II FZ 385/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 kwietnia 2013 r., sygn. I SA/Bd 973/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 września 2012 r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2013 r., sygn. I SA/Bd 973/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania J. M. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji powołał się na oświadczenie wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. J. M. podał, że zamieszkuje z rodzicami, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, którego dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł brutto. Ponadto płaci alimenty na rzecz dwóch synów w łącznej kwocie 780 zł. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania, które wnioskodawca ponosi określono na kwotę 250 zł. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżący podniósł, że posiadał rachunki bankowe w okresie, którego dotyczy postępowanie, jednakże w chwili obecnej takowych rachunków nie posiada. Wyjaśnił, że różnica między wydatkami i dochodami wynika z tego, że koszty utrzymania są kosztami średnimi i w miesiącach kiedy są one niższe Skarżący odkłada pieniądze na miesiące, kiedy będą one wyższe. Różnica w podanych przez niego kwotach w różnych sprawach wynika z bardziej oszczędnego i racjonalnego wydatkowania i tak skromnych środków. Jednocześnie Skarżący stwierdził, że jego zdaniem Referendarz bezpodstawnie wyszedł poza przedmiotowy wniosek i oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie wniosków wniesionych w innych sprawach. Dodatkowo Skarżący oświadczył, że jeśli chodzi o koszty codziennego utrzymania, to pozostaje na utrzymaniu rodziców, korzysta z kupowanej przez nich żywności oraz środków czystości. Zarządzeniem z dnia 12 lutego 2013 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. DZ.U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., Sąd wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 14 dni poprzez złożenie całego szeregu dokumentów oraz podania informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie przedłożył następujące dokumenty: 1. zeznanie roczne o dochodach za 2011 i 2012 r. 2. zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w B. o statusie bezrobotnego (zasiłek dla bezrobotnych będę odbierał w kasie PUP), 3. wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 29 marca 2011 r. (VI RC 1056/10), zasądzający alimenty na rzecz małoletniego I. M. w kwocie 450 zł, 4. zawiadomienie Komornika przy SR w B. o zmianie wysokości alimentów wynikających z wyroku Sądu Okręgowego w B.z dnia 19 kwietnia 2002 r. (I Ca 42/02), zasądzonych na rzecz małoletniego P. S. w kwocie 280,00 zł, 5. postanowienie Komornika Sądowego przy SR w B. z dnia 11 grudnia 2012 r. (KMP 77/01) w przedmiocie zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego z tytułu niezapłaconych alimentów na małoletniego P. S. w kwocie 12.404,40 zł należności głównej (stan na dzień wydania postanowienia) oraz kosztów. Oświadczył, że orzeczenia SR w B. VI RC 1056/10 oraz SO w B. I Ca 42/02 to jedyne tytuły wykonawcze przeciwko niemu, nie posiada rachunków bankowych oraz lokat terminowych, nie jest właścicielem nieruchomości i mieszka u rodziców na zasadzie użyczenia, pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców, a miesięczny koszt utrzymania to około 700 zł, telefon komórkowy rodzice doładowują mu raz na miesiąc na kwotę 50 zł, nie ma żadnych kredytów ani zobowiązań cywilnoprawnych oprócz ww. alimentów, nie jest właścicielem samochodu ani innego pojazdu, miesięczne koszty utrzymanie mieszkania to 580 zł czynsz, 90 zł za energię elektryczną oraz 50 zł za telewizję kablową. Oceniając zasadność wniosku Sąd podkreślił, że zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy powinna udowodnić istnienie tej przesłanki, przedstawiając - z własnej inicjatywy lub na wezwanie - dokumentację źródłową. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, iż powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Wezwanie takie oznacza, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Podkreślono, że wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami (rodzicami), to dochody i wydatki tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Dalej Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie Skarżący, co prawda oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jednocześnie wskazał, że pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców, którzy użyczają mu mieszkania, kupują żywność, środki czystości oraz opłacają telefon komórkowy. Zdaniem Sądu I instancji, skoro inne osoby pokrywają koszty utrzymania nieruchomości, w której Skarżący zamieszkuje oraz finansują inne niezbędne jego potrzeby życiowe, to wątpliwości budzi jego oświadczenie o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego. W związku z tym Sąd uznał, iż skoro Skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, należało wyjaśnić nie tylko jego sytuację majątkową, lecz również zbadać, czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania ze wsparciem rodziców. W ocenie Sądu oświadczenie Skarżącego zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy uzupełnione dodatkowymi oświadczeniami oraz dokumentami nie stanowiło wystarczającej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący bowiem nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego stan majątkowy swoich rodziców (o co był wzywany). Nie zawarto również choćby informacji o obiektywnej możliwości sfinansowania kosztów sądowych obciążających Skarżącego przez jego rodziców. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł Skarżący, domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a Zdaniem skarżącego, w sytuacji gdy pozostaje bez pracy i ciąży na nim obowiązek alimentacyjny Sąd bezzasadnie odmówił mu przyznania prawa pomocy ze względu na brak udokumentowania dochodu rodziców z którymi mieszka. Żaden przepis ustawy nie przewiduje bowiem możliwości nałożenia na rodziców strony ani na inne osoby obowiązku uiszczenia wpisu. W ocenie Skarżącego, pozbawienie go prawa pomocy uniemożliwia mu skorzystanie praw zagwarantowanych w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Podkreślenia wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć, na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające i budzące wątpliwości, wezwano wnioskodawcę do złożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej, uzyskiwanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie miesięcznych dochodach, odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie rachunków bankowych, zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej itp. W zakreślonym terminie Skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów. Nie skorzystał zatem z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinien się liczyć z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. Należy zauważyć, że wprawdzie rodzice strony, jak też inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie, nie mają obowiązku uiszczenia za nią wpisu, ale informacja o ich sytuacji materialnej i wysokości osiąganych dochodów pozwoliłaby na precyzyjne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego i obiektywnych możliwości poniesienia kosztów postępowania. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że w oparciu o niekompletne dane brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W tej sytuacji bezzasadny jest postawiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez Sąd art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. Skoro Skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to bezpodstawny jest także podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia jego prawa do Sądu, zagwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.