IV SA/Po 1089/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca [...] r. nr [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca [...] r. nr [...] Wójta Gminy K. B.; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r.) Wójt Gminy K. B. (dalej Wójt albo organ I instancji) działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 16, art. 20 ust. 2-3, art. 24 ust. 2, 3a, 4, art. 26, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm., dalej uśr), §6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U 2005 r., nr 105, poz. 881 ze zm.), §6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. 2006 r., nr 130, poz. 903), art. 104, art. 107 §4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz zarządzenia Wójta z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] w sprawie upoważnienia pracownika Urzędu Gminy K. B. do załatwiania spraw administracyjnych, w sprawie z wniosku M. N. (dalej wnioskodawczyni, odwołująca albo skarżąca), przyznał zasiłek pielęgnacyjny dla D. N. na okres od [...] czerwca 2008 r. do [...] listopada 2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] lipca 2012 r.) Wójt działając na podstawie art. 20 ust. 3, art. 21, art. 23a ust. 5, ust. 6, art. 32 uśr, art. 104 kpa oraz zarządzenia Wójta z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w sprawie upoważnienia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. B. do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych oraz do wydawania w tych sprawach decyzji uchylił w części decyzję Wójta z dnia [...] czerwca 2008 r. przyznającą wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny dla D. N., na okres od dnia [...] czerwca 2008 r. do dnia [...] listopada 2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, za okresy od dnia [...] kwietnia 2009 r. do dnia [...] lipca 2009 r., od dnia [...] kwietnia 2010 r. do dnia [...] lipca 2010 r., od dnia [...] sierpnia 2010 r. do dnia [...] października 2010 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że dnia [...] czerwca 2012 r. otrzymał pismo z Regionalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] z którego wynika, że W. N. w okresach od dnia [...] kwietnia 2009 r. do dnia [...] lipca 2009 r., od dnia [...] kwietnia 2010 r. do dnia [...] lipca 2010 r. oraz od dnia [...] sierpnia 2010 r. do dnia [...] października 2010 r. podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy sezonowej na terenie Niemiec. W związku z powyższym w tym konkretnym przypadku w w/w okresach czasu zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych. Dlatego organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia w części decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r., zawiadamiając o tym wnioskodawczynię oraz umożliwiając Jej zapoznanie się z aktami sprawy oraz wypowiedzenie się co do zebranych materiałów dowodowych. Odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. złożyła wnioskodawczyni podkreślając, że jej treść nie jest dla Niej zrozumiała, ponieważ pobierając zasiłek pielęgnacyjny w Polsce, odwołująca nie pobierała go w innym kraju. Odwołująca podkreśliła, że składając wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego w Niemczech przedstawiła wymagane dokumenty oraz poinformowała stronę niemiecką o pobieranych świadczeniach w Polsce załączając zaświadczenie uzyskane z organu I instancji dnia [...] września 2011 r., nr [...]. Odwołująca ani Jej małżonek pracujący sezonowo w Niemczech nie wiedzieli jak przebiegają procedury przyznawania świadczeń rodzinnych w Niemczech. Po przyznaniu świadczeń ze strony niemieckiej odwołująca uznała, że mimo pobierania ich również w Polsce zostaną one pomniejszone przez stronę niemiecką. Składając wniosek w Niemczech odwołująca nie wiedziała, że świadczenia rodzinne zostaną Jej wypłacone w pełnej wysokości i że w Polsce zostanie zobowiązana do ich zwrotu. Odwołująca podkreśliła, że nie wystąpiła o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w Niemczech i zasiłek ten nie został Jej przyznany. