II OSK 590/13

Dnia 2 grudnia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl /spr./ sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Mariola Kowalska Protokolant starszy asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1457/12 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego kwotę 295, 20 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że skarżący został pozbawiony uprawnień kombatanckich z tytułu "utrwalania władzy ludowej" decyzją ostateczną Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2003 r. Składając wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., skarżący załączył odpowiednie dokumenty, w tym zawiadomienie Terenowej Komisji Wojskowej w L. z dnia [...] października 2009 r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. organ wznowił postępowanie administracyjne. Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] marca 2012 r., odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2003 r. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. L. odbywał służbę wojskową od [...] września 1947 r., natomiast z przepisu art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wynika, że uprawnienia kombatanckie zachowują m.in. żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Ponadto organ podkreślił, że uprawnienia kombatanckie zostały zainteresowanemu odebrane decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r., która została skontrolowana przez WSA w Warszawie, który wyrokiem oddalił skargę strony. Decyzja stała się ostateczna. Organ podniósł także, iż nawet służba w oddziałach, które rozminowywały po wojnie terytorium Polski, czy stan zdrowia zainteresowanego nie mogą być przesłanką do wyjątkowego traktowania, gdyż nie przewiduje tego ustawa o kombatantach. Rozpoznając ponownie sprawę, w wyniku wniosku złożonego przez M. L., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2012 r. W uzasadnieniu organ podkreślając zasadę trwałości decyzji administracyjnych i wyjątkowość instytucji wznowienia postępowania, wyjaśnił, że uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić tylko wtedy, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia (w rozpatrywanym przypadku nowe fakty i dowody) okażą się na tyle istotne, że wywrą wpływ na rozstrzygnięcie decyzji ostatecznej. W tym zakresie organ podzielił argumentację zawartą w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. L. wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił bezprawne i bezpodstawne przyjęcie, iż uprawnienia kombatanckie otrzymał w wyniku uczestnictwa w walkach o niepodległość i utrwalanie władzy ludowej. Podkreślił, że nigdy w takich walkach nie uczestniczył, a zajmował się rozminowaniem terytorium kraju. Uległ w związku z tym poważnemu wypadkowi i nie otrzymał z tego tytułu żadnego odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną, wobec czego oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Wskazując na przesłankę wznowienia postępowania znajdującą zastosowanie w niniejszej sprawie Sąd podkreślił, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Uchylenie decyzji ostatecznej jest możliwe tylko wtedy, gdy nowe fakty i dowody okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd wskazał, że przedstawione przez skarżącego, jako podstawa wznowienia, dowody jednoznacznie wskazują, że w okresie od września 1947 r. do września 1949 r. odbywał on służbę w Wojsku Polskim biorąc udział w rozminowywaniu po wojnie terytorium Polski, w wyniku czego został poważnie ranny. Te okoliczności nie stanowią – zgodnie z obowiązującymi przepisami - podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Uprawnienia kombatanckie osobom służącym w LW do 30 czerwca 1947 r., mogą być wyłącznie zachowane na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 400). Stanowi on, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 – 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę woskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947r. Na marginesie Sąd wskazał, że skarżący, nawet w przypadku posiadania na chwilę obecną uprawnień, nie mógłby skorzystać z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z uwagi na okres pełnienia służby. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku M. L., reprezentowany przez adwokata, podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. przez błędne jego zastosowanie, które doprowadziło do niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a w konsekwencji do pozostawienia w obiegu prawnym wadliwej decyzji (decyzji ostatecznej organu z dnia [...] czerwca 2003 r. pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich) wydanej przez organ z naruszeniem art. 8 k.p.a. polegającym na takim sposobie działania, który wręcz ogranicza zaufanie jednostki do organów administracji publicznej a objawia się w: - znacznie spóźnionym podjęciu działań (min. 10 lat) co sugeruje, a wręcz konstytuuje prawidłowość dotychczasowej decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich, a jednocześnie narusza art. 16 k.p.a. i - naruszającym art. 7 k.p.a. postępowaniu nieuwzględniającym słusznego interesu obywatela oraz nieobejmującym inicjatywy organu do podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego a tym samym sprzecznym z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niepełne przedstawienie w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy polegające na niewskazaniu, które ustalenia organu Sąd I instancji przyjął, a które nie ograniczając się tym samym tylko do ich przytoczenia, co negatywnie rzutuje na możliwość pełnej drugoinstancyjnej kontroli orzeczenia. