II SA/Kr 1605/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Wojewody z dnia 19 kwietnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego uchyla zaskarżoną decyzję. M.S. w dniu 29 grudnia 2008 r. złożyła do Wojewody [....] wniosek o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez S.B. w S. W dniu 29 października 2009 r. M.S. ponownie złożyła wniosek do Wojewody [....] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w S. przy ul. [....] . Wojewoda [....] postanowieniem Nr [....] z dnia 24 grudnia 2009 r., znak: [....] , przekazał Wojewodzie [....] do rozpatrzenia zgodnie z właściwością ww. wnioski, powołując się na art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2012 r. znak: [....] Wojewoda [....] na podstawie art. 5 ust. l i 3 pkt 2 w związku z art. 3 ust. 2 oraz art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), orzekł w następujący sposób: - w pkt 1 potwierdził, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez S.B. w S. przy ul. [....] , woj. [....] , poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje M.S. w udziale 1/3 części, - w pkt 2 ustalił wartość nieruchomości pozostawionej przez S.B. w S. przy ul. [....] , woj. [....] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na kwotę 586.700 zł w oparciu o operat szacunkowy z 6 lutego 2012 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego J.Z. , - w pkt 3 stwierdził, że rekompensata, stanowiąca 20 % wartości pozostawionych nieruchomości wynosi 117 340 zł, - w pkt 4 ustalił wysokość świadczenia pieniężnego przysługującego wnioskodawczyni M.S. , stosownie do posiadanych udziałów w prawie do rekompensaty, na kwotę 39.113,33 zł, - w pkt 5 stwierdził, że uprawniona M.S. jako formę realizacji prawa do rekompensaty wskazała świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że procedurę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podano, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Wojewoda [....] na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zgodnie z którym organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest wojewoda właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby będącej właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli o zaliczenie ubiegają się spadkobiercy tej osoby. Na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu S..B. nr [....] , wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w N. ustalono, że ostatnim miejscem zamieszkiwania właścicielki nieruchomości był N. w woj. [....] . Organ przytoczył przepisy ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. wskazując na zakres podmiotowy i przedmiotowy oraz tryb postępowania i wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle przedstawionego stanu prawnego i zgromadzonych materiałów dowodowych Wojewoda stwierdził, że zgromadzone w aktach dokumenty odpowiadają wymogom określonym w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i stanowią wystarczający materiał dla wydania decyzji. Zgodnie z treścią art. 2 wyżej cytowanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. Stwierdzono, że właścicielką nieruchomości położonych w S. przy ul. [....] , woj. [....] , była S.B. , ur. [....] ., zm. [....] . Dowodem potwierdzającym fakt posiadania przez S.B. nieruchomości w S. przy ul. [....] , woj. [....] , oraz rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w K. z dnia 17 kwietnia 1947 r., L.dz. [....] , zgodnie z którym S.B. była właścicielką domu mieszkalnego murowanego, parterowego o 8 ubikacjach z przynależnościami o ogólnej powierzchni użytkowej wszystkich pomieszczeń 160 m i komórki, wybudowanych na parceli wraz z ogrodem o obszarze 670 m2. Wyżej wymienione nieruchomości zostały pozostawione przez S.B. w roku 1945, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku opuszczenia tamtych ziem w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na co wskazuje karta ewakuacyjna nr [....] , wydana w 1945 r. przez Komisję Mieszaną ds. Ewakuacji w S. dla S.B. . Dokumentem potwierdzającym posiadanie przez S.B. obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939r. jest karta ewakuacyjna nr [....] wydana w 1945 r. przez Komisję Mieszaną ds. Ewakuacji w S. Dokumentami potwierdzającymi zamieszkiwanie przez S.B. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej we wrześniu 1939 r. są: 1) karta ewakuacyjna nr [....] wydana w 1945 r. przez Komisję Mieszaną ds. Ewakuacji w S. dla S.B. , 2) zaświadczenie Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji w S. z 29 sierpnia1945 r., Nr [....] , z którego wynika, iż S.B. zamieszkiwała w S. przy ul. [....] . Wyjaśniono, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych prawo do rekompensaty przysługuje jego spadkobiercom, posiadającym obywatelstwo polskie. S.B. , c. [....] zmarła 30 października 1983 r. Sąd Rejonowy dla [....] w W. postanowieniem z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II Ns 144/11, ustalił, że spadek po zmarłej nabył syn Z.B. w całości. Z.B. , s. [....] , urodzony [....] r., zmarł [....] r. Sąd Rejonowy