II FZ 124/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 4 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 626/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: zażalenie oddalić. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 626/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek A. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 sierpnia 2012 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżąca wskazała, iż jej trzyosobowa rodzina na koszty utrzymania oraz wydatki na życie przeznacza kwotę ok. 1.000-2.000 zł miesięcznie. Koszty te w całości pokrywa jej mąż. Jednocześnie nie wskazała żadnego dochodu jej rodziny. Jako posiadany majątek wykazała mieszkanie wielkości 139,80m² stanowiące jej własność. Stwierdziła, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat ani kont. W załączeniu przedłożyła jedynie raport z obrotów na koncie męża, przy czym została wzywana do przedłożenia wyciągów lub wykazów bankowych obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. Przesłany raport w żaden sposób nie obrazuje historii wskazanego konta bankowego w okresie ostatnich trzech miesięcy. Strona oświadczyła, że wskazany rachunek bankowy jest zablokowany przez urząd skarbowy, przy czym nie wskazała daty jego zablokowania. Ponadto skarżąca wezwaniem Sądu zobowiązana została do przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych w roku 2011 i 2012 rachunków bankowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy przed ich zamknięciem lub zablokowaniem, jednak wezwania w tym zakresie nie wykonała. Sąd wskazał również na rozbieżności pomiędzy informacjami składanymi przez męża skarżącej – J. L. a informacjami składanymi przez A. L. dotyczącymi sytuacji majątkowej ich rodziny. Powołał się przy tym na informacje ze sprawy o sygn. akt I SA/Ke 323/12. W ocenie WSA, wskazane przez skarżącą selektywne i niepełne okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, że poniesienie kosztów sądowych jest dla niej niemożliwe, nie sposób bowiem stwierdzić jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa jej rodziny. Odnosząc się do twierdzeń strony, że nie przedstawiła danych będących w posiadaniu męża, z którym nie może się porozumieć, Sąd podkreślił, że obowiązkiem strony jest przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej swojej oraz wszystkich osób prowadzących z nią gospodarstwo domowe. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona stwierdziła, że przedłożyła wszystkie dokumenty i dokumenty, które była w stanie przedłożyć. Wskazała, że kiedy pyta o rzeczy dotyczące męża żaden bank, urząd skarbowy, czy urząd miasta nie chce udzielić odpowiedzi i odmawia wydania jakichkolwiek zaświadczeń. Wskazała, że nie ma wglądu w sprawę I SA/Ke 323/12. Podniosła, że samochód Peugeot mąż już dawno sprzedał, a pozostałe dwa samochody są kupione na kredyt i są własnością banku, a mąż tylko figuruje jako współwłaściciel, a poza tym są zajęte i nie da rady ich sprzedać. Wskazała też, że obecnie ma zajęcie z Urzędu Skarbowego na ponad 15 mln zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagowała na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Oznacza to, że nie zrealizowała ona swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Do zażalenia strona dołączyła kserokopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem na kwotę 15 520 722, 59 zł. Oczywiste jest, że jest to bardzo duża kwota, tak samo jak wysoki jest wpis w niniejszej sprawie, który wynosi 21.071 zł, niemniej jednak Sąd nie jest w stanie ustalić jaka jest rzeczywista wartość majątku strony. Sąd pierwszej instancji wskazywał na rozbieżności pomiędzy informacjami składanymi przez skarżącą i jej męża, powołując się na informacje dostarczone WSA w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 323/12, do czego był uprawniony. Mówiąc innymi słowy, aby ocenić, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji skarżącej. W przypadku wątpliwości, które nie zostaną wyjaśnione przez stronę, Sąd nie może przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.