II FZ 155/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz, po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Bk 452/12 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 2 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy oprocentowania nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2006-2010 postanawia oddalić zażalenie. W. K. (zwana dalej skarżącą) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem. Źródłem utrzymania są renta i emerytura (dochody to 2400 zł łącznie). Na miesięczne wydatki składają się: czynsz - 298,93 zł; energia elektryczna - 163,46 zł; lekarstwa - 100 zł; gaz - 65 zł. Dodatkowe obciążenie stanowią koszty egzaminu na prawo jazdy skarżącej (mąż skarżącej jest osobą schorowaną i wizyty w poradniach specjalistycznych wymagają dojazdów do pobliskiego miasta). Syn skarżącej studiuje w Szwajcarii, skarżąca przysyła mu paczki (za ok. 100 zł miesięcznie) i spłaca zaciągnięty przez niego kredyt studencki. Majątek skarżącej stanowi mieszkanie o powierzchni 48 m²; nieruchomość rolna, działki o powierzchni 440 m² i 664 m²; działka rolna. Skarżąca wskazała, że posiada oszczędności w kwocie około 20.000 zł, które musi przeznaczyć na zakup nowego samochodu. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013 r., I SA/Bk 452/12, referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie skarżąca podniosła, że dochód jej i męża to łącznie kwota około 2.400 zł miesięcznie netto. Wskazała, że oprócz wcześniej wymienionych wydatków na mieszkanie, energię elektryczną, gaz, telefon- ponosi także wydatek w postaci kwartalnej składki na KRUS - 366 zł. Ziemi nie uprawia, nie ma maszyn rolniczych – nieruchomość jest pamiątką po przodkach. Skarżąca dodała, że wzrosły do 300 zł wydatki na leki. Ze względu na choroby męża musi on być na diecie, co pociąga dodatkowe koszty. Wskazała, że ponosi również wydatki na prasę i książki - około 50-100 zł miesięcznie. Wydatki poniesione w styczniu 2013 r. oceniła na kwotę 2.516 zł. Ponadto w domu, którego współwłaścicielem jest mąż skarżącej mieszka jego matka z córką. Dach tego domu wymaga napraw, co kosztować będzie ponad 1.000 zł. Skarżąca wskazała, że od 3 lat nie widziała syna i zamierza odwiedzić go w Szwajcarii, na ten cel zużyje część odłożonych pieniędzy. Dodała również, że musi zmienić okulary, kupić nowy odkurzacz i nowe buty. W związku z powyższym uznała, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie dają podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącą i jej małżonka dochodów (około 2.400 zł netto), wysokość posiadanych oszczędności (około 20.000 zł) oraz posiadany majątek nieruchomy, pozwalają na uiszczenie kosztów postępowania sądowego. Sąd nie zanegował potrzeby poczynienia wskazanych wydatków (m.in. na nowy odkurzacz, wyjazd do syna, książki, prasę) wskazał jednak, że skoro skarżąca może w budżecie domowym zabezpieczyć środki na takie wydatki- to w jej możliwościach leży również partycypowanie w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Skarżąca nie wykazała, że zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu było w jej przypadku rzeczywiście utrudnione lub wręcz niemożliwe. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca podniosła ponownie, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie wydatków w wysokości 350 zł bowiem oszczędności w wysokości 20 000 zł muszą zostać przeznaczone na zakup samochodu, a innych oszczędności nie posiada. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Należy podkreślić, że sądem drugiej instancji jest NSA, który sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami, a w szczególności rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych sądów. Odnosząc się do tak zakreślonych ram kontroli Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł w orzeczeniu WSA nieprawidłowości. Postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2005 r. (OZ 1516/04, LexPolonica nr 2111812) wskazuje, że o przyznaniu prawa pomocy decyduje przesłanka braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów. W piśmiennictwie (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011, str. 736) podkreśla się, że instytucja zwolnienia od kosztów powinna mieć charakter wyjątkowy i znaleźć zastosowanie do osób żyjących w ubóstwie. Skarżąca wnosząc o zwolnienie wskazała, że wraz z mężem uzyskują "dochód- ok. 2400 zł", a do kosztów należą m.in.: "opłata kwartalna składki na KRUS- 366 zł" bowiem skarżąca odziedziczyła nieruchomości "po przodkach", ale ponieważ "są to spadki po rodzinie- nie chce się ich pozbywać". Jednocześnie wskazała, że ziemia nie jest uprawiana i "nie ma z niej żadnego pożytku". Podkreśliła również, że nie zdała egzaminu na prawo jazdy w związku z czym musi "wykupić 3-4 godziny prywatnej jazdy" oraz potrzebuje oszczędności gdyż "chce zobaczyć syna w Szwajcarii". We wniosku wskazała także, że uważa, iż "wydając miesięcznie 50-100 zł na prasę i książkę to żaden luksus". Sąd pierwszej instancji nie negował zasadności ponoszenia wydatków przez skarżącą. Podkreślenia jednak wymaga, że ciężar udowodnienia przesłanek udzielenia prawa pomocy spoczywa na skarżącej, która powinna uzasadnić, dlaczego nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżąca nie udowodniła tych przesłanek. Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa. Sytuacja skarżącej – przedstawiona zresztą przez samą skarżącą- nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa, czy biedy. Skarżąca bowiem wspomina o poczynionych oszczędnościach na kupno auta, planach dotyczących podróży zagranicznej, doszkalających, dodatkowych lekcjach nauki jazdy. Wobec argumentacji skarżącej - WSA słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.