dla [....] postanowieniem z dnia 15 stycznia 2004 r., sygn. akt II Ns 2247/03, ustalił, że spadek po zmarłym nabyła żona M.B. , syn J.B. oraz córka M.S. po 1/3 części każde. Zatem potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez S.B. w S. przy ul. [....] przypada M.S. w udziale 1/3 części. Podano, że dowodem potwierdzającym posiadanie przez wnioskodawczynię obywatelstwa polskiego w dniu ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest dowód osobisty M.S. seria i nr [....] , wydany 5 listopada 2003 r. przez Prezydenta m. st. [....] oraz nr ewid. Pesel [....] . Nieżyjący spadkobierca S.B. , tj. Z.B. , także posiadał obywatelstwo polskie co potwierdza jego dowód osobisty seria i nr [....] , jakim zmarły legitymował się przed śmiercią. Ustalono, że do chwili obecnej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez S.B. w S. przy ul. [....] nie zostało zrealizowane, na co wskazują oświadczenie złożone w tym zakresie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przez wnioskodawczynię oraz korespondencja sprawdzająca przeprowadzona w tym zakresie przez organ orzekający w sprawie. Uprawniona M.S. jako formę rekompensaty wybrała świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Wartość nieruchomości pozostawionej przez S.B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w S. przy ul. [....] ustalono na kwotę 586.700 zł w oparciu o operat szacunkowy z dnia 6 lutego 2012 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego J.Z. (uprawnienia nr...). Zatem 20 % wartości pozostawionych nieruchomości w przedmiotowej sprawie wynosi 117 340 zł (słownie: sto siedemnaście tysięcy trzysta czterdzieści złotych).Wobec powyższego wysokość świadczenia pieniężnego przysługującego wnioskodawczyni M.S. , stosownie do posiadanych udziałów w prawie do rekompensaty wynosi 39 113,33 zł. Mając na uwadze ustalony stan faktyczny w oparciu o opisane na wstępie przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stwierdzono, iż spełnione zostały warunki konieczne dla potwierdzenia M.S. prawa do rekompensaty w udziale jej przysługującym. Rzecznik Praw Obywatelskich w dniu 23 października 2012 r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ostateczną decyzję Wojewody [....] z dnia 19 kwietnia 2012r. Nr [....] w przedmiocie potwierdzenia na rzecz M.S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami państwa polskiego. Zakwestionowanej decyzji zarzucił: - naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.3 ust.2 w związku z art.5 ust.2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez pominięcie pozostałych spadkobierców Z.B. , tj. syna J.B. oraz córki M.S. , spełniających przesłanki z art. 3 ust. 2 ustawy, w sytuacji, gdy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyła M.S. , jako spadkobierca w trybie art. 5 ust.2 ustawy; - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezapełnienie ujawnionym w postanowieniu Sądu Rejonowego dla [....] w W. z dnia 15 stycznia 2004 r. (sygn. II Ns 2247/03) pozostałym spadkobiercom Z.B. czynnego udziału we wszczętym postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty w każdym jego stadium oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się co zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sprawie. W związku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie wskazując, że nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutów skargi podniesiono, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o nią, dla złożenia którego ustawodawca przewidział termin materialny do dnia 31 grudnia 2008 r. W sprawie objętej skargą strona postępowania złożyła wniosek jedynie w imieniu własnym w dniu 29 grudnia 2008r. Zwrócono uwagę, że z upływem zakreślonego przez ustawodawcę terminu uprawnienie do złożenia wniosku przez pozostałe osoby będące spadkobiercami S.B. , wygasło z jego upływem. Podniesiono także, że przepis art.5 ust. 2 powołanej wyżej ustawy odczytywać i rozumieć należy włącznie z brzmieniem jego ust. 1, który jak wykazano zakreślił nieprzekraczalny termin dla składania wniosków przez osoby ubiegające się o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Z treści art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że oświadczenie, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wskazujące osobę uprawnioną do rekompensaty, w tym przez spadkobierców takiej osoby powinno zostać złożone nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., złożone zaś po tym terminie jest bezskuteczne. Powyższe zestawić należy oraz odróżnić od określonych tymi przepisami czynności oraz zakresem objętym zawartymi w nich uregulowaniu z treści których wynika, że art.3 ust.2 ustawy odnosi się do przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz stwierdzenia, że w takiej sytuacji prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Natomiast art. 5 ust. 1 zakreśla termin dla złożenia wniosku przed podmioty uprawnione do jego wniesienia. Żaden przepis prawa nie wprowadza automatyzmu stosowania i przyznawania rekompensaty spadkobiercom, którzy