I SA/Bk 365/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego opłaty abonamentowe RTV oddala skargę. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] września 2012 r. nr [...] utrzymujące w mocy na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w A. z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w sprawie zarzutów w przedmiocie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego opłaty abonamentowe RTV, wystawionego przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. Jak wynika z ustaleń organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Pani J. S. (dalej Skarżąca) na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. W tytule wykonawczym należność określono jako opłaty abonamentowe oraz wskazano, że należność wynika z mocy prawa tj. art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr 85, poz. 728 ze zm.). Po otrzymaniu odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia Skarżąca wniosła za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w A. pismo z [...] lipca 2012 r. zatytułowane jako "skarga w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego". Skarżąca podniosła zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez nieuprawniony podmiot. W piśmie zawarto wniosek o o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutów oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pismo to, potraktowane ostatecznie jako zawierające zarzut z art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. przekazał do Poczty Polskiej S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej w B. celem zajęcia stanowiska. Postanowieniem z [...] lipca 2012 r. wierzyciel uznał zarzut w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji administracyjnej za bezzasadny. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że na podstawie wniosku Skarżącej o rejestrację odbiorników radiowych i telewizyjnych, dopełniono formalności polegającej na rejestracji odbiorników, a w związku z zaprzestaniem uiszczania opłat przesłano Skarżącej zawiadomienia o braku wymagalnych opłat. Wobec braku opłat wysłano upomnienie wzywające do zapłaty należności zawierające pouczenie, że w przypadku nieuiszczenia należności zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne w administracji. Wobec nieuiszczenia należności wystawiono tytuł wykonawczy. Wierzyciel wskazał, że występowanie Poczty Polskiej S.A., jako wierzyciela zaległości w płatności opłat abonamentowych, znalazło potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08. Wyjaśnił również, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 5 sierpnia 2008 r. o komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego użyteczności publicznej "Poczta Polska" (Dz. U. Nr 180, poz. 1109) spółka wstąpiła we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem była Poczta Polska, bez względu na charakter prawny tych stosunków, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Postanowienie to stało się ostateczne, ponieważ Skarżąca nie wniosła od niego zażalenia. Postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. uznał za niezasadny wniesiony przez Skarżącą zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej z tytułu opłaty abonamentowej. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ egzekucyjny powołał się na stanowisko wierzyciela oraz na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymując w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne w pierwszej kolejności wyjaśnił, że w świetle art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., w przypadku egzekucji o charakterze pieniężnym wierzyciel powinien zająć stanowisko w sprawie zarzutów w formie postanowienia. Powyższe uprawniało Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej do wydania postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił stanowiska Naczelnika Urzędu Skarbowego w A., że stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu było wiążące dla organu egzekucyjnego stwierdzając, że nie znajduje ono oparcia w treści art. 34 § 1 u.p.e.a. Kwestia ta, zdaniem organu odwoławczego, nie powinna jednak skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, które zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie o uznaniu zarzutu Skarżącej za nieuzasadniony. W tym zakresie wskazano, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Stosownie do art. 3 § 1 tej ustawy egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Wskazując na przepisy - art. 2 ust. 1 i 3, art. 3 ust. 4, art. 7 ust. 3 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (tj. Dz. U. Nr 85, poz. 728 ze zm.) organ odwoławczy stwierdził, że