II OZ 1166/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2349/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2349/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał na przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a." i podniósł, że – w jego ocenie – Stowarzyszenie nie wykazało, iż spełnia przesłanki zastosowania w stosunku do niego instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu Stowarzyszenie zwykłe jakim jest skarżący w niniejszej sprawie ma możliwość prowadzenia swojej działalności na podstawie własnego majątku, na przykład poprzez zwiększenie liczby członków lub zwiększenie składki. W ocenie Sądu brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezasadne byłoby bowiem zwolnienie strony od kosztów w sytuacji, gdy strona sama pozbawiła się możliwości uzyskania dochodów. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia w "statutowe", które oprócz składek członkowskich może pozyskiwać majątek z darowizn, spadków i zapisów oraz mogłoby prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii żądania od niej zbyt wysokich opłat sądowych Sąd wyjaśnił, że podczas rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przedmiotem oceny nie jest prawidłowość określenia wysokości opłaty sądowej, lecz ustalenie, czy zaistniały, wyczerpująco określone w art. 246 § 1 i § 2 P.p.s.a., przesłanki przyznania prawa pomocy. Konwencja z Aarhus, której dotyczy powoływany przez skarżącego raport wdrożeniowy, w art. 9 ust. 5 nie przewiduje generalnego obowiązku zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach dotyczących ochrony środowiska, a wyłącznie zobowiązuje strony do rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu udzielania pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. We wniesionym zażaleniu Stowarzyszenie podniosło, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie odniesiono się do jego argumentów przemawiających za zwolnieniem od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w części. Sąd nie przekonał Stowarzyszenia do swoich racji, albowiem w innych sądach wojewódzkich taka pomoc jest przyznawana organizacjom pozarządowym. Nadto podtrzymano twierdzenie, że opłaty sądowe w sprawach środowiska są nieadekwatne do dochodów większości społeczeństwa, w tym członków Stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na jakiekolwiek koszty postępowania. Zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 Pp.s.a.). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a jego uzasadnienie rozbudowane merytorycznie i przekonujące. Rację ma bowiem Sąd I instancji, że brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia, zwłaszcza, że można przyjąć, iż sama strona pozbawia się możliwości pozyskania środków finansowych nie podejmując żadnych kroków w celu ich zapewnienia na pokrycie ewentualnych kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Dopiero bowiem, gdyby kroki te okazały się niewystarczające, Stowarzyszenie mogłoby skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Okoliczności tej skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, choćby poprzez uwidocznienie, że otrzymywane składki są niewystarczające, a podejmowane działania w celu pozyskania dodatkowych środków, na przykład poprzez próbę zwiększenia liczby członków, nie przyniosły rezultatu. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że wobec niespełnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. brak było podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaś kwestia zbyt wygórowanej wysokości opłaty w sprawach środowiskowych, nie może być przedmiotem badania w sprawie o przyznanie prawa pomocy. Ze specyfiki tego postępowania wynika, że w tym postępowaniu badaniu sądu podlega jedynie sytuacja majątkowa strony pod kątem zaistnienia przesłanki pozwalającej na uwzględnienie jej żądania w całości lub części (przesłanki zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Argumentem przemawiającym za uzyskaniem przez Stowarzyszenie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie może być także twierdzenie, że cyt. "organizacjom pozarządowym w innych sądach wojewódzkich taka pomoc jest przyznawana", albowiem ocena zaistnienia przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy jest dokonywana w każdej sprawie indywidualnie, przy uwzględnieniu warunków dotyczących konkretnej strony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.