II SA/Ke 727/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011r. sprawy ze skargi G.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania nieodpłatnie na własność działki gruntu oddala skargę. Decyzją z dnia [...], znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania G. N., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty Powiatowego z dnia 06.08.2010r. o odmowie przyznania odwołującej się nieodpłatnie na własność działki gruntu o pow. 0,3000ha stanowiącej własność Skarbu Państwa, oznaczonej numerem 606, położonej na terenie gm. M., obręb B.. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż postępowanie wszczęte zostało na wniosek G. N., zstępnej F. K., o nieodpłatne przyznanie na własność działki nr 606 o powierzchni 0,3000ha położonej w gm. M., obręb B.. Organ I instancji w oparciu o art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity z 2008r., Dz. U. Nr 50, poz. 291 ze zm.) odmówił wnioskodawczyni przyznania przedmiotowej działki. W uzasadnieniu podniósł, iż G. N. nie włada faktycznie wnioskowaną do zwrotu działką nr 606 stanowiącą własność Skarbu Państwa, gdyż działka nie jest przez stronę uprawiana. Od decyzji tej odwołanie wniosła G. N. podnosząc, iż twierdzenia jakoby nie użytkowała działki nr 606 są niezasadne, ponieważ fakt użytkowania może potwierdzić M. M., który na jej prośbę działkę uprawiał. Prace polowe wykonywane były przez niego i w tym roku, lecz ze wzglądu na suszę zasiewy nie udały się. Wyjaśniła, że oświadczenia co do użytkowania spornej działki złożone zarówno przez K. S., jak i B. K. są niewiarygodne, gdyż nie interesowały się przedmiotową działką. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało treść art. 118 ust. 1, ust. 2, ust. 2a i ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity z 2008r., Dz. U. Nr 50, poz. 291 ze zm.) i wskazało, iż z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie na własność działki gruntu nr ewid. 606 o powierzchni 0,3000ha, położonej w gminie M., obręb B., w trybie tego przepisu wystąpiła G. N., zstępna (córka) F. K.. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, iż Naczelnik Gminy w M. decyzją z dnia [...] znak [...] przejął nieodpłatnie na własność Państwa z urzędu w zamian za rentę gospodarstwo rolne położone we wsi B. gm. M., składające się z działek oznaczonych numerami 1149, 1150, 1155, 1159, 1227, 1228, 1336, 1337 o łącznej powierzchni 4,71 ha, stanowiące dotychczas na podstawie aktu własności ziemi nr PBG-ON-451/4682/74 własność F. K.. Natomiast F. K. decyzją powyższą przydzielono w dożywotnie użytkowanie działkę gruntu o pow. 0.30 ha, nie oznaczając jej numeru. Decyzją Wojewody z dnia [...] zatwierdzono scalenie gruntów wsi B. Na podstawie pisma Urzędu Gminy w M. z dnia 28 czerwca 1982r. oraz odpisu z Księgi Wieczystej ustalono, że F. K. przydzielono do dożywotniego użytkowania grunt o pow. 0,30 ha oznaczony po scaleniu numerem 606. Na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu nr 794/1988 wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w K. ustalono, że F. K. zmarła 29.06.1988r. Przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r. nr 21, poz. 118). W dalszej części uzasadnienia organ podniósł, iż z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić zstępny, który faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Organ podkreślił, iż zstępny musi spełnić warunek faktycznego władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Regulacja zawarta w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stawiająca zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania), oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, iż wnioskodawczyni, nie spełnia ustawowego wymogu faktycznego władania przedmiotowa działką. Jak bowiem podała strona w piśmie z dnia 09.02.2009r., co także powtórzyła w odwołaniu, F. K. od 1983r. była pod jej opieką i mieszkała wraz z jej rodziną w K. przy ul. H. 48 m.19. Z oględzin działki przeprowadzonych w dniu 15.06.2010r. wynika, że przedmiotowa działka jest zarośnięta