wprawdzie Poczta Polska nie została wyposażona przez ustawodawcę w prawo do wydawania decyzji (postanowienia) określającej wysokość zobowiązania z tytułu zaległego abonamentu, egzekucja zaległego abonamentu jest jednak możliwa "bezpośrednio z przepisu prawa", pomimo, iż obowiązek uiszczania abonamentu RTV nie mieści się "w zakresie administracji rządowej". Podniósł, że w kwestii dopuszczalności egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych, wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08, stwierdzając, że art. 7 ust. 3 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych są zgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i nie są niezgodne z art. 1 oraz z art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji. Trybunał uznał, że w zakresie ustalania wysokości należnego abonamentu nie jest konieczny tryb decyzyjny, bowiem jest to czynność materialno-techniczna dotycząca obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Stąd stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Ponadto Trybunał stwierdził m.in., że wynikająca z ustawy egzekucyjnej (lex generalis) norma ogólna dopuszczająca administracyjną egzekucję obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisu prawa tylko, gdy mieszczą się one w zakresie administracji rządowej, zostaje "uchylona" mocą zawartych w innych ustawach norm szczególnych (leges speciales), przekazujących określone należności pieniężne do egzekucji administracyjnej. W konkretnym wypadku takim przepisem szczególnym jest art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się także w kwestii podważanych przez Skarżącą uprawnień Poczty Polskiej S.A. stwierdzając m.in., że sam wybór Poczty Polskiej jako podmiotu odpowiedzialnego za rejestrację odbiorników i egzekwowanie wpływów z abonamentu nie wywołuje zastrzeżeń co do dopuszczalności takiego uregulowania, ani nie wyklucza skuteczności podejmowanych działań. Wykonywanie zadań publicznych może być zlecane różnorodnym podmiotom spoza administracji, także spółkom prawa handlowego. Z przepisów art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 5 ustawy o opłatach abonamentowych i § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 7 lipca 2005 r. w sprawie określenia jednostek operatora publicznego przeprowadzających kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych i uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie, wzoru upoważnienia do wykonywania czynności kontrolnych oraz zasad i trybu wydawania tych upoważnień (Dz. U. Nr 132, poz. 1116 ze zm.), jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, wynika, że wierzycielem w przedmiotowej sprawie jest Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej, który wystawił tytuł wykonawczy. Organ odwoławczy wskazał, że zgłoszony przez Skarżącą dopiero w zażaleniu zarzut braku wymagalności obowiązku (art. 33 pkt 2 u.p.e.a.) poprzez wskazanie, że płacony przez nią abonament dla platformy Cyfrowej+ zawierał również opłaty abonamentowe nie podlega badaniu jako zgłoszony po terminie. Organ stwierdził, że uznanie za nieuzasadniony zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej rozstrzyga jednocześnie o braku podstaw do umorzenia postępowania. W skardze do sądu administracyjnego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uznanie niedopuszczalności egzekucji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie art. 33 pkt 6 i art. 3 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie dopuszczalności egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez podmiot nieuprawniony - spółkę prawa handlowego w sytuacji, gdy egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 u.p.e.a., gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego; 2. błędną interpretację art. 2 § 1 pkt 5 w kontekście brzmienia art. 3 § 1 u.p.e.a. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Poczta Polska S.A. jest spółką prawa handlowego i nie ma legitymacji do występowania jako strona postępowania w egzekucji administracyjnej. Poczta Polska nie działa w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego i jako taka nie może wydawać postanowień władczych. Możliwość wystawiania przez nią tytułów wykonawczych opiera się tylko na wątpliwej podstawie prawnej - art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych. Skarżąca podniosła, że Trybunał Konstytucyjny w wiążącej sentencji wyroku orzekł jedynie, że art. 7 ust 1 i 5 oraz art. 7 ust. 3 i ust. 6 ustawy o opłatach abonamentowych nie jest niezgodny z art. 1, 2, 84 i 217 Konstytucji RP, nie odniósł się natomiast do ich zgodności z innymi przepisami prawa. Wskazała także na zdanie odrębne zgłoszone do ww. wyroku, wypowiedź rzecznika prasowego resoru finansów, odpowiedź Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na zapytanie poselskie nr 8083 oraz wypowiedź premiera. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Kwestią sporną w sprawie jest dopuszczalność egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych. Skarżąca zarzuca brak podstaw do wystawienia administracyjnego tytułu wykonawczego na należność z tytułu abonamentu RTV przez Pocztę Polską S.A., jako spółkę prawa handlowego. Oceniając zasadność postawionego zarzutu, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. W świetle art. 3 § 1 u.p.e.a. egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Stosownie zaś do art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych do opłat abonamentowych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. W przepisie art. 3 § 1 u.p.e.a. wyszczególniono zatem dwie kategorie obowiązków: obowiązki wynikające z decyzji lub postanowień właściwych organów i obowiązki wynikające bezpośrednio z przepisów samego prawa, o ile są to obowiązki znajdujące się w zakresie administracji rządowej lub administracji samorządu terytorialnego. Niewątpliwie Poczta Polska S.A. nie została wyposażona w uprawnienie do wydawania decyzji lub postanowień określających wysokość należnych opłat abonamentowych. Rozważenia wymaga natomiast, czy wskazane opłaty stanowią obowiązki w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, które wynikają bezpośrednio z przepisu prawa, a zatem czy mieszczą się w drugiej z wymienionych kategorii. Obowiązujące przepisy dają podstawy do stwierdzenia, że opłaty abonamentowe są należnościami, które wynikają wprost z przepisów prawa. Wysokość należności z tytułu niezapłaconego abonamentu została określona w art. 3 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Zgodnie z art. 3 ust. 2 tej ustawy, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji do dnia 31 maja każdego roku ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" stawki kwotowe opłat abonamentowych na następny rok kalendarzowy. Odnośnie terminu uiszczania opłat, art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o opłatach abonamentowych stanowi, że na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży obowiązek uiszczania abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika. W myśl art. 3 ust. 4 ww. ustawy, opłatę abonamentową uiszcza się z góry do 25 dnia miesiąca, za który opłata jest należna i może też być ona uiszczona z góry za cały rok albo za wybrane miesiące. Tym samym pierwsza wpłata staje się wymagalna z upływem 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika, a kolejne wpłaty stają się wymagalne z upływem 25. dnia kolejnych miesięcy. Stąd w przypadku ustalenia, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, określenie w ustawie wysokości należności z tytułu abonamentu oraz terminu płatności, pozwala na stwierdzenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek. Nie jest sporne, że Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, będąca dysponentem opłat abonamentowych, nie jest organem administracji rządowej (nie podlega Radzie Ministrów i nie jest przez nią kontrolowana) i nie mieści się w żadnym z działów administracji rządowej. W konsekwencji obowiązek uiszczenia abonamentu RTV nie mieści się "w zakresie administracji rządowej", o którym mowa w art. 3 § 1 u.p.e.a. Nie przesądza to jednak o niemożliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej nieuiszczonego abonamentu. W tej kwestii wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, że art. 7 ust. 3 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych są zgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i nie są niezgodne z art. 1 oraz z art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji. Jak wynika z uzasadnienia wyroku, zdaniem Trybunału mimo, że obowiązek uiszczania abonamentu nie należy do zakresu administracji rządowej, przepis art. 3 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody prowadzenia egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych. Wynikająca z ustawy egzekucyjnej (lex generalis) norma ogólna dopuszczająca administracyjną egzekucję obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisu prawa tylko, gdy mieszczą się one w zakresie administracji rządowej, zostaje - zgodnie z tzw. regułą kolizyjną porządku treściowego – "uchylona" mocą zawartych w innych ustawach norm szczególnych (leges speciales), przekazujących określone należności pieniężne do egzekucji administracyjnej. Norma szczególna wprowadza wyjątek od normy