II GZ 187/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Po 969/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 29 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Po 969/12, odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym R. P. wnioskiem z dnia 2 listopada 2012 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 29 czerwca 2012 r., nr [...] o odmowie postępowania w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na 2009 rok. W uzasadnieniu wniosku R. P.podał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji osobistej i majątkowej oraz że jest bezdomny, zadłużony i nie osiąga żadnych dochodów. Sąd pismem z dnia 7 listopada 2012 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych, uzupełniających jego oświadczenie o stanie majątkowym, niezbędnych dla rozpoznania złożonego wniosku. Sąd wskazał też na okoliczności znane mu z urzędu, że skarżący prowadzi działalność rolniczą oraz że był prezesem i jedynym wspólnikiem "A.-Z." sp. z o.o. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 grudnia 2012 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, uznając, że przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny jego zdolności płatniczych. W wyniku sprzeciwu wniesionego przez R. P. powyższe postanowienie utraciło moc i w związku z tym sprawa została rozpoznana przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 1 marca 2013 r. działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe i nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej uniemożliwiają dokonanie oceny sytuacji majątkowej, bowiem nie pozwalają ustalić zdolności płatniczych strony postępowania. W ocenie Sądu pierwszej instancji wnioskodawca nie wykazał wysokości przychodu ani kosztów koniecznego utrzymania. Przekazane przez niego wyjaśnienia nie pozwoliły na zidentyfikowanie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania, jak również świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji R. P. wniósł zażalenie domagając się uchylenia zakwestionowanego orzeczenia w całości. W uzasadnieniu zażalenia R. P. podał, że jest ono niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący we wniosku nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów w piśmie z 7 listopada 2012 r. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu wyjaśnił m.in., że żadnych dokumentów nie przedstawi, gdyż ich nie posiada. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie ocenił, że R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Od przedstawienia swojej sytuacji R. P. uchylił się również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzając jedynie, że zaskarżone postanowienie z dnia 1 marca 2013 r. jest niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. To lakoniczne stwierdzenie, może sugerować, że wnioskodawca, konsekwentnie odmawia przedłożenia informacji (dokumentów) umożliwiających przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.