trawą, jeżynami, zachwaszczona. Stwierdzono także, że wprawdzie gdzie niegdzie wschodzi łubin, ale nie stanowi regularnej uprawy. Ponadto Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w R. Gospodarstwo Administracyjno - Handlowe w K. poinformowało (pismo z dnia 29.06.201), iż na wniosek Agencji zlecono wycenę tej działki w 2008r. Z operatu szacunkowego tej nieruchomości, wykonanego przez rzeczoznawcę majątkowego w 2008r. wynika, że nieruchomość nie była użytkowana. W załączeniu Agencja przesłała kserokopie części opisowej i fotograficznej operatu szacunkowego. W piśmie z dnia 14.07.2010 r. skierowanym do Starostwa Powiatowego w K. K. S. (wnuczka) F. K. stwierdziła, iż G. N. nigdy nie gospodarowała ani nie gospodaruje na przedmiotowej działce. Fakt ten również potwierdziła B. K. (wnuczka F. K.) w piśmie z dnia 16.07.2010r. Powyższe ustalenia dały organowi podstawę do stwierdzenia, iż sporna działka nie była użytkowana rolniczo, a G. N. nie włada faktycznie tą nieruchomością. Zdaniem organu odwoławczego nawet, jeżeliby przyjąć, iż G. N. sama nie użytkowała tej nieruchomości, tylko wydzierżawiła lub oddała w użytkowanie, to i tak nie spełniała by powyższego warunku faktycznego władztwa. Powołując wyrok NSA w Białymstoku z 9 lipca 1998r. sygn. akt SA/Bk 1482/97, organ wskazał, iż nie spełnia tego warunku zstępny, który zadysponował działką na rzecz innej osoby w jakikolwiek sposób, np. wyraził zgodę na jej uprawę i pobieranie pożytków przez inną osobę. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach G. N. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazując, iż wbrew stanowisku organów, pozostawała użytkownikiem przedmiotowej działki. Stwierdziła, iż fakt użytkowania przez nią działki może potwierdzić M. M., który na jej prośbę przedmiotową nieruchomość uprawiał. Prace polowe były przez niego wykonywane także w tym roku, lecz ze względu na suszę i pobyt M. M. w szpitalu, zasiewy nie udały się. Skarżąca podkreśliła, iż skoro organy ustaliły, iż łubin na działce był siany to nie mogło dojść do wygaśnięcia użytkowania. Wskazała, iż przez cały czas była w posiadaniu przedmiotowej działki i w żadnym razie nie zmienia tego fakt posługiwanie się innymi osobami przy wykonywaniu prac polowych, co jest oczywiste w przypadku osoby w podeszłym wieku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz.U Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 p.p.s.a.). Podkreślić także należy, iż stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity z 2008r., Dz. U. Nr 50, poz. 291 ze zm.),zwanej dalej ustawą, stanowiący, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1). Z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie prawa własności działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2 a ).Takie brzmienie tego przepisu oznacza, iż ustawodawca postawił zstępnemu, ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki, warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania). Oznacza to zatem wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnego. Celem bowiem przyznania rolnikowi (który przekazał Państwu gospodarstwo rolne) prawa użytkowania działki oraz prawa korzystania z budynków było zaspokojenie interesów tego rolnika, nie zaś innych osób. Zgodnie z definicją prawa cywilnego użytkowanie polega na prawie używania rzeczy i prawie pobierania jej pożytków (art. 252 k.c.). Takie prawo korzystania z działki, czyli jej uprawiania i pobierania pożytków, ustawodawca zapewnił rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne. Użytkowanie jest niezbywalne (art. 254 k.c.) i wygasa na skutek niewykonywania przez lat 10. Wymaga odnotowania, iż takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie, w którym wskazuje się, iż warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania), oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki, przy czym wymóg ten zawiera w sobie także element ciągłości tego użytkowania w okresie od śmierci rolnika do daty ubiegania się przez zstępnego o przyznanie mu prawa własności działki (por. np. wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 lipca 1998 r., SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62). Wbrew twierdzeniom skarżącej, w ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie niniejszej. Przeprowadzone przez organy orzekające postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło, aby skarżąca faktycznie władała przedmiotową działką w zakresie odpowiadającym prawu użytkowania. W warunkach rozpoznawanej sprawy należy zatem podzielić stanowisko organu, iż skarżąca nie spełniła przesłanek zawartych w art. 118 ust. 2 a ustawy. Z akt sprawy wynika, iż F. K. (matka skarżącej) od 1983r. była pod jej opieką i mieszkała wraz z jej rodziną w K. przy ul. H. 48 m.19. Z oględzin działki przeprowadzonych w dniu 15.06.2010r. wynika, że przedmiotowa działka jest zarośnięta trawą, jeżynami, zachwaszczona. Wprawdzie stwierdzono, że miejscami wschodzi łubin, ale nie stanowi on regularnej uprawy. Należy także podkreślić, iż z informacji uzyskanych od Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w R. Gospodarstwo Administracyjno - Handlowe w K. wynika (pismo z dnia 29.06.201), iż na wniosek Agencji zlecono wycenę przedmiotowej działki w 2008r. Z operatu szacunkowego tej nieruchomości, wykonanego przez rzeczoznawcę majątkowego w 2008r. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że nieruchomość nie była użytkowana. Potwierdzają to przesłane przez Agencję kserokopie części opisowej i fotograficznej operatu szacunkowego. Prawidłowość ustaleń organu dokumentują także pisemne oświadczenia wnuczek F. K. – K. S. i B. K., które stwierdził, iż G. N. nigdy nie gospodarowała ani nie gospodaruje na przedmiotowej działce. W świetle tych okoliczności nie budzi wątpliwości Sądu, iż sporna działka nie była użytkowana rolniczo, a G. N. faktycznie nie włada przedmiotową nieruchomością. Co prawda w toku postępowania (w odwołaniu od decyzji organu I instancji) skarżąca twierdziła, że przedmiotową działkę użytkowała, którą to okoliczność mógłby potwierdzić M. M., który na jej prośbę uprawiał nieruchomość, to jednak zgromadzone przez organy dowody w sposób nie budzący wątpliwości wskazują na brak użytkowania przez skarżącą tej działki. Co więcej, z materiału dowodowego wynika, iż działka w ogóle nie była użytkowana. Odnotować także trzeba, iż skarżąca na żadnym etapie postępowania nie przedłożyła dowodów potwierdzających zasadność jej żądania, nie wnosiła również o przesłuchanie M. M. Niezależnie od powyższych okoliczności, nawet gdyby teoretycznie przyjąć, iż skarżąca przez jakiś czas użytkowała działkę i przy wykonywaniu tego prawa korzystała z pomocy innych osób, to i tak w dacie składania wniosku nie spełniała wymogów z art. 118 ust. 2a ustawy, albowiem działka nie była użytkowana, co jednoznacznie potwierdziły jej oględziny. Należy wyraźnie podkreślić, iż wykładnia przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wymaga, aby użytkowanie zstępnych miało charakter ciągły. Zatem zaprzestanie użytkowania przedmiotowej działki powoduje utratę uprawnień wynikających z wyżej przywołanego przepisu. Jak już podniesiono na wstępie regulacja prawna zawarta w przywołanym przepisie stawia zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika, jest zatem wymagane osobiste (faktyczne) użytkowanie tej nieruchomości przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Wobec tego takiego warunku nie spełnia zstępny, który nie korzysta z działki. W rezultacie podnoszone przez skarżącą w skardze zarzuty naruszenia art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy nie znajdują usprawiedliwionych podstaw. Także zarzuty skargi kwestionujące ustalenia faktyczne organów nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Wydanie bowiem zaskarżonej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 k.p.a.), a w uzasadnieniu decyzji przedstawiono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Skarga poza polemiką z ustaleniami dokonanymi przez organy administracyjne nie zawiera przekonywujących argumentów. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.