ogólnej, która nie znajduje zastosowania w konkretnym wypadku stosowania prawa, a zatem nie stoi na przeszkodzie egzekwowaniu również tych obowiązków, które pozostają poza zakresem administracji rządowej. Taką normę szczególną stanowi art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych ustanawiając wyjątek od normy ogólnej wynikającej z art. 3 u.p.e.a. Pogląd ten dodatkowo uzasadniają publicznoprawny charakter abonamentu i wyraźne upoważnienie do żądania wykonania obowiązku (art. 7 ust. 5 ustawy o opłatach abonamentowych). Przesądza to o dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej, w celu wyegzekwowania obowiązku uiszczenia zaległego abonamentu bez konieczności wydania decyzji czy postanowienia, a jedynie na podstawie przepisu prawa, i to nawet pomimo tego, że obowiązek uiszczania abonamentu nie mieści się w zakresie administracji rządowej. Tut. Sąd akceptując to stanowisko, zgadza się z argumentacją Trybunału Konstytucyjnego, że przyjęcie innej interpretacji prowadziłoby do zaprzeczenia racjonalizmu ustawodawcy, stanowiącego fundamentalne założenie systemu prawnego. Czyniłoby też poddane wykładni przepisy niewykonalnymi, co jest niedopuszczalne, zwłaszcza, że Trybunał przesądził ich zgodność z Konstytucją. W sytuacji, gdy obowiązek uiszczania abonamentu istnieje z mocy prawa, które jednocześnie określa wysokość należności, to obliczenie opłaty ma charakter czynności materialno-technicznej i nie ma znaczenia, czy obliczenia tego dokona zobowiązany samodzielnie, czy też organ w trybie pozaprocesowym. Jak wskazał Trybunał, stanowisko wyrażone przez kierownika COF, zarówno co do samego obowiązku uiszczenia zaległego abonamentu, jak i co do jego wysokości oraz wysokości należnych odsetek podatkowych - jako czynność dotycząca stwierdzenia obowiązku wynikającego wprost z przepisów prawa - będzie podlegać kontroli sądowej na podstawie i w trybie art. 3 § 2 pkt 4 i art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."). Natomiast w razie konkretyzacji obowiązku w tytule egzekucyjnym możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowień wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego wynika z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. W powoływanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się także w kwestii uprawnień władczych Poczty Polskiej, będącej spółką prawa handlowego. Trybunał stwierdził, że sam wybór Poczty Polskiej jako podmiotu odpowiedzialnego za rejestrację odbiorników i egzekwowanie wpływów z abonamentu nie wywołuje zastrzeżeń co do dopuszczalności takiego uregulowania, ani nie wyklucza skuteczności podejmowanych działań. Wykonywanie zadań publicznych może być bowiem zlecane różnorodnym podmiotom spoza administracji, także spółkom prawa handlowego. Działanie podmiotu niebędącego organem administracji traktowane jest jako działania państwa. Stosownie do art. 1a pkt 13 u.p.e.a. wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy o opłatach abonamentowych uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1 (min. obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej) są kierownicy jednostek operatora publicznego, o którym mowa w art. 5 ust. 1, czyli w rozumieniu ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188 ze zm.). Według § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 7 lipca 2005 r. w sprawie określenia jednostek operatora publicznej przeprowadzających kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofoniczny telewizyjnych i uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie; wzoru upoważnienia do wykonywania czynności kontrolnych oraz zasad i trybu wydawania tych upoważnień (Dz. U. Nr 132, poz. 1116 ze zm.), jednostką operatora publicznego uprawnioną do przeprowadzania, na obszarze swojego działania, kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych i uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie jest Centrum Obsługi Finansowej. Biorąc pod uwagę przywołane przepisy, wierzycielem uprawnionym do żądania zapłaty zaległego abonamentu jest Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej. Podmiot ten wystawił tytuł wykonawczy stanowiący podstawę prowadzenia egzekucji w niniejszej sprawie. Nie ma zatem podstaw do uwzględniania stawianych w skardze zarzutów podważających uprawnienia Poczty Polskiej do występowania w postępowaniu egzekucyjnym. Bez wpływu na dokonaną ocenę prawną pozostają wypowiedzi przywołane w treści skargi. Wobec powyższego, Sąd nie znajdując podstaw do stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, skargę oddalił, orzekając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.