takiego wniosku nie złożyli w zakreślonym terminie, jak i nie wprowadza obowiązku po stronie organu zastępowania takiej inicjatywy po stronie podmiotów posiadających odrębne umocowanie do działania wynikające z tytułu spadkobrania tj. zdarzenia prawnego uprawniającego do formułowania żądań w oparciu o uprawnienia przysługujące poprzednikowi prawnemu, co wynika wprost z treści art.3 ust. 1 ustawy. W ocenie Wojewody z przedstawionych wyżej powodów zgłoszone w skardze zarzuty nie zasługują na podzielenie. Powyższe jak i przyczyny wydania zaskarżonego orzeczenia, wskazane w jej uzasadnieniu, przebieg postępowania, poczynione ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ orzekający, w pełni uzasadniają oraz wskazują na prawidłowość zapadłej decyzji oraz brak podstaw prawnych i faktycznych dla podzielenia zasadności zarzutów zawartych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawa. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istotą sporu w tej sprawie jest ustalenie, czy w przypadku złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jednego ze współspadkobierców, prawo do rekompensaty może być przyznane także na rzecz pozostałych współspadkobierców. W tej sprawie Wojewoda [....] uznał, że skoro przed końcem grudnia 2008 r. wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty złożyła tylko M.B. , to prawo to zostaje potwierdzone tylko wobec tej osoby. Wnoszący skargę Rzecznik Praw Obywatelskich reprezentuje odmienne stanowisko. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą" w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Do wniosku należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku, stosownie do art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy. Z akt sprawy wynika, że spadkobiercą uprawnionym do potwierdzenia prawa do rekompensaty był Z.B. , który zmarł [....] . Jego spadkobiercami są ;.. [....] , [....] , [....] . Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyła 29 grudnia 2008 r. M.S. . Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Z art. 5 ust. 2 powołanej ustawy nie wynika, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Oznacza to, że stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania. Taki obowiązek znajduje potwierdzenie w art. 5 ust. 4 ustawy, w którym nałożono na organ I. instancji zawiadomienie wojewodów właściwym z uwagi na miejsce zamieszania pozostałych spadkobierców o wszczęciu postępowania. To powiadomienie ma służyć ustaleniu, czy aby z wniosków tych innych spadkobierców nie toczy się postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Znając adresy zamieszkania pozostałych spadkobierców, organ prowadzący sprawę winien ich zawiadomić o toczącym się postępowaniu z wniosku jednego z nich w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z treści art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że określa on jedynie termin złożenia stosownego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Określony we wskazanym przepisie termin nie ma natomiast zastosowania do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 tejże ustawy. Taki pogląd zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 585/11 i Sąd w tej sprawie pogląd ten akceptuje. Tym samym należy wskazać, ze skoro w tej sprawie wniosek M.S. złożony w trybie art. 5 ust. 1 ustawy i w zakreślonym w tym przepisie terminie, a Wojewoda [....] znał adresy zamieszkania pozostałych współspadkobierców, to obowiązkiem Wojewody było zawiadomienie J.B. i M.S. o toczącym się postępowaniu wraz z zapytaniem, czy zwracają się o potwierdzenie także na ich rzecz prawa do rekompensaty. Byłoby to prawidłowe realizacje ustawy pozostające w zgodzie z art. 9 K.p.a. W trakcie postępowania organ znał adresy zamieszkania spadkobierców po zmarłym Z.B. :M.B. , J.B. i M.S. (akta administracyjne, karta nr 127). Postanowienie o nabyciu spadku także zostało dołączone do akt sprawy (akta administracyjne, karta nr 110) Brak zawiadomienia pozostałych (poza M.B. ) spadkobierców o toczącym się postępowaniu stanowiło także naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w sprawie miało miejsce istotne naruszenie przepisów procedury administracyjnej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.), poprzez brak zawiadomienia o toczącym się postępowaniu [....] i [....] , a także naruszenie prawa materialnego – art. 3 i art. 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez brak prowadzenia postępowania w zakresie potwierdzenia tego prawa na rzecz pozostałych współspadobierców po zmarłym Z.B. , co także stanowi podstawę do uchylenia decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Stosownie do art. 140 § 4 P.p.s.a. ponownie prowadząc postępowanie, organ I. instancji zobowiązany będzie zawiadomić pozostałych spadkobierców po zmarłym Z.B. o wszczęciu postępowania na wniosek M.B. wraz z powiadomieniem ich o możliwości złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty i dalej prowadzić postępowanie w sprawie. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji.