II GZ 104/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 10 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1313/12 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/GL 1313/12, odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W.Z. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] czerwca 2012 r. w przedmiocie płatności obszarowych. Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 4 sierpnia 2012 r. wezwano skarżącego do usunięcia, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, braku złożonej w sprawie skargi w postaci nieuiszczenia wpisu sądowego. Zarządzenie to zostało przesłane skarżącemu na adres podany w skardze. Sąd wskazał również, że adresata przesyłki nie zastano pod wskazanym adresem i nie było możliwości doręczenia przesyłki innym osobom, wobec czego została ona pozostawiona w placówce pocztowej dnia 22 sierpnia 2012 r. Zawiadomienie o możliwości jej odbioru pozostawiono w skrzynce pocztowej, a następnie powtórnie awizowano dnia 30 sierpnia 2012 r. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał przesyłkę za doręczoną z dniem 5 września 2012 r., na podstawie art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: jako p.p.s.a.). Wnioskiem z dnia 20 września 2012 r. skarżący wystąpił do Sądu o wydanie mu powyższej przesyłki. Pismem z dnia 20 września 2012 r. zwrócił się również z prośbą o przywrócenie terminu do dokonania wpisu sądowego. Jednocześnie złożył na stosownym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wskazał, odmawiając skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, że nieuprawdopodobnił on, że nie ze swojej winy nie złożył wniosku o przyznane prawa pomocy w terminie siedmiu dni od dnia, w którym Sąd uznał przesyłkę za doręczoną (5 września 2012 r.). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący domagał się jego uchylenia. Podał, że nie mógł odebrać przesyłki zawierającej wezwanie go do uiszczenia wpisu sądowego, iż w tym czasie przebywał za granicą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. (art. 87 § 1, 2 i 4 powołanej ustawy). Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Powołany przepisy nie przewiduje terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tak więc strona może składać taki wniosek w dowolnym czasie w toku trwającego postępowania. Zatem, skoro możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest ograniczona żadnym terminem, to tym samym nie jest możliwe uchybienie takiemu terminowi, a co za tym idzie - również przywrócenie uchybionego terminu. W takiej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu należy uznać za niedopuszczalny z mocy ustawy. Z kolei, gdyby strona skarżąca złożyła sam wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w otwartym terminie na uiszczenie wpisu od skargi, taki wniosek przerwałby bieg terminu do uiszczenie wpisu do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie zwolnienia od kosztów. W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów został złożony po upływie terminu do uiszczenie wpisu od skargi, a co za tym idzie strona skarżąca nie może oczekiwać, by ten termin (na uiszczenie wpisu) uległ skutecznemu przerwaniu, ponieważ w takim przypadku termin ten można tylko przywrócić. Wniosek o przyznanie prawa pomocy wywiera bowiem skutki prawne od daty jego wniesienia, co oznacza, że nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, które strona miała obowiązek uiścić przed jego złożeniem, jeśli termin do ich uiszczenia skutecznie upłynął. Podsumowując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji błędnie rozważał możliwość przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy można złożyć na każdym etapie postępowania, brak było przeszkód co do zasady do rozpoznania takiego wniosku. Należy jednak zauważyć, że skarżący pismem z dnia 20 września 2012 r. nie zwracał się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale o przywrócenie terminu na dokonanie wpisu sądowego. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. powinien rozpoznać przede wszystkim wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, badając czy zostały spełnione przesłanki z art. 86 p.p.s.a. uzasadniające przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi i w następstwie tego odnieść się do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.