II FZ 356/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 972/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił J.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że dniu 21 grudnia 2012r. do wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że zamieszkuje z rodzicami, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, którego dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł brutto. Strona płaci alimenty na rzecz dwóch synów w łącznej kwocie 780 zł. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania, które wnioskodawca ponosi określono na kwotę 250 zł. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, od którego skarżący złożył sprzeciw. Zarządzeniem z 12 lutego 2013 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. DZ.U. z 2012 r., poz. 270) - dalej p.p.s.a., wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie szeregu szczegółowo wskazanych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. W odpowiedzi złożył jedynie część żądanych dokumentów i wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych oraz lokat terminowych, nie jest właścicielem nieruchomości i mieszka u rodziców na zasadzie użyczenia, pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców, a miesięczny koszt utrzymania to około 700 zł, telefon komórkowy rodzice doładowują mu raz na miesiąc na kwotę 50 zł, nie ma żadnych kredytów ani zobowiązań cywilnoprawnych oprócz alimentów, nie jest właścicielem samochodu ani innego pojazdu, miesięczne koszty utrzymanie mieszkania to 580 zł czynsz, 90 zł za energię elektryczną oraz 50 zł za telewizję kablową. W takim stanie Sąd uznał wniosek skarżącego za bezzasadny i wskazując na treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził, że to strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wykazał, iż powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Wezwanie takie zaś – stosownie do art. 255 p.p.s.a. - wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi ono po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami (rodzicami), to dochody i wydatki tych osób kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Skarżący, co prawda oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe ale jednocześnie wskazał, że pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców, którzy użyczają mu mieszkania, kupują żywność, środki czystości oraz opłacają telefon komórkowy. Zdaniem Sądu, skoro inne osoby pokrywają koszty utrzymania nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje oraz finansują inne niezbędne jego potrzeby życiowe, to wątpliwości budzi jego oświadczenie o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego. Jeśli skarżący nie pokrywa również kosztów własnego utrzymania ze względu na brak środków finansowych, to prowadzenie przez niego jednoosobowego gospodarstwa domowego jest tym bardziej wątpliwe. Skarżący nie przedstawił natomiast żadnego dokumentu potwierdzającego stan majątkowy swoich rodziców (o co był wzywany). Konkludując Sąd uznał, że oświadczenie skarżącego zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy uzupełnione dodatkowymi oświadczeniami oraz dokumentami nie stanowi wystarczającej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie J.M. zarzucił naruszenie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a poprzez błędną ich wykładnię i odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji gdy strona wykazała, że prawo pomocy należało jej przyznać. Zdaniem skarżącego, w sytuacji gdy pozostaje bez pracy i ciąży na nim obowiązek alimentacyjny Sąd bezzasadnie odmówił mu przyznania prawa pomocy ze względu na brak udokumentowania dochodu rodziców z którymi mieszka. Żaden przepis ustawy nie przewiduje bowiem możliwości nałożenia na rodziców strony ani na inne osoby obowiązku uiszczenia wpisu. W ocenie skarżącego, pozbawienie go prawa pomocy uniemożliwia mu skorzystanie praw zagwarantowanych w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył ,co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, np. zwolnienia od kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć, na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada, więc na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy . W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające i budzące wątpliwości , wezwano wnioskodawcę do złożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej, uzyskiwanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie miesięcznych dochodach, odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie rachunków bankowych, zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej itp. W zakreślonym terminie skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów . Nie skorzystał, zatem z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinien się liczyć z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. Należy zauważyć, że wprawdzie rodzice strony, jak też inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie, nie mają obowiązku uiszczenia za nią wpisu, ale informacja o ich sytuacji materialnej i wysokości osiąganych dochodów pozwoliłaby na precyzyjne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i obiektywnych możliwości poniesienia kosztów postępowania, a w analizowanym przypadku uiszczenia wpisu. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że w oparciu o niekompletne danye brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W tej sytuacji bezzasadny jest postawiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez Sąd art. 245 § 3 w zw. z art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a. Skoro skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to bezpodstawny jest także podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia jego prawa do sądu, zagwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.