II FZ 12/13

Dnia 5 lutego 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Op 322/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 28 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Op 322/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 28 czerwca 2012 r. w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pismem z dnia 18 września 2012 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy nie spełniał ustawowych wymogów, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 września 2012 r. przesłano stronie urzędowy formularz "PPF", celem jego wypełnienia i przesłania w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżący w piśmie z dnia 1 października 2012 r. oświadczył, że nie jest w stanie wypełnić formularza z uwagi na brak umiejętności czytania i pisania. Z tych powodów wniósł o umożliwienie złożenia wniosku na sali rozpraw przed sędzią. Do pisma załączył m.in. opinię psychologiczną z potwierdzeniem rozpoznania u skarżącego dysleksji i związany z tym fakt upośledzenia w rozumieniu pism urzędowych. Pismem z dnia 11 października 2012 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 7 dni wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W wezwaniu pouczono go o obowiązku składania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, a także poinformowano o możliwości sporządzenia w tym terminie w Wydziale Informacji Sądowej Sądu protokołu z oświadczenia o jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej w zakresie wskazanym w formularzu PPF. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona skuteczne w dniu 29 października 2012 r. Wobec niewypełnienia wskazanego w wezwaniu obowiązku, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2012 r. wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Rozpoznając sprzeciw Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący, mimo stosownych pouczeń, nie uzupełnił braku formalnego wniosku i nie złożył go na urzędowym formularzu. Twierdzenia skarżącego, że z powodu dysleksji nie był w stanie wypełnić formularza, nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Sąd może rozpoznać tylko taki wniosek, który jest sporządzony w wymaganej przepisami prawa formie. Skarżący został poinformowany, że w przypadku trudności w wypełnieniu wniosku może wypełnić wniosek za pomocą osób trzecich, lub gdyby to okazało się niemożliwe może zwrócić się o stosowną pomoc do Wydziału Informacji Sądowej Sądu, jednak nie wykazał jakichkolwiek starań w próbie wypełnienia druku "PPF", wysuwając subiektywne zarzuty o braku zaufania do urzędników sądowych. Zarzuty te są tym bardziej niezrozumiałe, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy i ubiegając się o takie prawo skarżący musiał mieć świadomość, że jego sytuacja majątkowa, będzie poddana ocenie Sądu. Sąd podniósł, że pomimo wskazywanego upośledzenia w umiejętności pisania i czytania, skarżący w kierowanej do Sądu licznej korespondencji nie miał problemów z wyrażeniem swego stanowiska, co oznacza, że nie była wykluczona możliwość samodzielnego sporządzenia wniosku przez skarżącego. Odnosząc się do żądania skarżącego o umożliwienie mu złożenia wniosku o prawo pomocy ustnie na sali rozpraw przed sędzią, WSA wskazał, że przepisy obowiązującej ustawy nie przewidują takiej możliwości. Dopiero opłacenie skargi lub pozytywnie rozpatrzenie wniosku strony o prawo pomocy wywoła w następstwie skutek w postaci wyznaczenia rozprawy i rozpoznania złożonej skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uznanie jego zażalenia na odmowę umożliwienia mu złożenia oświadczenia majątkowego na sali rozpraw, a nie na formularzu, który jest tak skonstruowany że nie zabezpiecza danych osobowych, zaś pytania nie chronią praw składającego takie oświadczenie. Wskazał, że nie jest obywatelem Polski i jako Niemiec nie podlega polskiej jurysdykcji. Nakazanie mu wypełnienia takiego formularza jest bezprawn, niezgodne z międzynarodowym prawem UE, a pracownicy zatrudnieni w wymiarze sprawiedliwości Polski nie zostali zlustrowani przez IPN. Nie można mieć zaufania do wszystkich urzędników zatrudnionych w Polsce. Ponadto wskazał, że osoba nie potrafiąca pisać i czytać nie jest wstanie takiego wniosku wypełnić, a w żadnym wypadku dopilnować praw, które w każdym przypadku są naruszane. Wyliczając zauważone przez siebie nieprawidłowości w funkcjonowaniu aparatu sprawiedliwości skarżący stwierdził, że celowo odmawia się uznania wniosku o umożliwienie mu złożenia deklaracji na sali rozpraw, aby zatrzeć ślady przestępstw karnych innych urzędników po fachu. Wskazał, ze osoba nie potrafiąca pisać i czytać, mieszkająca 1200 km od O., nie mająca wystarczających środków na własne utrzymanie, nie jest w stanie dojechać do budynku Sądu, złożyć oświadczenie majątkowe i wrócić z powrotem do Niemiec, bo koszty przekroczyły by wysokość sumy zwolnienia od kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 252 [pic]Orzeczenia [7]§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a."), wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. [pic]Orzeczenia [15]Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 257 p.p.s.a. stanowi natomiast, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W niniejszej sprawie skarżący, pomimo wezwania Sądu, nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu w zakreślonym terminie, mimo że takowy został mu przesłany. Na początku należy stwierdzić, że ubieganie się o prawo pomocy jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem strony. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym należy zauważyć, że prawo pomocy to pomoc budżetu państwa osobom, które z uwagi na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Ciężar dowodu w tym postępowaniu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też przyznanie prawa pomocy może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie skarżący odmówił wypełnienia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż uznał, że nie są chronione jego dane osobowe, a także ma wątpliwości co do uczciwości pracowników wymiaru sprawiedliwości. Zarzut ten jest jednak bezzasadny, gdyż to ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakłada określony sposób przedstawienia sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów strony. Niezrozumiale są również twierdzenia strony, o jej analfabetyzmie, gdyż kieruje ona napisane przez siebie pisma do Sądu i nie ma kłopotów z wyrażaniem swoich opinii, czy przedstawianiem twierdzeń. Poza tym wypełnienie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wymaga posiadania szczególnej wiedzy, w tym wiedzy prawniczej. Wnioskodawca obowiązany jest bowiem do wskazania swoich danych osobowych, aktu, czynności lub bezczynności organu, które są przedmiotem skargi, wskazania zakresu wniosku oraz opisania stanu rodzinnego, a także podania wysokości dochodów i składników majątku. Jeżeli strona skarżąca miała trudności w zrozumieniu poleceń zawartych w formularzu, to mogła zwrócić się o pomoc w jego wypełnieniu do pracowników Wydziału Informacji Sądowej w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, kierownika sekretariatu wydziału, w którym jej skarga jest rozpatrywana, czy też członków rodziny lub innych osób. Skoro skarżący mieszka w znacznej odległości od Sądu, to powinien zdecydować się na korespondencyjne przedstawienie żądanych danych w postaci złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Formularz ten bowiem nie jest pomysłem konkretnego Sądu, a wypełnieniem dyspozycji art. 252 § 2 p.p.s.a. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, dopiero opłacenie skargi lub pozytywnie rozpatrzenie wniosku strony o prawo pomocy wywoła w następstwie skutek w postaci wyznaczenia rozprawy i rozpoznania złożonej skargi. Podkreślić jeszcze raz trzeba, że możliwość skorzystania z prawa pomocy jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem strony. Jeśli strona oczekuje korzystnego dla siebie rozwiązania, powinna dostosować się do reguł nim rządzących. W związku z tym, że strona skarżąca nie spełniła nałożonego na nią obowiązku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, Sąd pierwszej instancji prawidłowo orzekł o pozostawieniu tego wniosku bez rozpoznania. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.