I SA/Bd 969/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Dariusz Dudra sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, I SA/Bd 969/12 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...]. E. M. (skarżąca) wniosła o umorzenie należności składkowych. Swoją prośbę umotywowała tym, że jej emerytura wynosi [...] zł, ma zadłużone mieszkanie i zajęcie komornika ([...] zł), na opłaty i życie pozostaje [...] zł. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. Organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności wobec braku całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), jak również wobec nie zaistnienia ustawowych przesłanek, o których traktuje przepis art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, tj. z powodu szczególnie trudnej sytuacji życiowej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca powołała się na brak możliwości spłaty zadłużenia, konieczność opłaty mieszkania oraz ponoszenia kosztów energii elektrycznej, gazu, leków i opału na zimę, okoliczność, że mąż jest osobą bezrobotną i zasiłek z PUP otrzyma tylko do 10/2012 oraz że z ZUS nie otrzymała żadnych pieniędzy, więc nie wie dlaczego musi teraz zwrócić taką kwotę. Decyzją z dnia [...]. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności składkowych. W uzasadnieniu wskazał, że w toku przeprowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania wyjaśniającego ustalono, że aktualnie wobec majątku jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym samym nie można stwierdzić, że w przypadku skarżącej zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 usus, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto nie stwierdzono przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt. 6 usus, tj. że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, albowiem właściwy w sprawie organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 229 poz. 229, poz. 1954 z późno zm.). Zatem, w ocenie Zakładu, nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 usus. Organ zauważył, że przepis art. 28 ust. 3a usus daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych możliwość umorzenia należności pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zaznaczył jednakże, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, iż zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Zakład podał, że jak wynika z dokonanych ustaleń skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w [...]. i za ten okres, występują należności z tytułu nieopłaconych składek. Z przedstawionych zeznań podatkowych za lata 2008, 2009, 2010 wynikało, że strona nie wykazywała przychodów lub były one bardzo niskie i ponoszone koszty powodowały, że występowała strata (brak dochodu). Mimo to zobowiązana nie zdecydowała się na wcześniejsze zlikwidowanie działalność gospodarczej, tym samym ograniczenie swoich zobowiązań z tytułu składek, a uczyniła to dopiero we wrześniu 2010r. Organ ustalił, że skarżąca pobiera emeryturę w wysokości brutto [...] zł (po uwzględnieniu zajęcia komorniczego [...] zł). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej zobowiązana stwierdziła, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, chociaż jak ustalono zamieszkuje on pod tym samym adresem. W trakcie postępowania nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego formalną separację lub rozdzielność majątkową. Mąż skarżącej jest zarejestrowany w PUP jako bezrobotny z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że strona nie posiada nieruchomości, oraz wartościowych ruchomości. Stałe wydatki z tytułu utrzymania i miesięcznych opłat (czynsz, gaz, energia) wynoszą według oświadczenia [...] zł., w zimie rosną o koszty opału. Koszty zakupu leków wynosi ok. [...] zł. Organ podkreślił, że zobowiązana nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość oraz to, że to ona ponosi koszty utrzymania mieszkania w tym opłaty za gaz, energię, elektryczną i opał. We wniosku o umorzenie należności oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy nie powołała się na problemy zdrowotne swoje lub męża, ponadto stwierdziła, że nie korzysta z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Zakład stwierdził, że sytuacji skarżącej nie można uznać jako szczególnie drastycznej, wyjątkowej, a tym bardziej zagrażającej egzystencji. Organ podniósł, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055) kryterium dochodowe, poniżej którego pojawia się uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie jest przewidziane w wysokości nie przekraczającej [...] zł. Ponadto zaznaczył, że na podstawie art. 46 ust. 1 usus płatnik składek ma obowiązek obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Wszystkie podmioty będące płatnikami składek samodzielnie muszą ponosić ciężar pełnego finansowania swojej działalności i w związku z tym są zobowiązane do terminowego i regularnego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Odnosząc się do stwierdzenia skarżącej, że posiadała ona jedynie zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej z Urzędu Miasta, a działalności nie zgłosiła do ZUS ponieważ nie przynosiła żadnych dochodów Zakład zauważył, że w dniu [...]. na podstawie posiadanej dokumentacji wydał decyzję o objęciu skarżącej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...]. do [...]. W pouczeniu decyzji wskazano tryb odwoławczy. Ponadto w piśmie z dnia [...]. stanowiącym odpowiedź na pismo strony z dnia [...]. ponownie wskazano, że od wydanej decyzji o objęciu ubezpieczeniem przysługuje prawo złożenia odwołania do Sądu Okręgowego - VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B., które należało złożyć w Oddziale ZUS w B. w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Decyzja została odebrana w dniu [...]., ponieważ zobowiązana nie wniosła odwołania stała się ona prawomocna. W tej sytuacji organ stwierdził, że z uwagi na powyższe okoliczności natychmiastowa rezygnacja przez ZUS z należności nie znajduje uzasadnienia. Reasumując Zakład wskazał, że z uwagi na brak stwierdzonej całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 3 usus brak jest podstaw do umorzenia należności. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają również umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy. Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podkreśliła, że żyje w nędzy. Mąż skarżącej od listopada 2012 r. pozostaje bez zasiłku z Urzędu Pracy i na życie pozostaje im [...] zł. Strona wskazała, że mieszka wraz z mężem w mieszkaniu, w którym są piece i trzeba kupić opał na zimę, nie ma ciepłej wody. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że jej mąż jest po udarze mózgu i z tego powodu jest niezdolny do jakiejkolwiek pracy. Strona podkreśliła, że na życie mają [...] zł, a opłaty za mieszkanie wynoszą [...] zł. Podniosła, że sama tez choruje na nadciśnienie oraz kręgosłup. Stwierdziła, że zadłużenia wobec ZUS nie będzie w stanie spłacić do końca życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Stosownie do brzmienia art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), właściwość sądów administracyjnych obejmuje sprawowanie kontroli decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych w oparciu o kryterium ich zgodności z prawem. Uchylenie przez sąd zaskarżonego aktu następuje w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego, mogących mieć istotny wpływ (mających wpływ) na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji podatkowej Sąd uznał, iż narusza ona prawo materialne powodując konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ oparł swą decyzję na dwu podstawach prawnych. Po pierwsze na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., nr 1585) – zw. dalej usus. Zgodnie z tymi przepisami, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sąd wyjaśnia, że taki zapis oznacza, iż pozytywnie, umorzenie rozpatrywane jest na dwu płaszczyznach. Wpierw organ ustala stan faktyczny, by odpowiedzieć na pytanie, czy zachodzi warunek, o jakim mowa w przepisie, tu czy zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero twierdząca odpowiedź na to pytanie powoduje konieczność podjęcia decyzji (pozytywnej albo negatywnej), co do umorzenia. Ten drugi etap ustawodawca oparł o uznanie administracyjne, tj. sytuację, w której umorzenie pozostawiono wolnej woli organu. W sprawie, Zakład rozstrzygnął, iż nie zachodzi warunek, o jakim mowa w przepisie tj. nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W tym miejscu należy wskazać, że stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; a organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie Sądu nie naruszono powyższych przepisów prawa. Jak ustalono, wobec majątku było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Skarżąca w żaden sposób nie podważyła tego faktu. Zatem WSA przyjął te ustalenia faktyczne i stwierdził, że organ nie naruszył prawa twierdząc, że nie zaszła przesłanka o jakiej mowa w art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 5 i 6 usus. Po drugie organ oparł swą decyzję na podstawie art. 28 ust.3a usus. Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do § 3 pkt 1) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd wyjaśnia, że i ten zapis oznacza, iż pozytywnie, umorzenie rozpatrywane jest na dwu płaszczyznach. Wpierw organ ustala stan faktyczny, by odpowiedzieć na pytanie, czy zachodzi warunek o jakim mowa w przepisie, tu czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dopiero twierdząca odpowiedź na to pytanie powoduje konieczność podjęcia decyzji (pozytywnej albo negatywnej) co do umorzenia. Ten drugi etap oparto o uznanie administracyjne, tj. sytuację w której umorzenie pozostawiono wolnej woli organu. W sprawie, Zakład rozstrzygnął, iż nie zachodzi warunek, o jakim mowa w przepisie tj. zobowiązany nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym miejscu należy wskazać, że i tu zastosowanie znajdą art. 7 i 77 § 1 kpa. W ocenie Sądu nie naruszono powyższych przepisów prawa, tzn. poprawnie przyjęto, że skarżąca pobiera emeryturę w wysokości brutto [...] zł (po uwzględnieniu zajęcia komorniczego [...] zł). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej zobowiązana stwierdziła, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, chociaż jak ustalono zamieszkuje on pod tym samym adresem. W trakcie postępowania nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego formalną separację lub rozdzielność majątkową. Mąż skarżącej jest zarejestrowany w PUP jako bezrobotny z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że strona nie posiada nieruchomości, oraz wartościowych ruchomości. Stałe wydatki z tytułu utrzymania i miesięcznych opłat (czynsz, gaz, energia) wynoszą według oświadczenia[...] zł., w zimie rosną o koszty opału. Koszty zakupu leków wynosi ok. [...]zł. Organ podkreślił, że zobowiązana nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość oraz to, że to ona ponosi koszty utrzymania mieszkania w tym opłaty za gaz, energię, elektryczną i opał. We wniosku o umorzenie należności oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy nie powołała się na problemy zdrowotne swoje lub męża, ponadto stwierdziła, że nie korzysta z pomocy społecznej. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w materiale sprawy, skarżąca im nie zaprzeczyła. Zatem Sąd przyjął je w całości. Jednakże w ocenie WSA, organ nieprawidłowo uznał, że taka sytuacja skarżącej nie implikuje twierdzenia, iż taki stan majątkowy i sytuacja rodzinną powoduje, że nie jest ona w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie Sądu uzyskiwanie dochodu w wysokości ok. [...]zł miesięcznie nie pozwala na opłacenie zadłużenia ponad [...] tys. zł. bez zagrożenia egzystencji o jakim mowa w powołanych przepisach. Przeciwne twierdzenie narusza § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, budzi przede wszystkim sprzeciw w świetle zasad doświadczenia życiowego. Dalej oczywistym jest, że to naruszenie ma wpływ na wynik sprawy, gdyż zamyka drogę do umorzenia należności. Tym samym Sąd zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i decyzję uchylił. W tym miejscu Sąd podkreśla, że powyższa ocena nie nakłada jednak na Zakład obowiązku umorzenia zaległości, gdyż pozostaje to w granicach jego uznania. WSA wskazuje, że organ powinien ponownie rozpoznać wniosek skarżącej o umorzenie zaległości. Skarżąca może i powinna przedłożyć wszystkie dowody, jakie świadczą za tym, że ulga ta należy się. Zakład rozstrzygnie sprawę w oparciu o sytuację aktualną na moment wydania nowej decyzji. Na marginesie, WSA stwierdza, że pozostałe twierdzenia organu zawarte w decyzji, nie znajdują przełożenia na zapisy prawne jakie zastosował organ. Okoliczności na jakich oparł się ZUS takie jak kontynuowanie działalności mimo braku dochodu, nie korzystanie ze środków pomocy społecznej nie zostały wymienione jako warunki uznania wystąpienia przesłanek o jakich mowa w art. 28 usus. Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji. D.Dudra M. Łent L. Kleczkowski