II GZ 91/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "G. [...]" Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 924/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "G. [...]" Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Go 924/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił "G. [...]" Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] września 2012 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wyjaśnień skarżącej zawartych na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż obecnie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jej przychody w związku z wejściem w życie przepisów ustawy o grach hazardowych znacząco zmalały w stosunku do roku 2009 i 2010, przy czym obecnie spółka eksploatuje ok. 90% mniej automatów niż pod koniec 2009 r., w konsekwencji czego brak jest środków na bieżącą działalność. Strona stwierdziła, że drastyczna podwyżka podatku od gier spowodowała, iż środki wpływające do spółki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Spółka oświadczyła również, że łączna miesięczna wysokość wydatków, do których poniesienia skarżąca jest zobowiązana, znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca spółka nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy i wobec tego na podstawie art. 246 § 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") odmówił zwolnienia strony od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że z załączonego do wniosku bilansu - rachunku zysków i strat za okres od 1 września 2012 r. do 30 listopada 2012 r. wynika, iż pomimo deklarowanej złej sytuacji finansowej, na jaką wskazuje skarżąca, nadal funkcjonuje ona na rynku prowadząc działalność gospodarczą, finansuje koszty prowadzenia tej działalności oraz dysponuje środkami trwałymi znacznej wartości. Spółka w okresie od września do listopada 2012 r. osiągała przychody netto w wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie (od 55 do 88 tys. zł). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w takiej sytuacji - pomimo wysokich kosztów prowadzenia tej działalności - można wymagać od spółki, aby wygospodarowała kwotę 200 zł (stanowiącą zaledwie znikomy ułamek kwot będących przedmiotem dokonywanych przez stronę operacji finansowych) na pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Sąd stwierdził ponadto, że skarżąca nie wykazała, iż podjęła wszelkie niezbędne działania celem zdobycia funduszy na pokrycie w niniejszej sprawie kosztów sądowych, w tym że podjęła działania o uzyskanie dopłat od wspólników spółki na ten cel. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła "G. [...]" Sp. z o.o. Wniosła o ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stwierdziła, że nie zgadza się z treścią zarówno zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak i wcześniejszych rozstrzygnięć w sprawie. Podniosła, że wskutek przyjęcia nowych przepisów o grach hazardowych w sposób diametralny zmieniły się zasady prowadzenia działalności w zakresie automatów do gier o niskich wygranych. Skutkowało to znacznym pogorszeniem sytuacji finansowej podmiotów urządzających gry na automatach o niskich wygranych, w tym skarżącej spółki. Strona stwierdziła, że popadła w kłopoty finansowe w sposób niezawiniony i nie mogła przewidzieć w swoich planach finansowych potrzeby prowadzenia na taką skalę postępowań sądowych. Odnosząc się do przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu postulatu sfinansowania kosztów postępowania poprzez żądanie dopłat od wspólników, strona wyjaśniła, że 100% udziałów w skarżącej spółce ma [...] Sp. z o.o., która również prowadzi działalność w tej samej branży co skarżąca, a zatem doświadcza podobnych problemów finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony, w tym zwłaszcza przeanalizował bilans okresowy – rachunek zysków i strat za okres 1 września – 30 listopada 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także z treści zażalenia wynika bowiem, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. Z bilansu za okres 1 września – 30 listopada 2012 r. wynika, że w poszczególnych miesiącach (wrzesień, październik, listopad) spółka osiągnęła przychód netto ze sprzedaży produktów w wysokości odpowiednio: 88 779,43 zł, 55 988,23 zł oraz 75 679,97 zł. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Podkreślenia bowiem wymaga, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na realizację obowiązku poniesienia kosztów sądowych, który to obowiązek na obecnym etapie postępowania sprowadza się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł (vide zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego – k. 46 akt sądowych). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozstrzygającym niniejsze zażalenie, nietrafne – choć niemające wpływu na zmianę dokonanej prawidłowo oceny sytuacji finansowej spółki – jest natomiast stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie możliwości przeprowadzenia procedury tzw. dopłat wspólników, których celem byłoby sfinansowanie kosztów sądowych w sprawach inicjowanych przez spółkę kapitałową. Sama hipotetyczna możliwość przeprowadzenia procedury dopłat ze strony wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może uzasadniać odmowy przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 177 § 1 i art. 178 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, ze zm.) obowiązek dopłat musi być przewidziany w umowie spółki, zaś ich wysokość i terminy oznaczane są w miarę potrzeby uchwałą wspólników. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie zbadał, czy umowa spółki takie postanowienia zawiera i nie rozważył, czy ewentualne podjęcie przez wspólników stosownej uchwały byłoby możliwe przed upływem dość krótkiego ustawowego terminu na uiszczenie przez skarżącą wpisu sądowego. Uchybienie to nie mogło jednak wpłynąć na zmianę trafnego stanowiska Sądu pierwszej instancji, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżąca spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.