I OZ 862/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11 o postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że J. B. - uczestnik postępowania w sprawie ze skarg U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2397/11 - zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu z dnia 15 kwietnia 2013 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach uczestnik postępowania podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną; osiąga dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości 3.222,25 zł miesięcznie oraz z wynajmu nieruchomości w wysokości 3.120,00 zł miesięcznie; jego żona osiąga dochód z emerytury w wysokości 1.136,89 zł miesięcznie. W skład majątku nieruchomego wnioskodawcy wchodzą dwa lokale mieszkalne o powierzchniach 67 m2 oraz 41 m2. J. B. posiada także samochód osobowy. Do stałych miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego wnioskodawca zaliczył: podatki od nieruchomości (295 zł), czynsze opłacane od nieruchomości (1.107 zł), opłaty za media (231 zł), koszty spłaty kredytu (3.171,89 zł), koszty spłaty karty kredytowej (1.350 zł), leki i wizyty lekarskie (500 zł) oraz wyżywienie (824 zł). Oświadczył, że wydatki pochłaniają całość uzyskiwanego przez małżonków dochodu. Nadmienił, że w razie potrzeby udziela również pomocy siostrom. W wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 maja 2013 r., zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący na obecnym etapie postępowania sądowego żąda zwolnienia od kosztów związanych z wniesionym zażaleniem na postanowienie Sądu z dnia 3 lipca 2013 r. oddalające kolejny wniosek o wyłączenie sędziów. J. B. zobowiązany jest do uiszczenia wpisu od tego zażalenia w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Sąd I instancji wskazał, że jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 P.p.s.a.). Wysokość pozostałych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargami U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania, jak wpisy od innych zażaleń, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej, również nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ocenie Sądu I instancji przy tak kształtujących się opłatach sądowych brak jest podstaw aby przyjąć, że J. B. spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ma także potrzeby, aby uczestnik postępowania przedstawiał kolejne oświadczenia, czy dokumenty źródłowe obrazujące jego możliwości płatnicze. Zdaniem Sądu I instancji, chociaż oświadczenie wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zostało złożone ponad cztery miesiące temu, to biorąc po uwagę charakter oraz wysokość osiąganych przez niego oraz jego żonę dochodów oraz majątek małżonków, na który składają się w szczególności dwa lokale mieszkalne, z których jednej jest wynajmowany, nie można przyjąć, że J. B. nie jest w stanie wygospodarować 100 zł na wpis od zażalenia na postanowienie z dnia 3 lipca 2013 r., czy też kwot niezbędnych na uiszczenie innych opłat sądowych, nawet przy założeniu, że zarządzeniami z dnia 25 marca 2013 r. zobowiązano go do uiszczenia trzech wpisów od trzech zażaleń na postanowienia z dnia 5 marca 2013 r. w kwotach po 100 zł (łącznie 300 zł). Sąd I instancji zaznaczył, że wbrew wyrażonemu w sprzeciwie przekonaniu wnioskodawcy, a zgodnie ze stanowiskiem niekwestionowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym brak jest podstaw, aby w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy przyjmować, że zobowiązania prywatnoprawne strony postępowania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, w szczególności zaś przed obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd I instancji zauważył, że w skład majątku nieruchomego wnioskodawcy wchodzą dwa lokale mieszkalne. Jeden z lokali zaspokaja potrzeby mieszkaniowe dwuosobowej rodziny, natomiast drugi jest wynajmowany i przynosi dochód. W sytuacji, gdy potrzeby mieszkaniowe wnioskodawcy i jego żony są zaspokojone, brak jest podstaw, aby zakwalifikować koszty spłaty kredytu hipotecznego, jako koszty koniecznego utrzymania rodziny. Sam fakt udzielania J. B. kredytu bankowego świadczy o tym, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalną instytucję finansową, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele, w szczególności zaś kwotę niezbędną do uiszczania wpisu od zażalenia. Sąd I instancji wskazał także, iż mając na względzie wykazane przez J. B. powierzchnie lokali mieszkalnych, stanowiących jedyny majątek nieruchomy, nie można uznać za wiarygodne oświadczenia, że kwota 295 zł ponoszona jest tytułem podatku od nieruchomości w skali miesięcznej. Zgodnie z informacją o zmianie opłat za lokal z połowy ubiegłego roku, której kserokopię dołączono do akt przedmiotowej sprawy, łączna kwota miesięcznych zobowiązań skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości za większy z posiadanych lokali wynosiła 10,21 zł. Ponadto, Sąd I instancji zaznaczył, że jako jedno ze źródeł wydatków gospodarstwa domowego strona wymienia koszty spłaty karty kredytowej w wysokości 1.350 zł miesięcznie. Fakt korzystania z karty kredytowej umożliwia skarżącemu dokonywanie operacji nie mających pokrycia w środkach posiadanych w momencie dokonywania płatności. Chociaż, więc wnioskodawca comiesięcznie pokrywa koszty spłaty karty kredytowej, to najpierw, korzystając z przyznanego limitu, może nią kredytować wydatki gospodarstwa domowego, jak chociażby koszty wyżywienia, czy leków. Dochód uzyskiwany przez niego i jego żonę nie jest w całości bilansowany wydatkami na konieczne utrzymanie dwuosobowej rodziny. Biorąc przy tym pod uwagę ustaloną powyżej wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji stwierdził, że stan rodzinny, dochody i stan majątkowy skarżącego pozwalają mu - bez uszczerbku koniecznego utrzymania - wygospodarować środki niezbędne do uiszczenia wpisów od zażaleń, a także innych ewentualnie należnych opłat sadowych. Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. B. wnosząc o uchylenie postanowienia w całości i uwzględnienie wniosków o zwolnienie z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych. Dlatego tez prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Uwzględniając powyższe rozważania, wskazać należy, że poprawnie Sąd I instancji uznał, iż udzielane przez skarżącego wyjaśnienia i przedstawiane dowody nie stanowią uzasadnienia dla konieczności zwolnienia od kosztów sądowych, tym samym rozpoznawany wniosek Sąd I instancji słusznie ocenił jako niezasadny. Zważywszy na wysokość miesięcznego dochodu obojga małżonków, kwot wydatków Sąd I instancji słusznie wywiódł, iż nie można przyjąć, by obowiązek poniesienia kosztów sądowych w wysokości 100 zł zaważył w sposób odpowiadający art. 246 §1pkt.2 p.ps.a na budżecie domowym wnioskodawcy. Wskazać trzeba, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślenia wymaga fakt, że kredyty zaciągnięte przez skarżących nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Słusznie Sąd wskazał chociażby na możliwość skorzystania w tym celu z karty kredytowej, w sytuacji gdy co miesiąc wnioskujący reguluje należności z pobranych uprzednio, związanych z korzystaniem tej karty kwot. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres przedmiotowy zaskarżonego postanowienia. W istocie bowiem sąd I instancji wyjaśnił, że rozpoznaniu podlega żądanie przyznania prawa mocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie prowadzonej pod sygn akt II SA/Wa 1502/12. Rację ma Sąd, iż nie może mieć w sprawie żadnego znaczenia fakt, że identyczne w swej treści wnioski w tym względzie żalący się złożył na trzech egzemplarzach, odnosząc je do różnych postanowień wydanych w tej samej sprawie W takiej sytuacji, zatem zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu. Do sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy należy decyzja co do skierowania wezwania w trybie art.255 P.p.s.a. Żalący się w żaden sposób nie udokumentował, by w istocie oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające w świetle uregulowań tej normy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi