IV SA/Wa 1887/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego A. S. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. po rozpatrzeniu odwołania H. J. od decyzji Burmistrza P. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie naruszenia naturalnych stosunków wodnych poprzez zmianę odpływu wód z nieruchomości położonej przy ul. [...] w P. na podstawie art. 138 § 2 kpa uchyliło w całości zaskarżoną decyzję, a sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne. Burmistrza P. decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie naruszenia naturalnych stosunków wodnych poprzez zmianę odpływu wód z nieruchomości położonej przy ul. [...] w P. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że po wydaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...] maja 2012 r. zostały przeprowadzone oględziny w miejscu położenia nieruchomości w dniu [...] czerwca 2012 r. w czasie ulewnego deszczu i nie stwierdzono faktu zalewania działki H. J. Oględziny zostały przeprowadzone bez udziału H. J. i A. S., z tej czynności został sporządzony protokół i udostępniony stronom postępowania. W oparciu o powyższe ustalenia organ pierwszej instancji wydał decyzję umarzającą postępowanie. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła H. J., podtrzymując swoje stanowisko w sprawie naruszenia przez sąsiada naturalnych stosunków wodnych na gruncie. Powołując się na poprzednie rozstrzygniecie Kolegium wskazała, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił zaleceń organu odwoławczego, jak również przeprowadził oględziny bez udziału stron postępowania. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przytoczyło treść art. 29 § 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.), z którego wynika, że właścicielowi gruntu nie wolno podejmować na swoim gruncie takich działań, które powodowałyby zmianę stosunków wodnych, zmianę kierunku odpływu wody opadowej i ze źródeł, o ile działania te miałyby spowodować szkodę dla gruntów sąsiednich. Zakaz działań właścicielskich obejmuje także zgodnie z treścią pkt 2 powyższego przepisu odprowadzanie wód i ścieków na grunty sąsiednie niezależnie od tego czy działanie to mogłoby wywołać szkodę. Przepis art. 29 ust. 2 powyższej ustawy nakłada na właściciela obowiązek dbałości o wyeliminowanie szkodliwości zachodzących na jego gruncie zdarzeń poprzez usuwanie przeszkód oraz zmian w odpływie wody powodujących szkodę dla gruntów sąsiednich, niezależnie od tego czy są one następstwem przypadkowego zdarzenia czy też działania osób trzecich. Przepis ten stanowi więc źródło nie tylko określonych zakazów dla właściciela gruntu, ale też źródło nakazu stałej kontroli stanu gruntu w zakresie stosunków wodnych. Spowodowanie przez właściciela nieruchomości zmiany stosunków wodnych powodujących szkodę na gruntach sąsiednich jest podstawą do nałożenia przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta sankcji w postaci nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom. Organ wskazał, że wydanie decyzji o nałożeniu określonych ustawowych sankcji wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy te zmiany spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów. Oznacza to obowiązek przeprowadzenia postępowania zgodnie z przepisami kpa, jak również zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podkreśliło, że po ustaleniu stron postępowania organ winien, stosownie do brzmienia art. 61 kpa powiadomić je o wszczęciu postępowania w danej sprawie, wskazując jego przedmiot, jak również przepisy prawa materialnego, regulujące jego zakres, zaś przed wydaniem decyzji zawiadomić strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzony materiałem dowodowym i zajęcia stanowiska w sprawie. Jeżeli zaś organ przeprowadza czynności jaką są oględziny nieruchomości, to zgodnie z art. 79 kpa strony powinny być zawiadomione o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z oględzin, co najmniej 7 dni przed terminem i mieć zapewnione prawo udziału w oględzinach, szczególnie w sytuacji gdy w sprawie uczestniczą strony o spornych interesach. W powyższej sprawie zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji całkowicie zignorował poprzednie orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. [...] i nie przeprowadził postępowania dowodowego zgodnie z zaleceniami organu. W szczególności oględziny nieruchomości przeprowadzono bez udziału stron postępowania i co istotne oględziny te ograniczyły się do obserwacji obu nieruchomości przed wejściem oraz nie powołano niezależnego biegłego, zwłaszcza, że H. J. zgłosiła taki wniosek. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że postępowanie dowodowe poprzedzające wydanie decyzji Burmistrza P. nr [...] z dnia [...] lutego 2012 w sposób rażący uchybia przepisom procesowym, a w szczególności art. 78, 79, 84 kpa oraz art. 7, 77 i 80 kpa. Skoro organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny wyłącznie z udziałem pracowników urzędu, jak również dokonał tej czynności nie wchodząc na obie działki, to w tym stanie rzeczy nie można uznać takiego dowodu za wiarygodny, a ten z kolei nie może stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem organu odwoławczego zasada prawdy obiektywnej wymaga zastosowania środka dowodowego, który z racji skomplikowanego charakteru sprawy umożliwi ocenę czy w istocie działanie sąsiada spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruncie H. J., a to bezspornie wymaga wiadomości specjalnych. Z tych względów z uwagi na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego niezbędne jest – zdaniem organu odwoławczego – uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia celem przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z wytycznymi organu odwoławczego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. S. Zdaniem skarżącego, który powołuje się na treść art. 10 § 1 i § 2 kpa oględziny przeprowadzone przez pracowników Urzędu Miasta w P. w dniu [...] lipca 2011 r. były sprawą niecierpiącą zwłoki ze względu na to, że podczas ulewnego deszczu potwierdzenie skargi zgłoszonej przez H. J., że zalewanie jej działki przez wody opadowe spływające z nieruchomości skarżącego mogłyby spowodować niepowetowana szkodę materialna. Zasadne zdaniem skarżącego było przeprowadzenie wizji lokalnej w czasie ulewnego deszczu celem oceny zasadności skargi złożonej przez H. J. Ten sposób działania jest zgodny z art. 12 § 1 kpa zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. W związku ze specyfiką przedmiotu niniejszego postępowania najprostszą, wiarygodną i obiektywną metodą działania było przeprowadzenie wizji lokalnej w czasie ulewnego deszczu. Przeprowadzenie wizji lokalnej zgodnie z art. 79 kpa było nieuzasadnione z uwagi na brak możliwości przewidzenia opadów deszczu w czasie, który umożliwiłby powiadomienie stron na 7 dni przed planowanym terminem oględzin. Wskazując na powyższą argumentację skarżący A. S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję (postanowienie) w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy tego typu decyzji jest zatem ograniczona wymogiem spełnienia w/w przesłanek. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja kasacyjna wydana w trybie art. 138 § 2 kpa. Jako podstawę uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy wskazał na konieczność przeprowadzenia ponownego postępowania dowodowego (wywołanie opinii biegłego) z udziałem stron. Materialno – prawną podstawą rozstrzygnięcia zarówno organu pierwszej, jak drugiej instancji był art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 z późn. zm.), zgodnie z którym właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu szkody zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. A zatem z dyspozycji powyższego przepisu wynika, że aby organy mogły nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom dla gruntów sąsiednich organ musi ustalić, że: 1. doszło do zmiany stanu wody na gruncie, 2. dokonane zmiany w odpływie wody powodują szkodę dla gruntów sąsiednich. Sąd podkreśla w tym miejscu, że nie istnieje przepis, z którego wyinterpretować można by bezwzględną konieczność powoływania biegłego w sprawach z zakresu art. 29 ustawy Prawo wodne. W niniejszej sprawie oględziny nieruchomości dokonane przez osoby będące pracownikami organu administracji były wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Ustalony stan faktyczny w realiach niniejszej sprawy nie dawał podstaw do przyjęcia, że istnieje konieczność skorzystania – w celu wyjaśnienia sprawy – z uzyskania informacji wymagających wiadomości specjalnych z zakresu stosunków wodnych. Tym samym zbędnym i niecelowym było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Dla poczynienia ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie wystarczająca była wiedza posiadana przez pracowników organów administracji. Wskazać należy, że oględziny przeprowadzała w dniu [...] lipca 2011 r. inspektor ds. ochrony środowiska. Nie można zgodzić się z poglądem by co do zasady w każdej sprawie dotyczącej zmiany stosunków wodnych należało powoływać dowód z opinii biegłego, gdy do poczynienia ustaleń faktycznych wystarczająca jest wiedza i umiejętności posiadane przez pracowników organów administracji. Z protokołu oględzin dokonanych w dniu [...] lipca 2011 r. w trakcie ulewnego deszczu wynika, że woda gromadzi się na działce A. S., ale wjazd do garażu H. J. od strony A. S. nie jest zalany wodą. Ponadto wzdłuż ogrodzenia [...]. Dodatkowo podkreślić należy, że pismem z dnia 25 sierpnia 2011 r. z Urzędu Miejskiego w P., podpisanego przez Kierownika Referatu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej H. J. została poinformowana, że kontrola przeprowadzona w dniu [...] lipca 2011 r. w czasie ulewnego deszczu nie wykazała zalewania działki wnioskodawczyni. Jednocześnie wezwano H. J. o osobiste lub telefoniczne powiadomienie urzędu lub komisariatu policji o ewentualnym zalaniu działki do dnia 30 listopada 2011 r. w celu spisania na miejscu stosownego protokołu. Do dnia wskazanego w piśmie (przez 3 miesiące) H. J. nie informowała organu o ponownym zalewaniu jej działki i nie wskazywała na naruszenie naturalnych stosunków wodnych poprze zmianę kierunku odpływu wód z nieruchomości A. S. Słuszne więc było stanowisko organu pierwszej instancji umarzające postępowanie administracyjne w powyższej sprawie. Jeżeli organ właściwy w sprawie naruszenia stosunków wodnych, prowadząc postępowanie, stwierdzi, że nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie winien właśnie umorzyć postępowanie. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.