II OZ 164/13

Dnia 14 marca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 679/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: oddalić zażalenie. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r. odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wskazując, że w/w nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. W dniu [...] stycznia 2013 r. , tj. w ustawowym terminie, do Sądu wpłynął sprzeciw J. J. od w/w postanowienia. We wniesionym sprzeciwie J. J. zakwestionował odmowę przyznania prawa pomocy wskazując, że cyt.: " z treści jego oświadczenia o stanie majątkowym i dołączonego zaświadczenia w A.Ś. [...] wynika brak poniesienia przeze mnie kosztów sadowych. Natomiast kwoty o których mowa w zaskarżonym orzeczeniu nie zostały fizycznie przez mnie pozyskane z uwagi na pobranie ich przez komornika i przekazanie w ramach darowizny." Do sprzeciwu wnioskodawca dołączył zaświadczenie Dyrektora A. Ś. w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r , z którego wynika że wnioskodawca posiada na koncie depozytowym (jako akumulację) kwotę 1.094,70 zł; z kolei łączna kwota zadłużenia wnioskodawcy z tytułu zajęć komorniczych wynosi 63.110,31 zł. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy podnosząc, że oświadczenia wnioskodawcy składane w prowadzonym postępowaniu, w tym te dotyczące braku inicjowania określonych postępowań sądowych są z oczywistych względów niewiarygodne i jako takie – w kontekście niewyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy - rzutować muszą na odmowę przyznania prawa pomocy. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku z urzędu znany jest fakt nagminnego inicjowania przez wnioskodawcę postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. Potwierdzeniem, że takie postępowania wnioskodawca inicjował są informacje uzyskane z sądów powszechnych, z których wynika, że: - w sprawie I C 256/11 na rzecz powoda J. J. Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził kwotę 3.000 zł; - postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012 r. Sądu Okręgowego w Gdańsku (wydanym w sprawie o sygnaturze XVI S 32/12) przyznano ww. kwotę 2.000 zł z tytułu przewlekłości postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w Sopocie; - natomiast w trzech sprawach wniesionych do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie zostało przyznane odszkodowanie pieniężne. Przedmiotowe okoliczności faktyczne, w zestawieniu z oświadczeniem wnioskodawcy zawartym w piśmie z dnia [...] grudnia 2012 r., że w okresie ostatnich trzech lat nie inicjował jakichkolwiek postępowań sądowych o zapłatę lub odszkodowanie oraz że nie uzyskał żadnych środków finansowych z tego tytułu – zdaniem Sądu pierwszej instancji prowadzą do konstatacji, że wnioskodawca jest osobą niewiarygodną, która stara się w sposób selektywny przedstawiać swoją sytuację materialną. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do zawartego w sprzeciwie oświadczenia, że kwoty uzyskane tytułem odszkodowania w postępowaniach cywilnych nie zostały fizycznie przez wnioskodawcę pozyskane z uwagi na pobranie ich przez komornika i przekazanie w ramach darowizny, podkreśla, że pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać powinna jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. W sytuacji, gdy wnioskodawca przekazał część zasądzonych na jego rzecz środków finansowych w formie darowizny innym osobom, tym samym dobrowolnie wyzbył się należnych mu środków, a co za tym idzie zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. J. podnosząc, że z treści jego oświadczenia o stanie majątkowym i zaświadczenia z A. Ś. w [...] wynika brak możliwości opłacenia kosztów sądowych w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać przy tym należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na uwadze dwa elementy, tj. wysokość kosztów, które ma ponieść strona oraz jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak, w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową wnioskującego. Konieczne jest, żeby oświadczenie strony dotyczącej jej sytuacji majątkowej było rzetelne i kompletne. Tymczasem w niniejszej sprawie, co prawidłowo wskazał Sąd I instancji, takiej rzetelności brak. W szczególności skarżący pominął całkowicie informacje o uzyskanych w ostatnim okresie środkach pieniężnych, i to pomimo tego, że Sąd wzywał go do wskazania, czy w ostatnich trzech latach inicjował postępowania sądowe o zapłatę przeciwko osobom fizycznym, osobom prawnym czy Skarbowi Państwa. W odpowiedzi na pismo wnioskodawca nadesłał oświadczenie z dnia [...] grudnia 2012 r., że nie składał takich pozwów i nie uzyskał żadnych środków finansowych z tego tytułu. Tymczasem Sąd z urzędu ustalił, że wnioskodawca takie postępowania inicjował, co przedstawił w sposób enumeratywny w uzasadnieniu wyroku. Ponadto należy mieć na uwadze, zgodnie z twierdzeniem skarżącego, że w skali kraju prowadzi znaczną ilość postępowań przeciwko różnym podmiotom o zapłatę, co wynika z oświadczenia strony z dnia [...] listopada 2011 r. złożonego w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 437/11. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy za Sądem I instancji, że przedłożone przez skarżącego informacje są niekompletne, a on sam składając sprzeczne oświadczenia utracił wiarygodność. Należało też zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie miały okoliczności przekazania części zasądzonych na jego rzecz środków finansowych w formie darowizny innym osobom, tym samym dobrowolnego wyzbycia się należnych mu środków, a co za tym idzie, pozbawił się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym przyjęty jest pogląd, który Sąd orzekającym w sprawie aprobuje, że osoba, która postępuje w ww. sposób, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem ( zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 1005/12 oraz z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08 i przywołane tam orzecznictwa, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Biorąc pod uwagę powyższe, należało uznać, że Sąd pierwszej instancji słusznie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.