II GSK 1993/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Lidia Ciechomska- Florek Protokolant asystent sędziego Milena Budna po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 czerwca 2013 r.; sygn. akt VI SA/Wa 2585/12 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w W. z dnia [...] lipca 2012 r.; nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 10 czerwca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2585/12 oddalił skargę Z. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] lipca 2012 r., w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. zwrócił się do Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o zajęcie stanowiska w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Z. W., w związku z zaświadczeniem o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] wydanym przez Urząd Miasta G. W dniu [...] marca 2012 r. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ wydał decyzję nr [...] ustalającą, iż Z. W. w okresie od 25 lutego 2005 r. do 18 listopada 2011 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Stwierdził, że z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wynika, iż Z. W. wskazał jako datę rozpoczęcia działalności gospodarczej dzień 25 lutego 2005 r., natomiast jako datę zaprzestania wykonywania tej działalności dzień 19 listopada 2011 r. Działalność gospodarcza była prowadzona pod nazwą "Kancelaria Radcy Prawnego Z. W.". Zdaniem organu odwoławczego Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ prawidłowo stwierdził, że w podanym okresie skarżący podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Przywołując treść przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. Dz.U. z 2008 Nr 164 poz. 1027; dalej: ustawa o świadczeniach), w myśl którego, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy składka na ubezpieczenie odprowadzana jest z każdego z tych tytułów odrębnie, stwierdził, że na objęcie obowiązkiem ubezpieczenia nie miało wpływu pobieranie przez skarżącego świadczeń emerytalnych. W wyniku analizy przedstawionej w sprawie dokumentacji PIT-36 za 2010 r. ustalono, iż zostały wykazane przychody z działów specjalnych produkcji rolnej. Także w PIT-36 za 2011 r. skarżący wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej. W ocenie organu odwoławczego powyższe jednoznacznie potwierdza, że Z. W. prowadził działalność gospodarczą w latach 2010-2011. Podkreślił, że zgodnie z przyjętym orzecznictwem datowanym przed 20 września 2008 r., określenie przez przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej, która podlega wpisowi do ewidencji, powoduje istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność ta została podjęta i była prowadzona aż do czasu wykreślenia jej z ewidencji. Faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, które nie znalazło odzwierciedlenia w ewidencji działalności gospodarczej, nie powoduje wyłączenia przedsiębiorcy prowadzącego tę działalność z ubezpieczenia zdrowotnego. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że do 20 września 2008 r. skarżący mógł pisemnie zgłosić przerwę w wykonywaniu działalności gospodarczej, co stanowiłoby dowód uprawdopodobniający nieprowadzenie tej działalności. Skarżący takiego zgłoszenia nie dokonał, a także po dacie 20 września 2008 r. nie skorzystał z możliwości zawieszenia działalności zgodnie z art. 14a ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.; dalej: ustawa o swobodzie działalności). Mając powyższe na uwadze, Prezes NFZ uznał stanowisko organu pierwszej instancji za uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Sąd I instancji przytaczając treść przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c/ ustawy o świadczeniach, określającego krąg podmiotów podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, obejmującemu osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, wskazał na art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), zawierający definicję osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, którą jest osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresów, na które wykonywanie działalności zostało zawieszone. Wskazał, że podjęcie działalności gospodarczej przez ubezpieczonego, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.; dalej: udg) mogło nastąpić po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że określenie przez przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej, wpisywanej do ewidencji, powodowało domniemanie faktyczne, że z tą datą działalność gospodarcza została faktycznie podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Faktyczne zaniechanie prowadzenia działalności, które nie zostało odpowiednio zgłoszone w ewidencji, nie powoduje wyłączenia przedsiębiorcy z ubezpieczenia zdrowotnego, a w razie braku innego tytułu do ubezpieczeń społecznych, także z ubezpieczenia społecznego. Z. W. nie przedstawił żadnej dokumentacji, która mogłaby potwierdzić, że w okresie przed 20 września 2008 r. nie prowadził działalności gospodarczej. Sąd pierwszej instancji powtórzył w ślad za Prezesem NFZ, że pobieranie świadczeń emerytalnych nie wyłącza podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z tą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej. Z. W. wniósł skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skargę kasacyjną oparto na obydwu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa). Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ppsa w związku z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i art. 7 udg, przez błędną wykładnię, a mianowicie nie uchylenie decyzji odwoławczego organu administracyjnego i przyjęcie, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej jest tożsamy z prowadzeniem działalności gospodarczej, b) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c/ ustawy o świadczeniach poprzez przyjęcie, że skoro skarżący jako datę rozpoczęcia działalności wskazał 25 lutego 2005 r. natomiast wykreślenie go z ewidencji nastąpiło 18 listopada 2011 r., to przez cały ten okres podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą, podczas gdy zgodnie z tym przepisem obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega osoba prowadząca działalność pozarolniczą, a nie osoba wpisana do ewidencji, decydujące znaczenie dla ustalenia czy przedsiębiorca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu ma zatem okoliczność, czy działalność była rzeczywiście prowadzona, a nie to, czy przedsiębiorca był wpisany do ewidencji działalności gospodarczej, 1. naruszenie przepisów postępowania w zakresie, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa poprzez jego niezastosowanie, mimo iż organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r., - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071; dalej: kpa), co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego. Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w której kasator podtrzymywał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach środka prawnego, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 ppsa w sprawie nie występują. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w środku prawnym podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości orzeczenia Sądu I instancji. Wobec takich regulacji, postępowanie wywołane skargą kasacyjną nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów przedstawionych w środku prawnym w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Z. W. oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ppsa. W takiej sytuacji, co do zasady, Sąd II instancji jest zobowiązany odnieść się w pierwszej kolejności do naruszeń prawa procesowego, gdyż dopiero wyeliminowanie tych wad w postępowaniu przed Sądem I instancji daje podstawę do oceny sposobu wykładni lub stosowania przepisów materialnych. W ocenie NSA nietrafny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa w zw. z art. 7 i 77 § 1 kpa. Istotą zarzutu o charakterze procesowym jest wykazanie, że naruszone zostały przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest, iż gdyby Sąd prawa nie naruszył, wyrok - co do istoty - byłby odmienny od skarżonego. Autor skargi kasacyjnej, który w ramach zarzutów winien powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie przedstawił w tym zakresie argumentów, nie zakwestionował ustalonego stanu faktycznego sprawy, nie wskazał, jaki wpływ na rozstrzygnięcie mogły mieć ewentualne uchybienia w zakresie naruszenia przepisów postępowania, a co więcej w środku prawnym wskazał przepisy procedury administracyjnej, których Sąd I instancji w ogóle nie stosował. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba tam wpisana, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność i w związku z tym ma obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne. Domniemanie to może być obalone. Ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistej przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia. Nadto przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej, powodująca ustanie obowiązku ubezpieczenia, nie może być uzależniona wyłącznie od poziomu dochodu uzyskiwanego z tytułu jej prowadzenia bądź jego braku, wpływającego na zamiar czasowego wyłączenia obowiązku ubezpieczenia, ciążącego na prowadzącym działalność. WSA w Warszawie stwierdził, że w sprawie poza sporem pozostaje, iż skarżący od 25 lutego 2005 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Działalność ta była prowadzona do 19 listopada 2011 r. We wskazanym okresie skarżący podlegał zatem obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że obowiązek wykazania istnienia usprawiedliwionych ewentualnych przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej - zawieszenia, jak również jej nieprowadzenia - obciążał skarżącego. Z akt sprawy nie wynika, aby działalność skarżącego została kiedykolwiek skutecznie zawieszona. Sąd miał przy tym na uwadze, że instytucja zawieszenia prowadzenia działalności pozarolniczej powstała dopiero po 20 września 2008 r. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej ma charakter deklaratoryjny, czego zresztą ani organy NFZ, ani Sąd I instancji - wbrew argumentom podniesionym w środku prawnym - nigdy nie kwestionowały. Miały na uwadze, że zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowią jedynie podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie są zdarzeniem lub czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Zatem dopuszczalne było przeprowadzenie dowodu na okoliczność faktyczną, że pomimo istnienia wpisu do ewidencji ta działalność gospodarcza w rzeczywistości nie była wykonywana. Dowód ten był dopuszczony, a Z. W. był wzywany do udokumentowania ewentualnego zaprzestania zadeklarowanej działalności. Sąd I instancji w ślad za organami obydwu instancji podkreślał, że przy dokonywaniu oceny wykonywania (prowadzenia) działalności gospodarczej należy uwzględnić wszelkie okoliczności sprawy, w tym także zamiar (wolę) osoby prowadzącej działalność gospodarczą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 listopada 2006 r., sygn. akt II GSK 191/06 wraz z powołanym tam orzecznictwem, wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2005 r., sygn. akt I UK 80/05 dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Sam wpis do ewidencji jest okolicznością o istotnym znaczeniu, ale w sytuacji, gdy skarżący podnosi, iż pomimo wpisu o prowadzeniu działalności gospodarczej, działalności tej faktycznie nie prowadzi i przytacza argumentację oraz składa dowody na potwierdzenie swojego stanowiska, organy powinny dokonać ustaleń w oparciu o zebrany z urzędu oraz przedstawiony przez skarżącego materiał dowodowy, czy skarżący faktycznie prowadził działalność gospodarczą po 25 lutego 2005 r., a w konsekwencji czy w tym czasie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jak już wyżej podkreślono, należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane ze sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 kpa). Odnosiły się do argumentów prezentowanych w tym zakresie przez skarżącego, a dążąc do dokładnego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego sprawy zbierały i rozpatrywały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś Z. W. wzywany był do przedstawienia dowodów na okoliczność faktycznego zaprzestania działalności gospodarczej. Okoliczność ta nie była kwestionowana w środkach prawnych skarżącego. Tak więc zarzuty o potrzebie wyjaśnienia, czy działalność pozarolnicza we wskazanym okresie była rzeczywiście prowadzona, są w tym kontekście niezrozumiałe. W ich miejsce podnoszone argumenty związane ze złym stanem zdrowia Z. W., istotne w ewentualnej sprawie o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, w sprawie o ustalenie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego nie mogą mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji dokonał zatem prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, tym samym nie naruszył przepisów prawa materialnego i procesowego wymienionych w osnowie skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty środka prawnego za niezasadne i działając na podstawie 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.