II OZ 184/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia U. J. i J. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 stycznia 2013 r., II SA/Lu 848/12 odmawiającego skarżącym przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U. J. i J. J. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazania dokonania oceny stanu technicznego obiektu postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2013 r., II SA/Lu 848/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (zwany dalej "WSA") odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U. J. i J. J. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie (zwanego dalej "LWINB") z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazania dokonania oceny stanu technicznego obiektu. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 16 stycznia 2013 r. U. J. i J. J. wnieśli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2012 r. odmawiającego im przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "ppsa"\), zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Rozpatrując ten wniosek WSA wskazał, że w myśl art. 245 § 1 - 3 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Skarżący domagają się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, a zatem ich wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dalej Sąd pierwszej instancji podał, że zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. bezdomni czy osoby bezrobotne). W dalszej części uzasadnienia WSA wskazał, że z oświadczeń skarżących wynika, iż prowadzą oni gospodarstwo domowe wspólnie z córką B. J., córką M. J. i szwagrem J. F. Skarżący podali, że ich miesięczny dochód, na który składają się emerytura J. J. w kwocie 1630 zł, wynagrodzenie za pracę B. J. w kwocie 1068 zł i renta J. F. w kwocie 886 zł, wynosi 3584 zł. Skarżący posiadają dom o powierzchni 108 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 2,46 ha oraz inną nieruchomość gruntową o powierzchni 76 m2. Skarżący wskazali, że ponoszą duże wydatki na leki, nie wskazując wysokości tych wydatków. W związku z powyższym skarżący zostali wezwani do nadesłania: 1) oświadczenia wykazującego wysokość stałych miesięcznych kosztów związanych z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego (np. kosztów zakupu wyżywienia, leków, utrzymania domu) oraz dokumentów źródłowych (np. rachunków, faktur VAT) za ostatnie dwa miesiące, potwierdzających wysokość tych wydatków; 2) aktualnego potwierdzenia wypłaty emerytury J. J. bądź innego dokumentu źródłowego wskazującego na aktualną jej wysokość w kwocie brutto i netto; 3) aktualnego zaświadczenia z zakładu pracy B. J., wskazującego na wysokość jej wynagrodzenia za pracę w kwocie brutto i netto; 4) aktualnego dokumentu źródłowego wskazującego na wysokość renty J. F. w kwocie brutto i netto; 5) aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu gminy wskazującego na areał gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych bądź aktualnej decyzji wymiarowej podatku rolnego za ostatni rok. W wykonaniu wezwania skarżący przedstawili jedynie aktualne potwierdzenie wypłaty emerytury J. J., aktualne potwierdzenie wypłaty renty J. F., aktualne zaświadczenie z zakładu pracy B. J. wskazujące na wysokość jej wynagrodzenia, rachunek za energię elektryczną na kwotę 379,66 zł uiszczony we wrześniu 2012 r., rachunek za węgiel z października 2012 r. na kwotę 1242 zł oraz aktualną decyzję wymiarową podatku rolnego za rok 2012 w wysokości 593 zł. Skarżący nie złożyli więc oświadczenia wykazującego wysokość stałych miesięcznych kosztów związanych z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego (np. kosztów zakupu wyżywienia, leków, utrzymania domu) oraz dokumentów źródłowych (np. rachunków, faktur VAT) za ostatnie dwa miesiące, potwierdzających wysokość tych wydatków. Za takie nie można bowiem uznać rachunku za węgiel czy energię elektryczną, tym bardziej że z tego ostatniego rachunku nie wynika, jaki okres obejmuje. Skarżący stwierdzili, że do przedstawienia tego oświadczenia i gromadzenia różnych dokumentów, np. faktur, czy rachunków potrzebny jest "odpowiedni człowiek znający się na tej pracy". Mając powyższe na uwadze WSA uznał, że skarżący, nie podając wysokości stałych miesięcznych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego, nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie wykazali również, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wbrew stanowisku skarżących, do złożenia żądanego przez Sąd oświadczenia o comiesięcznych wydatkach nie trzeba fachowej wiedzy. Każdy prowadzący gospodarstwo domowe orientuje się, jakie kwoty przeznacza średnio miesięcznie na utrzymanie gospodarstwa domowego. Fachowego przygotowania zawodowego nie wymaga również przechowywanie faktur VAT czy rachunków związanych z tymi wydatkami. Na marginesie WSA wskazał, że skarżący mają stałe źródła dochodu (ponad 3500 zł miesięcznie) i mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Nie można więc zaliczyć ich do osób ubogich, nie posiadających żadnych środków finansowych, które mogłyby być przeznaczone na koszty postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji nadmienił, że koszty sądowe w niniejszej sprawie są niewielkie. Oprócz wpisu sądowego od skargi wynoszącego 100 zł każdorazowo nie przekroczą one bowiem kwoty 100 zł. Wnosząc zażalenie, U. i J. J. zakwestionowali postanowienie WSA i wskazali, że "gestapowskie metody zabrały im rok normalnego życia". "Polskie prawo jest bezprawiem, że polskie sądy dbają o co???". Wszystkie pozostałe zarzuty dotyczyły postępowania organów nadzoru budowlanego a żaden argument nie dotyczył prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak trafnie stwierdził WSA w zakreślonym przez Sąd pierwszej instancji terminie skarżący nie wykonali zobowiązania i nie podając wysokości stałych miesięcznych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego, nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym, wobec niedopełnienia przez skarżących wymogów formalnych niezbędnych do przyznania prawa pomocy, WSA słusznie uznał, że należy odmówić im przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa. Skoro postanowienie WSA z dnia 21 stycznia 2013 r. jest poprawne i zgodne z prawem, to mając te względy na uwadze NSA, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa oddalił zażalenie.