I OSK 1496/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) sędzia NSA Wiesław Morys sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S., H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2460/10 w sprawie ze skargi K. S. i H. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz K. S. i H. S. solidarnie kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2460/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. S. i H. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2010 r. w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. po rozpoznaniu wniosku K. S. oraz H. S. z dnia 9 marca 2009 r. Wojewoda Pomorski odmówił potwierdzenia H. S. oraz K. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. J. gospodarstwa rolnego we wsi B. w gminie R. w powiecie łuckim, w dawnym województwie wołyńskim. Od przedmiotowej decyzji H. S. oraz K. S. złożyły odwołania za pośrednictwem Wojewody Pomorskiego do Ministra Skarbu Państwa. Po rozpatrzeniu odwołań Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. utrzymał w mocy przedmiotową decyzję Wojewody Pomorskiego. Od ww. decyzji Ministra Skarbu Państwa strony nie wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Wojewoda Pomorski odmówił H. S. oraz K. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ stwierdził, że H. S. oraz K. S. złożyły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za "mienie zabużańskie" po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto w ocenie organu I instancji H. S. oraz K. S. w oświadczeniach złożonych w dniu 30 grudnia 2009 r. w trybie art. 3 ust. 2 ww. ustawy nie dokonały skutecznego wskazania prawa do rekompensaty na rzecz swojego brata, tj. W. J. syna J. Zdaniem Wojewody Pomorskiego H. S. oraz K. S. nie mogły scedować na W. J. swoich praw do rekompensaty, ponieważ nigdy ich nie nabyły. Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody Pomorskiego złożyły K. S. oraz H. S.. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz umorzył postępowanie przed organem I instancji w stosunku do K. S. i H. S.. Minister Skarbu Państwa zwrócił uwagę, że sprawa H. S. oraz K. S. była już przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewody Pomorskiego, decyzją z dnia [...] września 2009 r., a następnie Ministra Skarbu Państwa. Organ odwoławczy podniósł, że decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Wojewoda Pomorski ponownie odmówił K. S. oraz H. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tej samej przyczyny oraz na podstawie tego samego wniosku, który był przedmiotem wcześniejszego postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2009 r. Minister Skarbu Państwa zwrócił uwagę, że organ wojewódzki wydał decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. na podstawie wniosku, który już został rozstrzygnięty ostateczną decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2009 r. Organ odwoławczy na podstawie materiału dowodowego sprawy ustalił, że jedynym wnioskiem K. S. oraz H. S. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty był wyżej wspomniany wniosek z dnia 9 marca 2009 r. Wskazał, iż na tle przedstawionego stanu faktycznego nie było podstaw do wszczęcia nowego postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji orzekającej co do istoty sprawy. Z odwołań stron wynika również, że strony nie składały nowego wniosku w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. A zatem organ wojewódzki wydając ponowną decyzję w stosunku do H. S. oraz K. S. naruszył zasadę powagi rzeczy osądzonej, bowiem wydał rozstrzygnięcie w tym samym stanie faktycznym i prawnym, a także orzekał ponownie co do tego samego prawa, które było przedmiotem rozstrzygnięcia wcześniej wspomnianej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2009 r. W ocenie organu odwoławczego zachodzi więc tożsamość spraw rozstrzygniętych po sobie dwiema kolejnymi decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Organ odwoławczy wskazał, iż z uwagi na brak nowego wniosku K. S. oraz H. S., a także ze względu na tożsamość sprawy rozstrzygniętej decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2009 r., że zaskarżona decyzja organu wojewódzkiego jest wadliwa i powinna zostać uchylona, a postępowanie w stosunku do skarżących jako bezprzedmiotowe umorzone. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dna [...] października 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. S. i H. S., wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2010 r. względnie o uchylenie wyżej wskazanych decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sad wskazał, iż organ odwoławczy może podjąć w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzję o umorzeniu postępowania tylko wówczas, gdy zachodzą okoliczności wskazane w art. 105 k.p.a. Przepis art. 105 k.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Tak więc przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy postępowanie administracyjne ulega obligatoryjnemu umorzeniu, a jedyną przesłanką takiego rozstrzygnięcia jest bezprzedmiotowość tego postępowania. W doktrynie przyjmuje się w związku z tym, iż zachodzi ona wtedy, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do istoty, jest to sytuacja, gdy żądanie strony jest nieaktualne lub wygasło z mocy prawa. O bezprzedmiotowości postępowania w sprawie można zatem mówić, gdy zachodzi brak strony postępowania lub brak przedmiotu postępowania, czyli gdy brak jest podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, tak więc również wówczas gdy ta sama sprawa została już rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy Sąd wskazał, iż Wojewoda Pomorski w wyniku rozpoznania wniosku skarżących z dnia 9 marca 2009 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP decyzją z dnia [...] września 2009 r. Rozpoznając ten sam wniosek Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. ponownie odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP. Zatem kwestia dotycząca potwierdzenia K. S. i H. S. prawa do rekompensaty była przedmiotem wcześniejszej decyzji Wojewody Pomorskiego a po raz drugi organ administracji nie może orzekać w tej samej sprawie, w tym wypadku o potwierdzeniu prawa do rekompensaty. Sąd uznał, iż Minister Skarbu Państwa dokonał prawidłowej oceny, że w sprawie niniejszej naruszona została zasada powagi rzeczy osądzonej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły K. S. oraz H. S. