II OZ 364/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. O., K. O., B. O. i A. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 2040/12 odmawiające H. O., K. O., B. O. i A. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. O., K. O., B. O. i A. O. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 lipca 2012 r., nr 1100/12 w przedmiocie nałożenia obowiązku likwidacji otworów okiennych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 2040/12, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zw. dalej p.p.s.a., odmówił H.O., K. O., B. O. i A. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skarg na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 lipca 2012 r., nr 1100/12 w przedmiocie nałożenia obowiązku likwidacji otworów okiennych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki wskazał, że postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2012 r. odmówiono H. O., K. O., B. O. i A. O. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 19 lutego 2013 r. wpłynął do Sądu sprzeciw ww. od postanowienia z dnia 21 grudnia 2012 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 21 grudnia 2012 r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawcy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. W formularzu strona podała, że ich rodzina utrzymuje się z dochodów H. O. w wysokości 2568 zł. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 300 m², mieszkanie o pow. 46 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 3 ha (udział 7/10). Strona wskazała, że K. O., B. O. i A. O. nie uzyskują dochodów. A. O. jest studentką. Zarządzeniem z dnia 10 października 2012 r., na podstawie art. 255 p.p.s.a., zobowiązano wnioskodawców do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: nadesłanie zaświadczenia z uczelni, iż A. O. jest studentką; nadesłanie zaświadczenia z urzędu pracy o pozostawaniu przez B. O. i K. O. osobami bezrobotnymi; podanie jakie miesięczne koszty utrzymania ponosi rodzina wnioskodawców (stałe wydatki na żywność, opłaty za mieszkanie, dom, media, świadczenia inne); podania jakie nieruchomości posiadają wnioskodawcy (jako właściciele i użytkownicy wieczyści) z podaniem ich adresów i wskazaniem czy wykorzystują je w całości, czy też część z nich wynajmują, w przypadku wynajmowania należy wskazać dochody uzyskiwane z tego tytułu, wskazanie czy rodzina wnioskodawców otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak to należy nadesłać ostatnie decyzje przyznające pomoc; nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które posiadają taki rachunek. Odpowiadając na ww. zarządzenie wnioskodawcy w piśmie z dnia 12 października 2012 r. wskazali, że miesięczne koszty wynoszą: gaz 1266/1303,34 zł, światło 933 zł, żywność 500 zł, ZUS 254 zł, fundusz remontowy 140,28 zł czynsz 423 zł, podatek od nieruchomości 420 zł Dodali, że posiadają nieruchomość przy S. 5 (w użytkowaniu wieczystym), gospodarstwo rolne w S., mieszkanie przy ul. ..., lokali tych nie wynajmują. Strona nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Złożono do akt wyciąg ze stanu konta za 3 miesiące, zaświadczenie o pozostawaniu przez B. O. osobą bezrobotną oraz kopię zaświadczenia w języku włoskim o pozostawaniu najprawdopodobniej przez A. O. studentką Uniwersytetu w Genui. Z uwagi na okoliczność, iż na przedstawionym rachunku bankowym nie wyszczególniono tytułów wpłat, ponownie zarządzeniem z dnia 20 listopada 2012 r. wezwano wnioskodawcę H. O., na podstawie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia informacji, poprzez wskazanie z jakiego tytułu H. O. otrzymała przelewy wyszczególnione na rachunku bankowym w kwotach: 1 900 zł z 1 sierpnia 2012 r., 917 zł z 2 sierpnia 2012 r., 1 300 zł z 3 sierpnia 2012 r., 150 zł z 7 sierpnia 2012 r., 260 zł z 8 sierpnia 2012 r., 800 zł z 9 sierpnia 2012 r., 1 077 zł z 21 sierpnia 2012 r., 2 800 zł z 23 sierpnia 2012 r., 1150 zł z 27 sierpnia 2012 r., 2 650 zł z 3 września 2012 r., 917, 62 zł z 4 września 2012 r., 400 zł z 11 września 2012 r., 3 300 zł z 24 września 2012 r., 470 zł z 26 września 2012 r., 917,62 zł z 4 października 2012 r., 500 zł z 15 października 2012 r., 300 zł z 18 października 2012 r., 400 zł z 25 października 2012 r., 950 zł z 26 października 2012 r., 200 zł z 20 października 2012 r., 17 198 zł z 31 października 2012 r., 917, 62 zł z 2 listopada 2012 r. Strona w odpowiedzi wskazała, że kwota 917 zł jest rentą rodzinną, natomiast pozostałe kwoty stanowią wynagrodzenie z tytułu obrony udzielonej z urzędu. Strona załączyła kopie upomnienia z urzędu skarbowego, rachunek za gaz i zaświadczenie o dochodzie za 2011 r. W dniu 20 grudnia 2012 r. strona dodatkowo nadesłała kopię rachunku za gaz za okres 1 styczeń 2012 r. – 29 luty 2012 r. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, Sąd Wojewódzki uznał, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawione przez stronę informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżących zaliczyć można do kręgu osób, którym można przypisać jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. Strona wskazała na znaczne obciążenia finansowe, jednakże posiada stały miesięczny dochód, zaś koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane. Ponadto porównując wpływy na konto strony i wskazane w formularzu PPF dochody Sąd Wojewódzki zauważył znaczną rozbieżność - nie znajdującą pokrycia w dochodach jakich strona wskazała w formularzu PPF - 2 568 zł miesięcznie. Fakt ten wskazuje na nierzetelne wypełnienie formularza, co osłabia jego wiarygodność, a tym samym również przemawia za odmową udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie H. O., K.O., B. O. i A. O. zarzucili naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. i wnieśli o jego zmianę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, zatem nie może odnieść zamierzonego skutku. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności przedstawione przez skarżących nie dawały podstaw do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie takie byłoby bowiem usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść pełnych opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że częściowe zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że skarżący uzyskują stały dochód miesięczny – 2568 zł. Jednocześnie Sąd Wojewódzki słusznie zwrócił uwagę, że wpływy na konto strony i wskazane w formularzu PPF dochody obrazują znaczna rozbieżność, co osłabia jego wiarygodność. Powyższe oznacza, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Kierując się powyższymi względami Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.