II GZ 88/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2258/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M.T. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2013 r. sprzeciwu M.T. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 grudnia 2012 r. (sygn. akt V SA/Wa 2258/12) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Wnioskiem z 23 października 2012 r. M.T. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z matką, posiada dom o pow. 70 m2, nieruchomość rolną o pow. 6,5 ha, a także budynki gospodarcze i “nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych". W rubryce 10 wniosku oświadczył, że jego matka uzyskuje rentę w wysokości 750 zł miesięcznie. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych bowiem nie otrzymał zapłaty za sprzedane płody rolne, a nadto posiada kredyty, które wymagają pilnej spłaty. Zarządzeniem z 8 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wezwał wnioskodawcę do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w związku z tym, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wnioskodawca został wezwany do udzielenia informacji jaki jest miesięczny dochód z posiadanej przez niego nieruchomości rolnej oraz związane z niezbędnym utrzymaniem miesięczne wydatki wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe i czy wnioskodawca bądź osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają rachunki bankowe, lokaty, oszczędności pieniężne, ewentualnie inny majątek ruchomy znacznej wartości, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Ponadto wnioskodawca został wezwany do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego, bądź osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia z urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego oraz innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną. W piśmie z 19 listopada 2012 r. skarżący wyjaśnił, iż z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga miesięczny dochód w wysokości około 900 zł. Wskazał, iż jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, wyżywieniem, ubraniem wynoszą około 1.500 zł. Matka wnioskodawcy nie posiada lokat i oszczędności oraz majątku ruchomego znacznej wartości, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie około 750 zł, przy czym zaciągnęła kredyt w wysokości 6.500 zł. Wnioskodawca wskazał również, iż jest zadłużony z tytułu podatku rolnego oraz z tytułu składek na ubezpieczenie w KRUS. Do pisma załączył dwa wyciągi z rachunku bankowego wskazujące na stan konta w okresach 1.05.2012 – 31.05.2012 oraz 1.09.2012 – 30.09.2012, nakaz płatniczy dotyczący zobowiązania w podatku rolnym i leśnym oraz informację o zadłużeniu w KRUS. Rozpoznając powyższy wniosek, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując na brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych wynikających z postępowania sądowego z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy. Pismem z 20 grudnia 2012 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie podnosząc, iż ze względu na brak maszyn do pracy w polu, dochód który uzyskuje przeznacza na opłacenie usług wykonywanych w gospodarstwie oraz wyjaśnił, że nie przedłożył żądanych wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ "co miesiąc ich nie otrzymuje, gdyż praktycznie nie posiada na nich środków". Wskazał również, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu powyższego sprzeciwu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd podkreślił, że ciężar wykazania, że strona znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z tego prawa spoczywa na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy, a zatem rozstrzygnięcie jest zależne od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF z 23 października 2012 r. było niewystarczające do oceny czy strona jest w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Sąd wskazał, że pomimo wezwania skarżący nie nadesłał dokumentów i nie udzielił informacji, które pozwoliłyby na ustalenie stosunku obciążeń finansowych wynikających z postępowania sądowego z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W ocenie Sądu skarżący nie wykonał należycie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2012 r. Odnośnie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów Sąd wyjaśnił, że dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest wystarczające ustalenie jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami. W ocenie Sądu, brak ten wykluczył dokonanie oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uznał, że oświadczenia skarżącego są nierzetelne i budzą wątpliwości, a zatem nie jest możliwe dokonanie na ich podstawie właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M.T. W zażaleniu skarżący wskazał, że posiada niewielkie gospodarstwo rolne, z którego się utrzymuje i na którego prowadzenie przeznacza większość swoich dochodów. Odnośnie niezłożenia dokumentów, do których przedstawienia był wzywany, wyjaśnił, że comiesięcznych wyciągów z rachunku bankowego nie posiada, gdyż nie otrzymuje ich regularnie co miesiąc, a jedynie co 2-3 miesiące. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, w kwestii wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa spoczywa zatem na stronie i to od strony zależy czy spełnienie ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy zostanie udowodnione. Sąd orzeka na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów i dokonuje ich oceny, pod kątem określenia czy przyczyny uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że w związku z niezłożeniem przez niego dokumentów, do których złożenia był wezwany, nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, w związku z czym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał go do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych. Wskazać należy, że skarżący został wezwany do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego, bądź osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia z urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego oraz innych dokumentów, które mogłyby potwierdzać wykazywaną sytuację materialną. Żadne z opisanych dokumentów nie zostały przez skarżącego złożone. Wskazać należy, że dokumenty te były niezbędne dla dokonania prawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a uzyskanie ich nie wiązało się z wyjątkową uciążliwością po stronie skarżącego. Nadesłane przez skarżącego łączne wyciągi przedstawiające jedynie saldo rachunku bankowego na koniec maja i września 2012, nie mogły stanowić podstawy określenia sytuacji majątkowej strony. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów i niezbędnych kosztów utrzymania jego oraz jego domowników. Dokumenty obrazujące dochody i obciążenia finansowe wnioskodawcy osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym były dokumentami kluczowymi dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.