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych (w tym kosztów zastępstwa procesowego) na podstawie art. 203 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie stwierdziwszy przesłanek zaistnienia nieważności niniejszego postępowania Naczelny Sąd Administracyjny związany powołanymi w skardze kasacyjnej zarzutami, rozpoznał sprawę w granicach tej skargi. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw a tym samym nie mogła być uwzględniona. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że zaskarżona w sprawie decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych została wydana po wznowieniu postępowania z uwagi na zaistnienie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a zatem w sytuacji, gdy w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, z uwagi na fakt wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, zachodzi konieczność ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Sprawa będąca przedmiotem wznowionego postępowania dotyczyła próby wzruszenia ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2003 r. pozbawiającej M. L. uprawnień kombatanckich, opartej na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Decyzja ta, co warto podkreślić, była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 26 stycznia 2004 r., sygn. akt V SA 3288/03 oddalił skargę M. L.. W tej sytuacji, we wznowionym postępowaniu należało dokonać ponownej oceny materiału dowodowego w kontekście przedstawionych przez skarżącego jako podstawa wznowienia dokumentów, w szczególności zawiadomienia Terenowej Komisji Wojskowej w L. z dnia [...] października 2009 r. i innych. Stwierdzić zatem należy, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego zasadnie doprowadziła Sąd I instancji do przekonania, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do uchylenia decyzji o pozbawieniu M. L. uprawnień kombatanckich. Stanowiące bowiem podstawę do wznowienia postępowania dowody, jak również zgromadzone uprzednio dokumenty, nie mogły skutkować uznaniem, iż w odniesieniu do osoby skarżącego nie zachodzi przesłanka pozbawienia go uprawnień kombatanckich. Wskazać należy, że art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. pierwsze ustawy o kombatantach stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uprawnienia te uzyskały wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. W zdaniu drugim tego przepisu wskazano zaś, że uprawnienia te zachowują osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Wobec tak wyraźnego sformułowania przywołanej treści zdania drugiego tego przepisu, brak było podstaw do przyjęcia, że przedstawione przez skarżącego dokumenty świadczące o odbywaniu przez niego służby wojskowej w Wojsku Polskim od września 1947 do września 1949 r., mogły stanowić przesłankę do zachowania uprawnień kombatanckich. W świetle powyższego nie znajduje uzasadnienia argumentacja skargi kasacyjnej oparta na stwierdzeniu, że Sąd I instancji pominął, iż zaskarżona decyzja została wydana przy nieuwzględnieniu słusznego interesu obywatela i braku inicjatywy organu do poznania prawdy obiektywnej. Z całą stanowczością nie sposób również zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącego, że na wadliwą ocenę dokonaną przez Sąd I instancji wpłynęło pominięcie okoliczności, iż uprawnienia kombatanckie zostały skarżącemu odebrane po upływie ponad 10 lat od ukazania się podstawy prawnej odwołania. Powoływany tutaj argument, że upływ tak długiego okresu czasu "sugerował" zasadność i zgodność z obowiązującym prawem decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich, jest wyrazem niezrozumienia instytucji służących wzruszeniu ostatecznych decyzji administracyjnych. Uznając za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada dyspozycji tej normy, która w zdaniu pierwszym zakreśla obowiązek zwięzłego przestawienia w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd wnikliwie odniósł się do stanu faktycznego sprawy, a także wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Z faktu, że skarżący nie zgadza się z ustaleniami i oceną Sądu nie można kwestionować prawidłowości uzasadnienia wyroku. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, w związku z czym, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym przepisami art. 258 - 261 p.p.s.a.