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie (dalej SKO albo Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. W uzasadnieniu Kolegium dokonując ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz wykładni znajdujących zastosowanie przepisów uśr doszło do przekonania, że decyzja organu I instancji jest słuszna, a przesłanki jakimi kierował się organ I instancji są w pełni uzasadnione w świetle przepisów uśr. Z uwagi na podjęcie przez W. N. pracy sezonowej w Niemczech ustalono, że podlegał on ustawodawstwu tego państwa w okresach od [...] kwietnia 2009 r. do [...] lipca 2009 r., od [...] kwietnia 2010 r. do [...] lipca 2010 r. oraz od [...] sierpnia 2010 r. do [...] października 2010 r. i w tym czasie miała miejsce koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych. Okoliczność ta jest bezsporna, nie była kwestionowana przez Stronę, a ponadto potwierdzona została pismem Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...]. W takiej sytuacji organem właściwym do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych przysługujących z polskiego ustawodawstwa jest zgodnie z art. 21 w związku z art. 23a ust. 6 uśr, Marszałek Województwa Wielkopolskiego. Jednocześnie, zgodnie z art. 23a ust. 5 uśr organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji. Zgodnie z tym przepisem organ I instancji zaskarżoną decyzją uchylił w części decyzję przyznającą Stronie zasiłek pielęgnacyjny na syna D. N. za okresy, w których zachodziła koordynacja. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) z dnia [...] października 2012 r. wnioskodawczyni zaskarżyła decyzję z dnia 30 sierpnia 2012 r. nie zgadzając się z zawartym w niej rozstrzygnięciem. Skarżąca podkreśliła, że pobierając zasiłek pielęgnacyjny w Polsce nie pobierała go w innym kraju. Świadczenia w tym zakresie nie były dublowane. Skarżąca wskazując tożsame argumenty jak sformułowane w odwołaniu od decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. zauważyła, że Jej syn, który ma orzeczenie o niepełnosprawności z powodu obustronnego niedosłuchu jest pod stałą kontrolą lekarską w Międzynarodowym Centrum Mowy i Słuchu w Nadarzynie – Kajetanach k/Warszawy. Koszt całodziennej wizyty kontrolnej odbywającej się cyklicznie, przejazdu tam i z powrotem to ok. [...] zł. Tak więc wartość zasiłku pielęgnacyjnego m. in. pożytkowana jest na właściwy cel. Skarżąca zauważyła również, że organ I instancji wydając Jej zaświadczenie dnia 20 września 2011 r. wiedział, że ubiega się z mężem o przyznanie świadczenia rodzinnego w Niemczech. Skoro zasiłek pielęgnacyjny stanowi część świadczeń rodzinnych, to już wówczas organ I instancji powinien był wstrzymać wypłatę tych świadczeń (k. 5-7 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] października 2012 r., nr [...], Kolegium wniosło o jej oddalenie wskazując, że stanowisko w sprawie przedstawiło w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. biorąc pod uwagę stan faktyczny oraz przepisy uśr (k. 9-12 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów aniżeli zostały w niej wskazane. Przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd w niniejszej sprawie pod względem zgodności z prawem była decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz poprzedzające jej wydanie czynności procesowe organów obu instancji zainicjowane pismem Zastępcy Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w którym organ I instancji został poinformowany o tym, że W. N. w okresach od dnia [...] kwietnia 2009 r. do dnia [...] lipca 2009 r., od dnia [...] kwietnia 2010 r. do dnia [...] lipca 2010 r. oraz od dnia [...] sierpnia 2010 r. do dnia [...] października 2010 r. podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy sezonowej na terenie Niemiec. Z tego powodu we wskazanych powyżej okresach czasu zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne organów administracji dotyczące przebiegu poszczególnych zdarzeń procesowych, czyniąc je integralną częścią własnych rozważań. W przedmiotowej sprawie problematycznym zagadnieniem pozostawało określenie zależności pomiędzy świadczeniami rodzinnymi pobieranymi na podstawie uśr, a świadczeniem pracy przez męża skarżącej w Niemczech i tym samym podleganiu niemieckiemu ustawodawstwu w zakresie świadczeń socjalnych. Zgodnie z art. 1 ust. 3 uśr świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przy czym, zgodnie z definicją zawartą w przepisie art. 3 pkt 15a uśr, ilekroć jest w niej mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1). Zawarte w tych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków podlegania odmiennym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku ze zmianami miejsca pobytu lub zamieszkania. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. h rozporządzenia nr 1408/71, swoim zakresem przedmiotowym obejmowało ono formy zabezpieczenia społecznego dotyczącego świadczeń rodzinnych. W art. 12 ust. 1 powyższego rozporządzenia ustanowiona została zasada niemożności korzystania z kilku świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego. Podstawą materianoprawną oraz procesową kontrolowanych w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięć były przepisy uśr. Zgodnie z art. 23 ust. 1 uśr ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek m.in. jednego z rodziców dziecka. Stosownie natomiast do 23a uśr, w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. W przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, już po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23 ust. 2 uśr). W obu powyższych przypadkach marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 uśr). W przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21 uśr (art. 23a ust. 4 uśr). W przypadku zaś gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 uśr od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. (art. 23a ust. 5 i 6 uśr). Natomiast gdy marszałek województwa ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku, o którym mowa w ust. 1 wówczas przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, który ustala prawo do świadczeń rodzinnych od miesiąca złożenia wniosku. Natomiast w okolicznościach, o którym mowa w ust. 2 informuje o tym fakcie organ właściwy (art. 23a ust. 7 i 8 uśr). Z kolei w art. 30 ust. 1 uśr ustawodawca wskazał, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie rodzinne obowiązana jest do jego zwrotu, przesądzając jednocześnie w art. 30 ust. 2 pkt 3 uśr, że należnościami tymi są świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 uśr, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Z przeprowadzonych rozważań wynika, że w każdej sprawie, która została przekazana marszałkowi województwa z uwagi na zamieszkiwanie członka rodziny wnioskodawcy za granicą, to marszałek województwa uprawniony jest samodzielnie ustalić, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w zależności od dokonanej oceny dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia lub zwrotu wniosku organowi, który sprawę przekazał (zob. też wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28.09.2011 r., sygn. akt IV SA/Po 554/11, baza orzeczeń NSA). W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji orzekając w przedmiocie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie wystąpiły do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, samodzielnie rozstrzygając, że w okresach od [...] kwietnia 2009 r. do [...] lipca 2009 r., od [...] kwietnia 2010 r. do [...] lipca 2010 r., od [...] sierpnia 2010 r. do [...] października 2010 r. miała miejsce koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych. Bezsporność stanu faktycznego na którą powołały się organy obu instancji w niniejszej sprawie nie uprawniała do pominięcia procedury uregulowanej w art. 23a uśr. Skoro w art. 23a ust. 2 uśr ustawodawca wyraźnie wskazał, że to na marszałku województwa ciąży obowiązek ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to niezgodnym z prawem w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270, dalej ppsa) było samodzielne rozstrzygnięcie przez organ I instancji kwestii nie pozostającej w jego kompetencji. W tym stanie rzeczy sformułowane w skardze zarzuty należało uznać za przedwczesne, ponieważ skoro w prowadzonym postępowaniu nie ustalono w sposób zgodny z art. 23a ust. 2 uśr, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to niedopuszczalnym było odnoszenie się do konsekwencji prawnych takiego ustalenia. Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt 1 wyroku działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ppsa uchylił decyzję z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ I instancji powinien działając w oparciu o opisaną powyżej, wynikającą z art. 23a uśr procedurę dopełnić wszelkich wymogów procesowych zmierzających do prawidłowego ustalenia oraz wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W pkt 2 wyroku Sąd działając na zasadzie art. 152 ppsa określił, że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana. Oznacza to, że nie wywołuje ona skutków prawnych, które wynikają z jej rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku, mimo że wyrok uchylający tę decyzję nie jest jeszcze prawomocny (wyrok NSA z dnia 29.07.2004 r., sygn. akt OSK 591/04, ONSA i WSA 2004/2/32).