I OZ 1171/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2015 r. o sygn. akt I SA/Wa 1115/12 z wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy materialnej postanawia: oddalić zażalenie. M.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 marca 2012 r., nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania pomocy materialnej. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1115/12 Sąd oddalił skargę M.S. W dniu 4 marca 2015 r. (data prezentaty) wpłynął do Sądu wniosek M.S. o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu PPF Skarżący oświadczył w nim, że zamieszkuje sam i nie ma środków do życia. Jest bezrobotny i nie przysługuje mu emerytura ani renta. Nie posiada oszczędności, ani nieruchomości, z wyjątkiem mieszkania o powierzchni 32 m2. Zarządzeniem z dnia 23 kwietnia 2015 r., Sąd wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie informacji, czy przyznana M.S. renta z tytułu niezdolności do pracy jest przyjmowana przez uprawnionego. W przypadku negatywnej odpowiedzi Sąd wezwał o wskazanie kwoty świadczenia, które w przypadku złożenia wniosku o wznowienie wypłaty renty byłaby wypłacona M.S. Odpowiadając na powyższe zarządzenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że M.S. ma przyznane prawo do renty, jednak jej wyłata została wstrzymana na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przypadku gdyby M.S. złożył w maju 2015 r. wniosek o wznowienie wypłaty świadczenia otrzymałby rentę za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2015 r. w wysokości 29.778,63 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Sąd stanął na stanowisku, że przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Natomiast w przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca. W niniejszej sprawie zdaniem WSA w Warszawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania. Na podstawie zebranych informacji Sąd ten uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. M.S. może uzyskać środki pieniężne dokonując odbioru kwoty zgromadzonej z tytułu wskazanej, niepobieranej renty za okres ostatnich 3 lat. Prawo pomocy adresowane jest bowiem do osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej z przyczyn od nich niezależnych. Natomiast M.S., jest świadomy faktu, że renta mu przysługuje, mimo deklarowania braku środków do życia - dobrowolnie jej nie pobiera. Z uwagi na to, że podjął decyzję o rezygnacji z jednego ze źródeł utrzymania, to konsekwencją dokonanego wyboru jest stwierdzenie, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn wyłącznie od niego zależnych. Jednocześnie jego sytuacji majątkowej w żaden sposób nie można porównywać do sytuacji majątkowej osób, które - mimo podejmowanych starań - nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M.S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Na podstawie art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). We wniesionym zażaleniu M.S. nie podważył prawdziwości twierdzeń ZUS o przysługującej mu rencie. Nie wykazał też, że przysługująca mu renta stanowi – jak twierdzi – nienależne świadczenie. Ponadto nie wskazał okoliczności, które by na to wskazywały. Sąd pierwszej instancji nie miał zatem powodów, aby uznać, że informacje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odpowiadają prawdzie. Biorąc zaś pod uwagę środki finansowe, jakimi w świetle dostępnych sądowi materiałów dysponować może skarżący, nie powinno ulegać wątpliwości, iż poniesienie przez niego kosztów wynajęcia pełnomocnika nie będzie powodowało uszczerbku w utrzymaniu się skarżącego w stopniu, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Godzi się przy tym dodać, że przyznanie prawa pomocy nie może wystąpić w sytuacji, gdy sam wnioskujący o to prawo własnym działaniem doprowadza się do stanu zubożenia, który miałby uzasadniać przyznanie tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 1 lipca 2015 r. o sygn. akt I OZ 727/15). W tym kontekście Sąd zauważa, że jak wynika z akt sprawy skarżący nie złożył stosowanego wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, aby wznowić wypłaty mu renty. W nawiązaniu do zarzutów zażalenia należy też dodać, że nie było przeciwwskazań prawnych do tego, aby w sprawie orzekła Sędzia WSA Elżbieta Lenart (por. art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.