I OZ 159/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 747/12 o odmowie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 747/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny Gdańsku odmówił M. R. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że pismem z dnia 25 listopada 2012 r. skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W dniu 31 grudnia 2012 r. skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia podnosząc, że referendarz nie uwzględnił zapisów podatkowej księgi przychodów i rozchodów z których wynika, że ponosił straty przez cały ubiegły rok. Ponadto nie uwzględnił faktu, że rodzice pomagają mu w spłacie zobowiązań w wysokości 600 zł miesięcznie, w celu ratowania jego działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny Gdańsku rozpoznając złożony wniosek wskazał, iż na podstawie dokumentów złożonych przez wnioskodawcę ustalono, że wnioskodawca jest przedsiębiorcą i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, których źródłem dochodów jest świadczenie emerytalne oraz rentowe. W 2011 r. wnioskodawca z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał dochody w wysokości 4.125,28 zł. Wysokość deklarowanych wydatków osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z tytułu podatku od nieruchomości oraz zużycia mediów i zakupu leków dla chorego ojca wnioskodawca ocenił na kwotę 700 zł miesięcznie. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 19 października 2012 r. wnioskodawca posiadał tytułem wolnych środków kwotę 13.212.39 zł; z kolei na dzień 30 listopada 2012 r. dodatnie saldo rachunku wynosiło 1.384,88 zł. Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, iż na dzień wydania postanowienia poniesienie przez niego kosztów sądowych spowodować może skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zważył, że z wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż wnioskodawca jako przedsiębiorca generuje określone przychody (niejednokrotnie wysokie) i na bieżąco reguluje ciążące na nim zobowiązania. Nadto niezależnie od tego rodzice wnioskodawcy posiadają stałe źródło dochodów. Sąd stwierdził, że uiszczenie kosztów sądowych przez wnioskodawcę nie spowoduje uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu 200 zł wpisu sądowego, jak również przyszłe koszty sądowe nie są na tyle wysokie, aby mogły negatywnie zaważyć na poziomie życia samego wnioskodawcy będącego czynnym przedsiębiorcą, jak i jego rodziców. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. R., wnosząc o jego zmianę. Skarżący podniósł, iż nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi. Do zażalenia skarżący dołączył dokumenty przedstawiające jego aktualną sytuację finansową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego we wniosku sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. W szczególności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż na dzień rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał wystarczająco, iż poniesienie przez niego kosztów sądowych spowodować może skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jak zasadnie wskazał Sąd z wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż wnioskodawca jako przedsiębiorca generuje określone przychody (niejednokrotnie wysokie) i na bieżąco reguluje ciążące na nim zobowiązania. Nadto niezależnie od tego rodzice wnioskodawcy, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe, posiadają stałe źródło dochodów. Natomiast przedstawienie dodatkowych okoliczności dopiero na etapie składania zażalenia nie ma znaczenia dla oceny zaskarżonego postanowienia, bowiem, jak już wyżej wskazano, skarżący nie udokumentował należycie swojej sytuacji materialnej na etapie rozpoznawania przez Sąd I instancji wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak należy wskazać, iż zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.