II GSK 628/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik (spr.) Protokolant Anna Ważbińska po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 grudnia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1393/12 w sprawie ze skargi I. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od I. F. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. (dalej: WSA w W. lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1393/12 oddalił skargę I. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] uznające zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym za bezzasadne. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] października 2011 r., nr od [...] do [...] Dyrektor I Oddziału ZUS w W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec I. F., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą [...]. Postępowanie objęło należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od [...] r. do [...] r. Organ skierował tytuły wykonawcze na adres działalności gospodarczej wykonywanej przez I. F. – ul. [...] W. Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. I. F. wniosła zarzuty, w których zakwestionowała m.in. prawidłowość sporządzenia tytułów wykonawczych. Uznała, że organ egzekucyjny powinien w nich wpisać adres jej zameldowania, a nie miejsca wykonywanej działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a. oraz art. 18 i art. 34 § 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), dalej: u.p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w W. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], w którym uznano zarzuty I. F. zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym za bezzasadne. Z treści uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego wynika, że wszystkie tytuły wykonawcze zostały prawidłowo doręczone w miejscu wykonywanej przez zobowiązaną działalności gospodarczej przy ul. [...] W. Adres ten został ustalony na podstawie informacji zawartych w druku zgłoszeniowym ZUS ZFA z dnia [...] marca 2010 r., danych z wpisu REGON i danych podanych przez pełnomocnika zobowiązanej w zarzutach i zażaleniu. W ocenie organu II instancji nie było żadnych przeszkód prawnych do tego by w tytule wykonawczym podać adres, w którym strona prowadzi działalność gospodarczą i pod którym dokonywano doręczeń. Zatem wszystkie tytuły wykonawcze w tej sprawie wystawiono zgodnie z art. 27 § 1 u.p.e.a. W skardze do WSA w W. I. F. wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Argumentowała, że organ egzekucyjny błędnie sporządził w tej sprawie tytuły wykonawcze w zakresie wskazania adresu osoby zobowiązanej. Organ powinien podać w tytułach wykonawczych adres zameldowania skarżącej, a nie adres, pod którym wykonuje ona działalność gospodarczą, tym bardziej, że są to dwa różne adresy. Zdaniem skarżącej organ błędnie utożsamił adres zameldowania z adresem wykonywanej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012 r. WSA w W. skargę oddalił. Sąd I instancji uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 27 u.p.e.a. i wyjaśnił, że przepis ten określa jakie elementy obligatoryjnie powinien zawierać tytuł wykonawczy. Sąd I instancji wskazał, że adres podany przez organ egzekucyjny w tytułach wykonawczych w tej sprawie był adresem zgłoszonym przez skarżącą do ZUS, pod którym skarżąca rzeczywiście prowadziła działalność gospodarczą, a zatem tytuły wykonawcze spełniły wymóg z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zdaniem Sądu I instancji organ egzekucyjny prawidłowo ustalił adres, pod którym skarżąca wykonywała działalność gospodarczą (miejsce jej pracy), a adres ten mógł zostać wpisany w tytułach wykonawczych i można było pod tym adresem dokonywać doręczeń. W tych okolicznościach Sąd stanął na stanowisku, że tytuły wykonawcze w tej sprawie prawidłowo doręczono zobowiązanej pod adres prowadzonej działalności gospodarczej przy ul. [...] W. Z wymienionych powodów WSA w W. przyjął, że postanowienia objęte skargą odpowiadały prawu. II Skargę kasacyjną złożyła I. F. Wyrok zaskarżyła w całości. Wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a ewentualnie o uchylenie wyroku i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie obu wydanych w tej sprawie postanowień oraz zasądzenie kosztów postępowania według załączonego spisu kosztów. Wnosząca skargę kasacyjną działając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, w szczególności art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że wierzyciel może wskazać w tytule wykonawczym kierowanym do osoby fizycznej adres pod którym prowadzi ona działalność gospodarczą, podczas gdy w rzeczywistości takiej możliwości nie ma i adres ten powinien być aktualnym adresem zamieszkania osoby zobowiązanej; 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi z pominięciem obowiązków organu w zakresie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wskazania i wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji, w oparciu o dokonaną błędną wykładnię art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz uznanie, że adres do doręczeń będący adresem miejsca pracy osoby fizycznej może na podstawie art. 42 k.p.a. zostać wpisany do tytułu wykonawczego. Wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji narusza prawo i powinien zostać uchylony, ponieważ ten Sąd dokonał błędnej wykładni art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., niezasadnie uznał, że w tytule wykonawczym może być wpisany adres, pod którym osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą, mimo że ten przepis nie daje takiej możliwości, bo wymaga wskazania adresu zamieszkania osoby fizycznej. WSA w W. błędnie odniósł "firmę zobowiązanego i jej adres" do osoby fizycznej. Firmą zobowiązanego jest nazwa, pod którą spółka prowadzi przedsiębiorstwo i nie dotyczy to osoby fizycznej jako przedsiębiorcy. Skarżąca kasacyjnie argumentowała, że prawidłową treść tytułu wykonawczego określa art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a nie art. 42 k.p.a., który dotyczy wyłącznie doręczeń korespondencji i nie ma nic wspólnego z tytułem wykonawczym. Prawidłowy adres doręczenia nie jest równoznaczny z prawidłowym adresem tytułu wykonawczego. W tej sprawie nie było możliwości uznania, że adres zamieszkania skarżącej był tożsamy z adresem wykonywanej przez nią działalności gospodarczej, gdyż były to dwa różne adresy. Powyższe prowadzi do wniosku, że utożsamienie przez WSA w W. adresu do doręczeń (wpisanego w tytule wykonawczym) z adresem zamieszkania skarżącej, jest naruszeniem art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię tego przepisu. W ocenie skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji błędnie oddalił skargę, bo w tej sprawie organy obu instancji nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego. Wadliwie przyjęły tożsamość adresu zamieszkania skarżącej i adresu wykonywanej działalności gospodarczej, opierając się przy tym na treści art. 42 k.p.a., z pominięciem art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zdaniem skarżącej kasacyjnie skuteczne doręczenie tytułu wykonawczego z nieprawidłowo podanym adresem zamieszkania zobowiązanego nie może zwolnić wierzyciela z prawidłowego podania tego adresu w tytule wykonawczym. Przyjęcie takiej wykładni mogłoby skutkować dowolnością działania organu egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w W. nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. W dniu 3 czerwca 2014 r. na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik organu wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Z treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na jego błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu prawa procesowego, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Skarga kasacyjna I. F. wskazuje obie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do zarzutów naruszenia przepisów procesowych, gdyż ustalenie, że wyrok poddany kontroli kasacyjnej nie narusza tych przepisów jest podstawą do oceny poprawności stosowania i wykładni prawa materialnego dokonanej przez organy, a zaakceptowanej w wyroku Sądu I instancji. W ocenie NSA skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W zakresie zarzutu naruszenia przepisów procesowych skarga wskazuje na naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zdaniem skarżącej kasacyjnie WSA w W. naruszył przepisy powołane w zarzucie w ten sposób, że oddalił skargę bez dokładanego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a przez to uznał, że adres do doręczeń może być wpisany do tytułu wykonawczego. Odnosząc się do tego zarzutu NSA stwierdza, że jest on nieskuteczny. Strona w nim odwołuje się do treści art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., zatem wadliwie wskazuje art. 145 ust. 1 p.p.s.a., jednak z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że kwestionuje art. 151 p.p.s.a. i podnosi naruszenie przepisów postępowania, a przez to wyczerpuje warunek skutecznego postawienia zarzutu, bo w uzasadnieniu stwierdza, że wyrok WSA w W. narusza prawo, gdyż oddala skargę. W takiej sytuacji Sąd II instancji musi przyjąć, że zarzut sformułowany przez stronę nie odnosi się do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) lecz art. 151 p.p.s.a. Wniosek ten wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej. Ponieważ Sąd II instancji jest związany zarzutami sformułowanymi przez stronę, to sam nie może wyznaczać kierunku i zakresu kontroli uzupełniając zarzut zarówno w zakresie stawianego Sądowi I instancji naruszenia prawa, jak i jego uzasadnienia. Z tych powodów należy przyjąć, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jest chybiony. Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Analiza akt sprawy i uzasadnienia wyroku wskazuje, że Sąd I instancji nie przekroczył granic kontroli wyznaczonych tym przepisem. Rozpoznawał skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i taką sprawę rozstrzygnął. Poza tym uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wskazuje na czym ma polegać naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd I instancji oddalił skargę nie podzielając jej argumentacji. Ocena prawna poczynionych przez organy ustaleń faktycznych i prawnych odmienna od oczekiwań skarżącej nie może być uznana za przekroczenie dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Sądu II instancji nie ma uzasadnienia także zarzut wskazujący na naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i art. 42 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny poprawnie ustalił stan faktyczny sprawy przyjmując, że spełnione zostały warunki formalne do wszczęcia egzekucji w stosunku do I. F. w związku ze stwierdzeniem zaległości w odprowadzaniu składek do ZUS. Zatem wątpliwości podnoszone przez stronę skarżącą kasacyjnie nie są związane z wadliwym ustaleniem stanu faktycznego, ale z prawidłowym wystawieniem tytułu wykonawczego, zwłaszcza wskazaniem imienia i nazwiska zobowiązanego i jego adresu. W ocenie NSA nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia prawa materialnego, a więc art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., polegający na błędnym uznaniu, że w tytule wykonawczym kierowanym do osoby fizycznej nie można wskazać adresu prowadzonej przez tę osobę działalności gospodarczej, ale zawsze należy podawać aktualny adres zamieszkania. Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że z treści art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że tytuł wykonawczy zawiera wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Wykładnia tego przepisu dokonana przez organy i akceptowana przez Sąd I instancji odpowiada prawu. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą wypełnienie dyspozycji art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. ma miejsce także wtedy, gdy w tytule wykonawczym wystawionym przeciwko osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą jej adres jest określony jako miejsce wykonywania działalności. Zgodzić należy się z twierdzeniem skargi kasacyjnej, że w stosunku do osoby fizycznej należy w tytule wykonawczym wskazywać miejsce zamieszkania, jednak ta teza nie może być odnoszona do osób, które prowadzą działalność gospodarczą, bo nie są to osoby fizyczne w rozumieniu przepisów, ale przedsiębiorcy, chociaż prowadzą działalność jako osoby fizyczne. W takim przypadku miejsce prowadzenia działalności jest ich adresem w rozumieniu art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zauważyć należy, że ten przepis jest regulacją, która nie wskazuje jaki adres ma wskazywać tytuł egzekucyjny, a treść przepisu potwierdza, że może to być zarówno adres prowadzonej działalności jak i zamieszkania, wszystko zależy od tego jaki jest status prawny osoby fizycznej, czyli od tego czy prowadzi ona jednoosobowo działalność gospodarczą i jest przedsiębiorcą, czy też jest tylko osobą fizyczną. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że skarżąca kasacyjnie jest przedsiębiorcą, ma ustalony adres prowadzonej działalności i ten adres podała dla postępowań związanych z uiszczaniem składek do ZUS. Nie bez znaczenia jest także i to, że stronie skutecznie doręczono tytuły wykonawcze w miejscu (adresie) wskazanym w tytule wykonawczym. Z tych powodów oraz ze względu na treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do treści art. 204 pkt 1 p.p.s.a.