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie: a) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez jego błędną wykładnię i błędne jego niezastosowanie w sprawie; b) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą wykładnię przepisu art. 105 § 1 k.p.a. i jego błędne zastosowanie w sprawie; c) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 61 k.p.a. w związku z art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i błędne niezastosowanie w sprawie; d) art. 134 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez jego błędną wykładnię i błędne jego niezastosowanie w sprawie; e) art. 134 p.p.s.a. w związku z art. 61 k.p.a. w związku z art. 5 ustawy zabużańskiej mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nierozpoznanie sprawy co do istoty wadliwe oddalenie skargi; f) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 3 p.p.s.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku i nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w skardze; g) art. 145 §1 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji pomimo istnienia ku temu przesłanek. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty poprzez stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji, względnie uchylenie w całości decyzji organu I i II instancji, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż decyzje organów obu instancji zostały wydane bez wniosku inicjującego postępowanie, co powoduje, że zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa i powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji. Zdaniem skarżących Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, polegającego na nieodniesieniu się do wszystkich zarzutów skargi niedokonanie oceny prawidłowości ustaleń faktycznych w sprawie a w konsekwencji uniemożliwienie stronie dokonania kontroli wyroku. Ponadto wskazano, iż w niniejszej sprawie nie występuje powaga rzeczy osądzonej, bowiem odmienny jest stan faktyczny sprawy i krąg podmiotów występujących w postępowaniu. W przypadku bowiem pierwszej decyzji skarżące we dwie wystąpiły z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W ich sprawie wszczęto osobne postępowanie, które jednak ze względu na przekroczenie terminu do wniesienia wniosku, zakończyło się wydaniem decyzji odmawiającej stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty. W obecnej sprawie taki wniosek nie został złożony. Strony skierowały bowiem do organu jedynie oświadczenie o wstąpieniu do toczącego się z inicjatywy innego podmiotu – W. J. postępowania prowadząc tym samym do zwiększenia ilości podmiotów biorących w nim udział. Oświadczenie takie stanowi czynność zupełnie inną aniżeli wniosek. Jego celem nie jest bowiem zainicjowanie nowego postępowania ukierunkowanego na ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy, a jedynie przyłączenie się do postępowania już trwającego z wniosku innego podmiotu. W przedmiocie złożonego oświadczenia osobne postępowanie w ogóle nie powinno się toczyć, gdy nie stanowiło ono wniosku. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu postępowania odnoszący się do kwestii prawidłowo przyjętych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ odwoławczy. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął, iż ustalenia organu odwoławczego co do zakresu decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2009 r. i z dnia [...] czerwca 2010 r. są prawidłowe i na nich oparł swoje rozstrzygniecie. jednakże nie rozważył czy dokonane w tym zakresie ustalenia znajdują oparcie w aktach sprawy. Przy czym wbrew zarzutowi i twierdzeniom skargi kasacyjnej Wojewoda Pomorski wydając decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. odwołał się do wniosku skarżących z dnia 9 marca 2009 r., który to wniosek został podtrzymany przez skarżące w ich piśmie o przystąpieniu do postępowania z dnia 22 listopada 2009 r. Takie też ustalenia przyjął Sąd I instancji. Jednak nie wskazał, w uzasadnieniu wyroku, naruszając art. 141 § 4 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na czym oparł swoje stanowisko o tożsamości spraw rozstrzygniętych wskazanymi decyzjami Wojewody Pomorskiego. Z sentencji decyzji znajdujących się w aktach sprawy wynika bowiem, że decyzja z dnia [...] września 2009 r. zawiera rozstrzygnięcie o odmowie potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. J. gospodarstwa rolnego we wsi B., natomiast decyzja z dnia [...] czerwca 2010 r. – z tytułu pozostawienia lasu. Natomiast z akt sprawy wynika, że W. J. pozostawił we wsi B. gospodarstwo rolne, ale także las. Co do gospodarstwa rolnego znajdują się stosowne dokumenty wydane przez władze radzieckie zawierające dane co do powierzchni, sposobu użytkowania, a także rodzaju zabudowy. Natomiast ustalenia co do pozostawienia poza granicami Polski również lasu zostały dokonane wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Elblągu z dnia 26 kwietnia 1991 r. (sygn. akt [...]). Podkreślenia wymaga, że wniosek skarżących z dnia 9 marca 2009 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty odnosi się do pozostawionych w Baszowie, nie wskazując konkretnie tych nieruchomości, co oznacza, że dotyczy zarówno gospodarstwa rolnego, jak i lasu. Jednak rozpoznając niniejsza sprawę Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do tej kwestii, a ma ona zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zastosowania przez organ art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W związku z tym stwierdzić należy, iż naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie więc rozpoznając sprawę Sąd I instancji zobligowany będzie dokonać oceny powyższych okoliczności i rozważyć czy zachodzą przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. Odnośnie pozostałych zarzutów skargi stwierdzić należy, iż na tym etapie postępowania uznając, że Sąd I instancji nie ustosunkował się do kwestii mających zasadnicze znaczenie dla oceny przedmiotowej zaskarżonej decyzji, ustosunkowanie się do nich należy przyjąć za przedwczesne. Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.