II FZ 135/13

Dnia 26 kwietnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 1186/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 1186/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania A. S. – dalej jako "Skarżąca", przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Skarżącej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 sierpnia 2012 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca wskazała, że nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie wpisu sądowego, a taki stan rzeczy jest wynikiem pozbawienia jej całego majątku i środków finansowych przez organy skarbowe, z naruszeniem prawa został zlicytowany samochód, a nieruchomości obecnie podlegają egzekucji i prawdopodobnie również zostaną zlicytowane. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wyłącznie z mężem, posiada dom – ½ ze 130 w trakcie egzekucji, mieszkanie – ½ z 82 w trakcie egzekucji oraz udziały w spółce z o.o. – zajęte przez organ skarbowy oraz otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1 111 zł. Referendarz sądowy wezwał Skarżącą do uzupełnienia wniosku w terminie siedmiu dni przez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca oświadczyła, że żądane informacje nie będą dokumentowały braku środków. Działania Sądu oceniła jako zmierzające do odrzucenia wniosku o zwolnienie, a nie ustalenia faktycznego stanu jej finansów. W załączeniu nadesłano kopię potwierdzenia uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W dniu 14 grudnia 2012 r. został uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł. Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, od którego został wniesiony sprzeciw. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji przytoczył regulację zawartą w 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." i wskazał, że strona ma obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Sąd zauważył, iż pomimo wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych Skarżąca nie przedstawiła żadnego z dokumentów, które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku. W konsekwencji sytuacja materialna Skarżącej nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości. Sąd zaakcentował, że uiszczono wymagany w sprawie wpis od skargi, mimo iż we wniosku wskazywano na brak środków umożliwiających dokonanie tej czynności. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca wskazał, iż w całej rozciągłości podtrzymuje złożone wnioski i stoi na stanowisku, że w dotychczasowym postępowaniu precyzyjnie i wyczerpująco udokumentowała brak środków na wniesienie opłaty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 P.p.s.a. i wezwał Skarżącą o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, Skarżąca składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Skoro Skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez nią środków. W takiej sytuacji Skarżąca powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu Skarżąca poza twierdzeniem, iż podtrzymuje złożone wnioski oraz, że precyzyjnie i wyczerpująco udokumentowała brak środków na wniesienie opłaty, nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność przyznania jej prawa pomocy w żądanym wymiarze. W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Skarżącą dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.