II OZ 169/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 2 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 679/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 2 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił J.J. (dalej jako "skarżący") przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego z [...] września 2012 r. w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem rozpoznania jest kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w tej samej sprawie. Wszystkie poprzednio złożone wnioski zostały prawomocnie oddalone. Sąd I instancji wyjaśnił, że w celu ustalenia, czy zaszły nowe okoliczności w sprawie, które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, referendarz sądowy zarządzeniem z 15 grudnia 2014 r. wezwał skarżącego do przedłożenia szeregu oświadczeń. Wezwanie zmierzało do wyjaśnienia, czy w okresie od 1 stycznia 2014 r. skarżący inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi, a także czy wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę lub czy występuje obecnie w charakterze strony powodowej przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym i Aresztowi Śledczemu w W., organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał pismo, w którym wskazał, że w przeciągu ostatniego roku nie składał jakichkolwiek pozwów i nie przyznano mu z tego tytułu pieniędzy. Skarżący podał ponadto, że nie otrzymał jakichkolwiek środków pieniężnych w następstwie skarg na przewlekłość postępowania. Do złożonego pisma skarżący załączył zaświadczenie z 16 grudnia 2014 r. (podpisane przez Dyrektora Aresztu Śledczego w W.), zgodnie z którym skarżący posiada na koncie depozytowym jako akumulację kwotę 1.535,69 zł. Z zaświadczenia wynikało, że zajęcia komornicze względem skarżącego wynoszą 204.492,90 zł. Sąd I instancji uznał, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowi powtórzenie argumentacji, jaką zawierał wcześniejszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Nie można uznać podnoszonych w nim kwestii za nowe okoliczności, skoro istniały one już podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu I instancji zmiana stanu zadłużenia i wysokości środków pieniężnych na koncie depozytowym, nie może być uznana za okoliczność, która "automatycznie" przesądza o zasadności nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocenie podlega bowiem całokształt sytuacji materialnej skarżącego, a ta nie może być dokonana w sposób kompleksowy. Sąd I instancji podkreślił, że analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych pism ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej skarżącego są niepełne, a skarżący nie wyjaśnia podnoszonych przez Sąd I instancji wątpliwości i niejasności. Złożony formularz PPF nie zawiera żadnych informacji o sytuacji majątkowej skarżącego. Ponadto Sądowi z urzędu znana jest okoliczność inicjowania kolejnych postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający skarżącemu pomocy prawnej z urzędu, jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem skarżącego (w tym sądy administracyjne). Przykładem postępowania przeciwko określonej osobie fizycznej jest m.in. postępowanie sądowe prowadzone przed Sądem Okręgowym w Kaliszu, związane z wydaniem decyzji Wojewody Pomorskiego, której zgodność z prawem będzie przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (sprawa III SA/Gd 819/14). W postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Kaliszu skarżący został bowiem zobowiązany do podania adresu strony pozwanej. To zobowiązanie stanowiło zaś podstawę do wystąpienia do Prezydenta Miasta Gdańska z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych. Sąd I instancji podkreślił ponadto, że skarżący inicjując liczne postępowania sądowoadministracyjne, składa sprzeczne oświadczenia. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Wniósł o zmianę postanowienia zgodnie z treścią wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego ocenie, z oświadczenia złożonego w Sądzie I instancji wynika, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącego. Okoliczność, że skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykluczała możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej skarżących zawartej poprzednio wydanych w sprawie prawomocnych postanowieniach. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając obecnie złożony wniosek Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżącego nie uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę dotychczasowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Jednocześnie Sąd I instancji ponownie przedstawił szczegółową analizę oświadczeń skarżącego oraz okoliczności znanych temu Sądowi z urzędu. Analiza ta prowadzi do wniosku, że skarżący składa sprzeczne oświadczenia oraz unika udzielenia odpowiedzi na kierowane do niego wezwania. W takiej sytuacji Sąd I instancji trafnie przyjął, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.