej powinien być pobrany wpis stały, czy też stosunkowy – tak jak w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji przyjął, iż w niniejszej sprawie, dotyczącej ustalenia odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę mamy do czynienia z należnością pieniężną od której powinien zostać pobrany wpis stosunkowy. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Zgodnie z art. 231 p.p.s.a., wpis stosunkowy od pism wszczynających postępowanie pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W pozostałych sprawach pobiera się wpis stały, którego wysokość określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić przy tym trzeba, iż użyte w powyższym przepisie sformułowanie "w sprawach, których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne", jest wyrażeniem nieostrym i stanowi daleko idące uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia nie mogą być bowiem należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., dlatego też uznać trzeba, iż sprawami podlegającymi wpisowi stosunkowemu są w istocie sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie. Tym samym nie wszystkie sprawy, które mogą w jakimś stopniu dotyczyć należności pieniężnych, będą podlegały wpisowi stosunkowemu. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09 (ONSAiWSA z 2010 r. nr 4, poz. 55) uznał, iż w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, także wówczas, gdy skarżący kwestionuje tylko wysokość ustalonego odszkodowania. W uchwale tej Sąd podkreślił, że kwestia rodzaju i wysokości wpisu sądowego w razie zaskarżenia odrębnych decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wykraczała poza zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, który wszczął postępowanie w sprawie zakończonej powołaną uchwałą. Jednakże w ocenie Sądu nie istnieją jakiekolwiek okoliczności, które dawałyby podstawę do przyjęcia, iż powołana uchwała nie znajduje zastosowania w sytuacjach, gdy przedmiotem zaskarżenia jest decyzja wydana na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kwestia przyznania odszkodowania jest bowiem nierozerwalnie związana z odjęciem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w następstwie jej wywłaszczenia, niezależnie od tego, czy odszkodowanie to przyznawane jest jednocześnie z decyzją o wywłaszczeniu, czy też wydawane jest odrębne orzeczenie w tym przedmiocie. Dotyczy to także sytuacji, gdy odjęcie prawa własności, bądź prawa użytkowania wieczystego, następuje w innym trybie (por. postanowienie NSA z 14 maja 2013 r., I OZ 357/13). Odnosząc powyższe rozważania do kwestii kosztów postępowania (rodzaju wpisu sądowego) w sprawie niniejszej należy stwierdzić, że odszkodowanie to zatem jest ściśle związane z postępowaniem administracyjnym głównym, którego przedmiotem jest podział nieruchomości i skutek prawny w postaci przejęcia (wywłaszczenia) nieruchomości zajętej pod drogę. Do wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania nie doszłoby, gdyby nie podjęto decyzji w sprawie realizacji inwestycji drogowej. Tym samym trzeba również przyjąć, że od skargi na decyzję w przedmiocie ustalenia odszkodowania, która jest konsekwencją wydania decyzji dotyczącej podziału nieruchomości pod drogę, skutkującej przejęciem własności nieruchomości – powinien zostać pobrany wpis stały, nie zaś stosunkowy. W takiej sytuacji zaskarżone postanowienie w zakresie kosztów postępowania należało uchylić jako wadliwe, bo wydane z naruszeniem art. 231 p.p.s.a. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.