II OZ 298/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 94/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. w przedmiocie budowy budynku gospodarczego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych wobec nieujawnienia źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków. Zażalenie A. Z. na powyższe rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 130/13. Następnie, postanowieniem z dnia 21 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę A. Z. na przewlekłe prowadzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. postępowania w sprawie budowy budynku gospodarczego. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie ponownie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1180/13, oddalił zażalenie na to postanowienie. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2014 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną. W dniu 12 lutego 2014 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 17 stycznia 2014 r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Olsztynie i referendarzy sądowych wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OW 49/14, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy WSA w Olsztynie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, który postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 8/14, oddalił wniosek skarżącego. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r., Sąd odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 17 stycznia 2014 r., w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 94/12, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd podkreślił, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta, bowiem skarżący w rozpoznawanej sprawie już dwukrotnie występował z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania wniosków postanowieniami z dnia 14 stycznia 2013 r. oraz 6 listopada 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenia od tych orzeczeń zostały oddalone postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd podniósł, iż zasadniczym powodem tych rozstrzygnięć był fakt, że skarżący, mimo wezwań, nie przedłożył żądanych dokumentów źródłowych, a tym samym oświadczenia składane przez skarżącego były niewystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Dalej Sąd wskazał, że strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Sąd w pełni podzielił pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy kwestia ta została już merytorycznie, prawomocnie rozstrzygnięta wskutek uprzedniego wniosku w tym przedmiocie (w niniejszej sprawie – dwukrotnie), nie uchyla skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Jest to, zdaniem Sądu, tym bardziej istotne w sprawie, w której trzeci wniosek skarżącego o prawo pomocy nie wskazuje na jakiekolwiek nowe okoliczności, które byłyby nieznane przy rozpoznawaniu poprzednich wniosków skarżącego. Zażaleniem A. Z. zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie: 1) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP, gdyż skarżący został faktycznie na nieobiektywnych i dyskryminujących wprost stronę wnioskującą decyzjach sądowych pozbawiony niedorzecznymi argumentami ww. Sądu, gdyż sprzecznymi z dowodami aktowym sprawy w zakresie wniosku PPF o prawo pomocy i tym samym realnie obiektywnego dostępu do sądu i w jego zakresie procedury do rozpoznania jego sprawy. Co narusza nakaz konstytucyjny obowiązku RP do zapewnienia dostępu do Sądu stronom, którym ich poniesienie spowoduje uszczerbek w bycie i utrzymaniu, co u skarżącego w ocenie jego sytuacji finansowej bezsprzecznie zachodzi, gdy nie posiada on dochodów, oszczędności czy przedmiotów wartościowych, co bez wątpienia wykazał i co jest bezsporne, skoro na powyższe przedstawił dowody źródłowe i wykazał sytuację materialną i bytową we wniosku PPF niniejszej sprawy. 2) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP, przez dyskryminacyjne nastawienie do strony i jej spraw zawisłych przed WSA w Olsztynie, gdyż bezsprzecznie ww. Sąd podważa konstytucyjne prawo strony skarżącej do ich inicjowania, skoro ww. Sąd na nieobiektywnych decyzjach odmawia dostępu do sądu i jego procedury, gdyż wbrew faktom oraz materiałom dowodowym tych spraw sądowych w zakresie prawa pomocy oraz w zakresie sytuacji finansowej i bytowej strony wykazującej na brak możliwości płatniczych strony do poniesienia opłat za sprawy sądowe przed WSA w Olsztynie, a zatem na poniesienie opłat przez stronę bez uszczerbku w jej bycie i utrzymaniu. 3) art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., przez kuriozalne wywody, bo wprost niedorzecznie i wbrew dowodom sprawy, gdyż wnioskowi strony o prawo pomocy i w nim oświadczeń, że strona nie wykazała swojej sytuacji materialnej i nie można jej uznać, że spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego prawa pomocy, mimo, iż nie posiada dochodów i źródeł stałego utrzymania a majątek, jaki posiada wykorzystuje na swoje potrzeby celem zmniejszenia uszczerbku i w swoim niezbędnym utrzymaniu i zaspokojenia swoich życiowych niezbędnych w utrzymaniu i bycie potrzeb. 4) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przez nierozstrzygnięcie czy strona wnioskująca w zakresie swojego wniosku PPF o prawo pomocy jest w stanie ponieść w 100% w sprawie wnioskującą pomoc bez uszczerbku w swoim bycie i utrzymaniu. Bowiem zaskarżone powyżej postanowienie nie rozstrzyga tej kwestii a jedynie na kuriozalnych wywodach odmawia stronie wnioskującej prawa pomocy nie ustosunkowując się do zakresu wniosku i możliwości płatniczych strony wnioskującej, bowiem tego zakresu nie rozstrzyga mimo takiego nakazu, ustawą p.p.s.a. 5) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a., przez niewskazanie i niewyjaśnienie oraz nieoparcie na przepisach prawa twierdzenia z zaskarżonego postanowienia w zakresie zdania "w sposób niebudzący wątpliwości", bowiem ustawa p.p.s.a. nie wyszczególnia powyższego twierdzenia a w zakresie przepisów prawa o pomoc WSA w Olsztynie zakresem wymogów prawa obowiązany jest stosować się wyłącznie do przepisów prawa a nie dokonywać samoistnych nieobiektywnych i gołosłownych ocen i twierdzeń bez źródłowych dowodów, iż skarżący w sposób niebudzący wątpliwości nie wykazał swojej sytuacji finansowej i bytowej, skoro ww. Sąd, co sam potwierdza, nie wzywał strony do przedstawienia w tym zakresie dodatkowych dowodów, gdyż ww. Sąd zaniechał wezwania strony do wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej przez pryzmat sprawy o sygn. akt II OZ 830/11, co zakresem ustawy p.p.s.a. i jej wymogów jest niedopuszczalne, bo wprost sprzeczne z tym prawem i jego stawianymi przed sądami wymaganiami. 6) art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., polegające na wadliwym uznaniu, że skarżący realnie może ponieść koszty wnioskowanej pomocy w sprawie niniejszej bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie oraz na nieobiektywnym i oszukańczym przyjęciu, że nie udowodnił braku możliwości zdobycia środków na wnioskowaną pomoc, gdy faktycznie środków tych skarżący nie ma i obiektywnie zdobyć ich nie może i w ocenie dowodów sprawy oraz mnogości zawisłych przed WSA w Olsztynie spraw strony, skoro ww. postanowienie pomocy tej stronie odmawia nie wskazując przyczyn prawnych i faktycznego prawem przewidzianego w tym zakresie dowodu. 7) art. 255 p.p.s.a., przez bezpodstawne jego niezastosowanie w faktach niniejszej sprawy, gdy WSA w Olsztynie doszedł do przekonania, że skarżący swoim wnioskiem i przedłożonymi do wniosku dowodami źródłowymi nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż jest w sytuacji materialnej uprawniającej go faktycznie i prawnie do wnioskowanej pomocy z powodu realnego jego ubóstwa oraz braku środków finansowych, oszczędności i dochodów. Bowiem WSA w Olsztynie gołosłownie i z pełną premedytacją swoich działań bezprzedmiotowo, skoro w ogóle w sprawie nie stosował w sposób art. 255 p.p.s.a., gdyż nie wezwał strony do wykazania i wyjaśnienia wątpliwości sprawy i nie przeprowadził w sprawie właściwej procedury w zakresie prawa pomocy, co do wniosku strony PPF o pomoc i oszukańczo ww. postanowieniem celowo przedstawił gołosłowne wywody oszukując stronę i obserwatorów zewnętrznych w zakresie zaskarżonego powyżej postanowienia, iż skarżący nie wykazał, że jest osobą ubogą i nie przedłożył dowodów źródłowych na wezwanie sądowe, mimo, iż zaskarżonym postanowieniem WSA w Olsztynie stwierdza, iż wezwania takowego do strony w ogóle nie przeprowadził w sprawie jak i w innych w tym samym okresie innych sprawach zawisłych przed WSA w Olsztynie. 8) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a., przez niewskazanie i niewyjaśnienie oraz nieoparcia skarżonego postanowienia na przepisach prawa twierdzenia z zakresu ustawowego wymogu zdania "w sposób niebudzący wątpliwości", bowiem ustawa p.p.s.a. nie wyszczególnia powyższego twierdzenia a w zakresie przepisów prawa o pomoc WSA w Olsztynie zakresem wymogów prawa do procedury wniosku o pomoc i obowiązku ww. Sądu do stosowania się wyłącznie do przepisów prawa a nie do samoistnych nieobiektywnych i gołosłownych ocen i twierdzeń przeprowadzonych przez Sąd bez dowodów źródłowych i ocen zakresu wniosku i jego twierdzeń, gdy skarżący wnioskiem tym w sposób niebudzący wątpliwości wykazał swoją sytuację finansową i bytową. 9) art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przez nieustosunkowanie się przez Sąd do zarzutów strony wykazanych sprzeciwem ww. sprawie oraz przez wadliwe uznanie, że skarżący realnie może ponieść koszty wnioskowanej pomocy w sprawie niniejszej bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie oraz na nieobiektywnym i oszukańczym przyjęciu, że nie udowodnił braku możliwości zdobycia środków na wnioskowaną pomoc, gdy faktycznie środków tych skarżący nie ma i obiektywnie zdobyć ich nie może i w bezspornie w ocenie dowodów sprawy oraz mnogości zawisłych przed WSA w Olsztynie spraw strony skarżącej nie jest to możliwe do jakiegokolwiek w obecnej sytuacji finansowej strony do wykonania. 10) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a., przez bezprawność działania polegającego na dokonywaniu oceny wniosku strony skarżącej o prawo pomocy w niniejszej sprawie przez pryzmat innych spraw sądowych niezwiązanych w ogóle z niniejszą sprawą sądową, gdy przepisy ustawy p.p.s.a. na powyższe w ogóle nie zezwalają i według prawa ustawy p.p.s.a. działanie takie jest karygodne, gdyż wprost bezprawne. 11) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a., przez bezprawność przyjęcia, iż fakty, jakie to skarżący przedstawił i wykazał na ich poparcie dowodami przed WSA w Olsztynie swoim wnioskiem PPF o pomoc w niniejszej sprawie pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony skarżącej oraz nie stanowią w świetle prawa, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a., wystarczających przesłanek do wnioskowanej pomocy. 12) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a., przez gołosłowne i niemające oparcia w przepisach prawa stwierdzenie zaskarżonym powyżej postanowieniem, że skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby okoliczności i podstawy wnioskowanej pomocy w sposób niebudzący wątpliwości, gdy bezsprzecznie u zewnętrznych obserwatorów i obiektywnych oraz w ich świetle jak i orzecznictwa są one jednoznaczne i bezsprzecznie niewątpliwe, iż strona jest osobą ubogą kwalifikującą się w świetle prawa i jego faktów do przyznania jej na jej wniosek prawa pomocy, gdyż nie dysponuje jakimikolwiek środkami pieniężnymi i obiektywnie nie ma możliwości ich zdobycia i to bez uszczerbku w jej utrzymaniu i bycie, co strona wnioskiem tym i jego uzasadnieniem wykazała. 13) art. 141 § 4 w zw. z art. 255 p.p.s.a., przez kuriozalny i niekorespondujący z dowodami sprawy wywód, iż strona nie dopełniła wymagań w zakresie swojego wniosku "PPF" o wnioskowane nim prawo pomocy, gdyż zaskarżonym postanowieniem się wywodzi, że w jego zakresie nie dysponowano wiedzą na temat źródeł utrzymania wnioskującej strony o pomoc oraz jej sytuacji majątkowej, skoro w relacji sprawy bezsprzecznie ww. postanowienie przedstawia sytuację źródeł utrzymania wnioskującej strony, gdyż na to źródło postanowienie to wskazuje jak i też na sytuację majątkowa strony wskazując, że strona nie posiada dochodów i źródeł stałego utrzymania a majątek, jaki posiada wykorzystuje na swoje potrzeby celem zmniejszenia uszczerbku i w swoim niezbędnym utrzymaniu poprzez na nim uprawy płodów rolnych na swoje niezbędne przeżyciu potrzeby. 14) 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 255 p.p.s.a., gdyż zaskarżonym powyżej rozstrzygnięciem strona została pozbawiona swoich praw do właściwego i należytego rozpoznania zakresu i charakteru jej sprawy z wniosku "PPF" o prawo pomocy i w jej zakresie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia i odpowiadającego jej przedmiotu. Z uwagi na powyższe wniesiono o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo dokonał oceny przedmiotowego wniosku porównując go z okolicznościami przywołanymi przez skarżącego w poprzednich rozpoznanych już prawomocnie wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Słusznie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu, że ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Po dokonaniu w ww. kontekście analizy przedmiotowego wniosku Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa i osobista uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę poprzedniego, prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Z powyższym stanowiskiem należy się zgodzić. Wypełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł bowiem praktycznie te same okoliczności i podał te same informacje o swojej sytuacji majątkowej, których udzielił poprzednio i które były już przedmiotem oceny Sądu. Nie wskazał dodatkowo żadnych informacji sugerujących, że jego sytuacja materialna uległa zmianie. W tej sytuacji zasadnie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji odstąpił od wezwania skarżącego do uzupełnienia danych podanych we wniosku. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich informacji odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Tym bardziej, że w tej sprawie już dwukrotnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak przedstawienia okoliczności świadczących o jego realnej sytuacji majątkowej. Odnośnie zarzutu naruszenia nakazu konstytucyjnego zapewnienia dostępu do sądu wskazać należy, że obowiązek ten nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. W niniejszej sprawie skarżący tego nie uczynił. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych w zażaleniu przepisów. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.