II OZ 463/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1062/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1062/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił J. G. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że J. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego, przynoszącego wg jego oświadczenia roczny dochód w wysokości około [...] zł. Statystyczny przychód z tego gospodarstwa w 2011 r. wyniósł [...] zł. Ponadto uzyskuje on dodatkowe środki finansowe w postaci dopłat z funduszy Unii Europejskiej. Z tytułu dopłat za 2012 r. wnioskodawca szacuje, że otrzyma około [...] zł. Poza tym jego żona M. G. posiada stałe źródło dochodów w postaci pensji w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto) Wnioskodawca na wezwanie Sądu przedłożył kopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2011 r., z którego wynika, że jego żona z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...] zł brutto. Z przedłożonych na wezwanie Sądu wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank [...] za okres od lipca 2012 r. do stycznia 2013 r. wynika, że saldo konta kształtowało się na poziomie od [...] zł do [...] zł, a więc było przez cały okres dodatnie. Z powyższych wyciągów bankowych wynika również, że wnioskodawca dwa, trzy razy w miesiącu zasila konto wpłatami rzędu [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, sprzedał jednostki uczestnictwa w funduszu [...] (na kwotę [...] zł we wrześniu 2012 r., [...] zł w listopadzie 2012 r., [...] zł w styczniu 2013 r.) oraz uzyskuje stałe comiesięczne wpłaty z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w wysokości około [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i nast. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Wnioskodawca bowiem, wraz z osobami z nim wspólnie zamieszkującymi, uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie około [...] zł. Ponadto, jak wynika z akt sprawy – J. G. uzyskał w 2009 r. i 2011 r. znaczne dochody z tytułu sprzedaży działek na kwotę około [...] zł. W ocenie Sądu nie można uznać, iż sytuacja wnioskodawcy jest tego rodzaju, że posiadane przez niego środki, nie pozwalają na ponoszenie przez niego pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. W związku z powyższym złożony przez J. G. wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Dodatkowo Sąd podkreślił, że nawet uwzględniając wykazane przez niego koszty utrzymania, trudno uznać, aby uzyskując wskazane wyżej dochody, nie był on w stanie pokryć kosztów uiszczenia wpisu w łącznej wysokości [...] zł. Miesięczne saldo bankowe wnioskodawcy w przedstawionym przez niego okresie 6 miesięcy było dodatnie i przekraczało wysokość łącznych wpisów od zainicjowanych skarg – było to odpowiednio [...] zł w sierpniu, [...] zł we wrześniu, [...] zł w październiku, [...] zł w listopadzie, [...] zł w grudniu oraz [...] zł w styczniu 2013 r. Sąd wskazał, iż wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i w ocenie Sądu nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. Przedstawione przez wnioskodawcę zobowiązania, wynikające z zaciągniętych pożyczek gotówkowych oraz posiadanych kart kredytowych, zostały przez Sąd również wzięte pod uwagę. Z dokumentów wynika, że J. G. spłaca raty pożyczek gotówkowych w terminie, a na kartach kredytowych nie posiada kwot zaległych do natychmiastowej spłaty. Powyższe świadczy o tym, że wnioskodawca posiada płynność finansową i nie zalega bankom z należnymi opłatami. Sąd podkreślił, że sam fakt wzięcia pożyczki bankowej nie może samoistnie stanowić dowodu, jakoby sytuacja finansowa wnioskodawcy była bardzo zła i automatycznie zwalniała go od ponoszenia kosztów sądowych. O stabilnej sytuacji finansowej w rodzinie wnioskodawcy może świadczyć również liczba posiadanych przez nich pojazdów mechanicznych (3 auta osobowe oraz jeden ciągnik). Okoliczność, że J. G. ma kłopoty zdrowotne oraz ponosi koszty prywatnego leczenia oraz drogich leków wymaga, aby przedstawiono Sądowi stosowne dokumenty potwierdzające tą okoliczność. To na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wskazana przez wnioskodawcę okoliczność zniszczenia części plonów rolnych na skutek mrozów, suszy i podtopień nie pozwala, w świetle ogólnej sytuacji materialnej wnioskodawcy, na uznanie go za osobę ubogą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W opinii Sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek J. G. nie wykazał w sposób dostateczny, tak w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w jego uzupełnieniu oraz we wniesionym sprzeciwie, niemożności poniesienia kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Skarżący wraz z osobami z nim wspólnie zamieszkującymi, uzyskuje dochód miesięczny w łącznej kwocie około [...] zł. J. G. posiada dom o powierzchni 120 m², nieruchomość rolną o powierzchni 6,48 ha. Ponadto uzyskuje on dodatkowe środki finansowe w postaci dopłat z funduszy Unii Europejskiej. Wnioskodawca szacuje, że z tytułu dopłat za 2012 r. otrzyma około [...] zł. Należy także zwrócić uwagę, że miesięczne saldo bankowe wnioskodawcy w przedstawionym przez niego okresie 6 miesięcy było dodatnie i przekraczało wysokość łącznych wpisów od zainicjowanych skarg – było to odpowiednio [...] zł w sierpniu, [...] zł we wrześniu, [...] zł w październiku, [...] zł w listopadzie, [...] zł w grudniu oraz [...] zł w styczniu 2013 r. Z wyciągów tych wynika, że wnioskodawca dwa, trzy razy w miesiącu zasila konto wpłatami rzędu [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, sprzedał jednostki uczestnictwa w funduszu [...] na kwotę [...] zł we wrześniu 2012 r., [...] zł w listopadzie 2012 r. oraz [...] zł w styczniu 2013 r. oraz uzyskuje stałe comiesięczne wpłaty z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w wysokości około [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł. Ponadto, skarżący uzyskał w 2009 r. i 2011 r. znaczne dochody z tytułu sprzedaży działek na kwotę około [...] zł. Z przedstawionych dokumentów wynika także, że skarżący spłaca raty pożyczek gotówkowych w terminie, a na kartach kredytowych nie posiada kwot zaległych do natychmiastowej spłaty. Analiza wniosku i dokumentów źródłowych przedstawionych przez skarżącego prowadzi do uznania, że skarżący i jego rodzina nie należą do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Fakt posiadania przez skarżącego majątku w postaci domu, samochodów i nieruchomości rolnej, a także stabilnej sytuacji finansowej, umożliwiającej terminowe spłacanie rat pożyczek, uzasadnia stwierdzenie, że nawet przy uwzględnieniu wydatków skarżącego, powinien on partycypować w kosztach sądowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że do koniecznych kosztów utrzymania nie zalicza się wszystkich wydatków jakie strona ponosi, a tylko te które służą zapewnieniu niezbędnej egzystencji rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.