I FZ 305/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Fundacji T. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 1476/12 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Fundacji T. w G. na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 13 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1476/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek Fundacji T. w G. (dalej: "strona", "skarżąca") o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r. sygn. l FZ 161/08 (LEX nr 479135), w którym Sąd ten zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej - "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przepisy nie przewidują terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tak więc strona może składać taki wniosek w dowolnym czasie w toku trwającego postępowania. Podzielając to stanowisko Sąd wskazał, że skoro możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest ograniczona żadnym terminem, to tym samym nie jest możliwe uchybienie takiemu terminowi, a co za tym idzie - również przywrócenie uchybionego terminu. W takiej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu należy uznać za niedopuszczalny z mocy ustawy i odrzucić. Sąd zaznaczył, że gdyby skarżąca złożyła sama wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w otwartym terminie na uiszczenie wpisu od skargi, taki wniosek przerwałby bieg terminu do uiszczenia wpisu do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie zwolnienia od kosztów. Sąd wyjaśnił, że w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów został złożony po upływie terminu do uiszczenie wpisu od skargi. Skoro wniosek o zwolnienie od kosztów złożono po upływie terminu do uiszczenia wpisu to strona skarżąca nie może oczekiwać, by ten termin (na uiszczenie wpisu) uległ skutecznemu przerwaniu, w takim przypadku termin ten można tylko przywrócić. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie opłaty od skargi oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia strony skarżącej z opłaty sądowej do niniejszego zażalenia. We wniesionym środku zaskarżenia zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie : 1) art. 86 P.p.s.a. poprzez nierozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) art. 243 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., poprzez nierozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, 3) art. 6 P.p.s.a. w zw. z art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a., art. 243 § 1 P.p.s.a. i art. 88 P.p.s.a., poprzez nie udzielenie stronie skarżącej występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz nie udzielenie właściwych pouczeń co do skutków prawnych tych czynności i skutków ewentualnych zaniedbań. W odpowiedzi na zażalenie, pełnomocnik Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że w myśl art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, przy czym zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednakże, jak stanowi art. 88 P.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć również należy, że stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przepis ten dotyczy niezakończonego postępowania sądowoadministracyjnego, tj. postępowania w którym nie zostało wydane orzeczenie kończące sprawę lub orzeczenie takie nie stało się jeszcze prawomocne, a także postępowania zainicjowanego przez stronę po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, które ma doprowadzić do wzruszenia tego prawomocnego orzeczenia, np. poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienia NSA; z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt I OZ 527/14, z dnia 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 219/14). W tym miejscu zaakcentować należy, że lektura akt sprawy wskazuje, iż skarżąca błędnie utożsamia siedmiodniowy termin na uiszczenie wpisu od skargi z tym, że również i w takim terminie powinien zostać złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że to dla dokonania pierwszej z wyżej wymienionych czynności, tj. uiszczenia wpisu od skargi przepisy prawa przewidują siedmiodniowy termin, a nie dla złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle tych okoliczności działanie Sądu pierwszej instancji należało uznać za korzystne. Rozważając zatem dopuszczalność złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w pierwszej kolejności podkreślić należy, że ustawodawca nie ograniczył prawa strony do złożenia takiego wniosku żadnym terminem, konieczne jest jedynie – co wynika z powyższych rozważań – aby nastąpiło to w trakcie trwania postępowania sądowego. Tym samym uznać należy, że skoro ustawa nie zakreśla terminu do dokonania tej czynności procesowej zatem nie można uchybić terminowi do jej dokonania a w konsekwencji brak jest również podstaw do jego przywrócenia. Odnosząc się natomiast do zarzutów zażalenia co do braku udzielenia stronie potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz właściwych pouczeń co do skutków prawnych tych czynności i skutków ewentualnych zaniedbań Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że trafne są argumenty skarżącej dotyczące rygoru wskazanego w zarządzeniu z dnia 27 listopada 2012 r., którym to Sąd pierwszej instancji wezwał stronę do sprecyzowania czy wniosek z 10 października 2012 r. stanowi wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o zwolnienie od uiszczenia wpisu czy o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi pod rygorem uznania, że dotyczy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi, jednak okoliczność ta w ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę i tak nie mogłaby mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż strona w przewidzianym do tego terminie wyjaśniła, że stanowi on wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienia od kosztów sądowych. W tej zaś sytuacji prawidłowo Sąd pierwszej instancji, mając na względzie powyższe wyjaśnienie samej skarżącej oraz to że przepisy prawa nie przewidują terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy – odrzucił go na podstawie art. 88 P.p.s.a. Wobec braku naruszenia przepisów, na które to powołuje się skarżąca we wniesionym środku zaskarżenia, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.